23
“GO‘RO‘G‘LINING TUG‘ILISHI” DOSTONIDAGI ANTROPONIMLARNING
VARIANTDOSHLIGI
Nabijonova Madinabonu
NAMANGAN DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI TALABASI
https://doi.org/10.5281/zenodo.15860501
Annotatsiya:
Ushbu maqolada “Goro‘g‘lining tug‘ilishi” dostonida qo‘llanilgan
antroponimlarning variantdoshligiga ko‘ra tahlili. Dastlab antroponimlar qachon vujudga
kelganligi va kimlar shug‘ullanganligi aytib o‘tilgan. Dostondagi antroponimlarning o‘ziga xos
hususiyati va ularning variantdoshlari izohlangan.
Kalit so‘zlar:
antroponim, real nom, noreal nom, atoqli otlar, variantdoshlik,
trasnliteratsiya, ilmiy-ommabop, sinchi
ANNOTATION
This article analyzes the anthroponyms used in the epic “Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi”
according to the variant. It was originally mentioned when anthroponyms came into being
and who were involved. The specific peculiarities of the anthroponyms in the epic and their
variant counterparts are explained.
Key words:
anthroponym, real name, non-real name, common nouns, variateness,
trasnliteration, Popular Science
АННОТАЦИЯ
В данной статье проводится анализ антропонимов, использованных в эпосе
“Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi” по варианту. Первоначально упоминалось, когда возникли
антропонимы и кто ими занимался. Объясняется специфика антропонимов в эпосе и их
вариантах.
Ключевые слова:
антропоним, настоящее имя, ненастоящее имя, имена
нарицательные, вариативность, транслитерация, научно-популярная, синчи
Qadimgi davrlarda turli xalqlarning bir-birlari bilan muloqoti, savdo-sotiq ishlari va
boshqa ishlar orqali ularning tilidagi so‘zlarini o‘rganish va o‘z tilida qo‘llash orqali bir tildan
ikkinchi tilga so‘zlar ko‘chib o‘tgan. Nafaqat odatiy so‘zlar, balki isimlar ham boshqa tillarda
qo‘llanilib ishlatila boshlagan. Ismlarning boshqa tilga o‘tishi jarayonida ularning tarkibida
o‘zgarish bo‘ladi. Buning natijasida variantdoshlik hosil bo‘ladi. Bir tildagi sm boshqa tilga
o‘tganda uning tarkibidagi tovushlar va qo‘shimchalarning o‘zgarib ketishi natijasida
ismlarning variantlari kelib chiqadi. Darslab antroponimlar atamasi 1960-1970-yillaerda
vujudga kelgan. O‘zbek ismlarini o‘rganish bilan shug‘ullangan olimlar: E.T. Smirnov,
keyinchalik N.S. Lekoshin va V.F. Oshanim, tilshunos olimlar A. Samoylovich kabi olimlar
ko‘plab tadqiqotlat olib borishgan, shuning bilan birga o‘zbek ismlarini rus tilida
trasnliteratsiyada ifodalashgan. O‘zbek ismlariga qiziqish 1960-yillardan boshlandi. Shu
yillarda D. Abdurahmonov, O‘. Nosirov, F. Abdullayev, A. Ishanov kabi olimlaro‘zbek
antroponimlari haqida ko‘plab ilmiy va ilmiy-ommobob maqolalarni nasher qildiradi.
Shundan keyin bu mavzuda ko‘plab olimlarning qiziqishi uyg‘ondi va turli yo‘llar orqali ismlar
izohlandi. Biz bu maqolada antroponimlarning variantdoshlarini ko‘rib chiqamiz.
Variantdosh antroponimlar.
24
Qovishtixonning yetti yoshli o
‘
g
‘
li –
To‘liboy
sinchini bandi qilib olib ketdi.
1
To‘liboy
ismining quyidagicha variantlari bor:
To‘lijon, To‘libek.
Taka Turkman degan yana bir yurt bor edi. Bu yurtda
Jigʻalixon
degan bek bor edi.
2
Jigʻalixon
ismining quyidagicha variantlari bor:
Jigʻalibek, Jigʻalijon.
Odilxon
podsho buni eshitib, achchigʻi kelib, birdan sarboz askar chaqirib, toʻp-toʻpxonasi
bilan Mari yurtini tep-tekis qilib yubordi.
3
Odilxon
antroponimini shunday variantlari bor:
Odil, Odiljon, Odilbek, Odilxoʻja.
