102
MILLIY QADRIYATLARNI TIKLASHDA SHAHRISABZ MAHALLALARI
FAOLIYATINING AHAMIYATI
Komilov Sobit Soyibovich
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
Tarix kafedrasi o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16416830
Annotatsiya.
Ushbu maqolada Shahrisabz shahridagi mahalla institutlarining milliy
qadriyatlarni saqlash va tiklashdagi o‘rni tahlil qilinadi. Mahalla – o‘zbek xalqining qadimiy
ijtimoiy tashkiloti sifatida, mustaqillik yillarida jamiyatda ma’naviy uyg‘onish va qadriyatlar
tiklanishining negiziga aylandi. Maqolada 1991–2022 yillardagi islohotlar asosida
mahallalarning tarbiyaviy, madaniy va ma’naviy hayotdagi faoliyati ochib beriladi.
Аннотация.
В статье анализируется роль махаллинских институтов города
Шахрисабз в сохранении и восстановлении национальных ценностей. Как древняя
общественная организация узбекского народа, махалля в годы независимости стала
основой духовного возрождения и восстановления традиций. На основе реформ 1991–
2022 годов раскрывается культурная и воспитательная деятельность махаллей
Abstract.
This article analyzes the role of neighborhood (mahalla) institutions in
Shahrisabz in preserving and restoring national values. As an ancient social structure of the
Uzbek people, the mahalla became a foundation for spiritual revival and cultural identity
during the years of independence. The article explores the cultural, educational, and spiritual
activities of mahallas based on reforms from 1991 to 2022.
Kalit so‘zlar:
mahalla, milliy qadriyatlar, Shahrisabz, ma’naviy uyg‘onish, an’analar.
Ключевые слова:
махалля, национальные ценности, Шахрисабз, духовное
возрождение, традиции.
Keywords:
mahalla, national values, Shahrisabz, spiritual revival, traditions.
Kirish
Mahalla – o‘zbek xalqining asrlar davomida shakllangan ijtimoiy muassasasi bo‘lib, unda
insonlar o‘zaro yordam, hurmat, mehr-oqibat kabi qadriyatlar asosida yashab kelgan.
O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, mahalla institutiga davlat siyosati darajasida e’tibor
qaratildi. Ayniqsa, milliy qadriyatlar – urf-odatlar, marosimlar, tarixiy xotira, ahloqiy
me’yorlar va an’analarni tiklashda mahallaning roli beqiyos bo‘ldi. Shahrisabz shahridagi
mahallalar bu borada faoliyat yuritib, o‘zbekona turmush tarzining saqlanishi, ma’naviy
merosning yosh avlodga yetkazilishi, bayramlar va marosimlarning asliy holatda o‘tkazilishi
orqali qadriyatlarni tiklashga xizmat qilmoqda.
Metodologiya
Tadqiqotda tarixiy, sotsiologik va kontent-tahlil metodlaridan foydalanildi. Mahalla
faoliyati to‘g‘risida chiqarilgan davlat qarorlari, Prezident nutqlari, “Mahalla” xayriya jamoat
fondining hisobotlari, shuningdek, Shahrisabz shahridagi ayrim mahalla raislari va faollar
bilan o‘tkazilgan suhbatlar tahlil qilindi. Ushbu yondashuvlar milliy qadriyatlarning qay
darajada mahalla faoliyatiga integratsiyalashganini aniqlash imkonini berdi.
Natijalar
1991–2022 yillar davomida Shahrisabz shahridagi mahallalarda quyidagi milliy
qadriyatlarni tiklash borasida natijalarga erishildi:
Shahrisabzda 35 dan ortiq mahallada o‘z tarixiga oid burchaklar, xotira devorlari,
103
mahalliy olimlar va domlalar faoliyatiga bag‘ishlangan guvohnomalar yaratilgan.
- Mahallalarda “Otalar maslahatlari”, “Ayollar maktabi”, “Ma’naviyat darslari” singari
an’anaviy ma’naviy uchrashuvlar yo‘lga qo‘yildi;
- Nikoh, sunnat tuy kabi oilaviy marosimlar qadimiy urf-odatlarga mos tarzda tashkil
etilmoqda;
- Navro‘z, Mehrjon, Qurbon hayiti kabi milliy bayramlar mahalla darajasida ommaviy
tarzda o‘tkazila boshlandi;
Tahlil
Yuqorida keltirilgan natijalar shuni ko‘rsatadiki, Shahrisabz mahallalari milliy
qadriyatlarni tiklashda ko‘p funksiyali madaniy-ma’naviy markaz sifatida shakllanmoqda.
Mahalla nafaqat aholining yashash hududi, balki ma’naviy tarbiya, tarixiy xotira va fuqarolik
ongini shakllantiruvchi maydonga aylangan.
Avvalo, mahalla faollari, oqsoqollar, ziyolilar ishtirokida o‘tkaziladigan doimiy tadbirlar
orqali xalq og‘zaki ijodi, maqollar, dostonlar, xalq qo‘shiqlari hamda milliy kiyimlar targ‘iboti
kuchaymoqda. Bu vositalar orqali yoshlar qalbida o‘zlikni anglash, tarixiy merosga hurmat
kabi qadriyatlar shakllanmoqda. Jumladan, “Milliy o‘zlikni anglash – mustahkam ijtimoiy
poydevor” degan tamoyil asosida ta’lim va tarbiya berishga qaratilgan dasturlar mahalla
darajasida samarali ishlamoqda [6.58].
Prezident Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “Mahalla – bu bizning milliy
qadriyatlarimizni, odob-axloqimizni, ma’naviy merosimizni saqlaydigan va yosh avlodga
yetkazadigan maktabdir” [1]. Bu fikr bevosita Shahrisabz tajribasida o‘z aksini topgan. Har bir
mahalla ichida ijtimoiy-ma’naviy jamoa shakllanib, oilaviy tarbiya, qo‘shnichilik rishtalari,
murosa va birdamlik qadriyatlari asosiy hayot mezoniga aylangan.
Shuningdek, “Mahalla” fondi va “Ma’naviyat markazi”ning hamkorlikdagi faoliyati orqali
ma’naviy seminarlar, vatanparvarlik darslari, “Jasorat maktabi”larining mahallalardagi filiali
orqali yoshlar ma’naviy immuniteti kuchaymoqda. Bu esa ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash
bilan bir qatorda, ma’naviy xavfsizlikni mustahkamlashga xizmat qilmoqda [5].
Bugungi kunda mahalla – jamiyatning eng quyi, ammo