Bibi
Oysha
boʻynida boʻlib, oy kuni toʻlib, oʻgʻil tugʻdi va ismini Ravshanbek qoʻydi.
4
Oysha
ismini quyidagicha variantlari bor:
Oyshabodom, Oyshagul, Oyshahar, Oyshakar.
-Ahmadbek
sizni koʻrmay, bizlarni gʻazabqilib, Goʻroʻgʻlini olib kelinglar deb yubordi,-
dedilar.
5
Ahmadbek
ismini
Ahmadbaxsh, Ahmadnazar, Ahmadjon, Ahmadulla kabi variantlari bor.
Ey podsho, bizlarning sizga arzimiz bor! Bizlarga javob bersangiz, Bibi
Hilol
ni soʻramiz,
ustiga olov qoʻyamiz, oʻzini kuydirib, kulini elakdan oʻtkazib yuboramiz.
6
Hilol
ismining
Hilola, Hiloliy kabi variantlari bor.
Ravshanbek
shunda bildi. “Bizlar anjomsiz, Soʻqim sinchi anjomli – nayzali, miltiqli,
mabodo bizni otib tashlamasin”, - dedi.
7
Ravshabek
antroponimining quydagicha variantlari bor: Boboravshan, Ravshanali.
Barcha hukamo, qur’andoz-munajjimlarning ichida
Yusuf
degani bor edi. Yusuf podshoga
qarab, tush ta’biriniaytib, bir soʻz dedi:
8
Yusuf
ismining
Yoryusuf, Yusufkeldi, Yusufmirza, Yusufqul
va
Yusufmirza
kabi variantlari
bor.
Xulosa oʻrnida shuni aytish joizkiy, bitta antroponimning bir nechtalab variantlari bor
ekan. Bundan kelib chiqadiki, oʻsha davrlarda ham boshqa tildagi ismlarni oʻz farzandlari
qoʻyish, ularni oʻzga til ismlari bilan nomlash boʻlgan ekan. Lekin koʻrib turibmizki, bu
jarayonda ismlarning oʻzgarishi kuzatilgan. Bundan keyingi ilmiy ishlarimizda va
tadqiqotlarimiz bu mavzuni yanada mukammalroq qilib urganamiz.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1
Xalq og‘zaki ijodi. Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi. Nashrga tayyorlovchi: Malik Murodov. –Toshkent: Yangiyul Poligraph
Service,2019. 3-bet
2
Xalq og‘zaki ijodi. Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi. Nashrga tayyorlovchi: Malik Murodov. –Toshkent: Yangiyul Poligraph
Service,2019. 4-bet
3
Xalq og‘zaki ijodi. Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi. Nashrga tayyorlovchi: Malik Murodov. –Toshkent: Yangiyul Poligraph
Service,2019. 3-bet
4
Xalq og‘zaki ijodi. Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi. Nashrga tayyorlovchi: Malik Murodov. –Toshkent: Yangiyul Poligraph
Service,2019. 4-bet
5
Xalq og‘zaki ijodi. Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi. Nashrga tayyorlovchi: Malik Murodov. –Toshkent: Yangiyul Poligraph
Service,2019. 130-bet
6
Xalq og‘zaki ijodi. Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi. Nashrga tayyorlovchi: Malik Murodov. –Toshkent: Yangiyul Poligraph
Service,2019. 64-bet
7
Xalq og‘zaki ijodi. Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi. Nashrga tayyorlovchi: Malik Murodov. –Toshkent: Yangiyul Poligraph
Service,2019. 49-bet
8
Xalq og‘zaki ijodi. Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi. Nashrga tayyorlovchi: Malik Murodov. –Toshkent: Yangiyul Poligraph
Service,2019. 11-bet
25
1.
Бегматов Э., Улуқов Н. Ўзбек ономастикаси терминларининг изоҳли луғати. –
Наманган, 2006.
2.
Сатторов Ғ.Ҳ. Ўэбек исмларннииг туркий қатлами. Н.Д.А. - Тошкент, 1990.
3.
Э.А.Бегматов. Ўзбек исмлари маъноси: (Изоҳли луғат). –Т,: “Ўзбекистон
4.
Bayramali K . Onomastika.(o‘quv qo‘ llanma). –Buxoro, 2023.-180 b.
5.
Xalq og‘zaki ijodi. Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi. Nashrga tayyorlovchi: Malik Murodov. –
Toshkent: Yangiyul Poligraph Service,2019. – 208 b.
6.
http://Arxiv.uz
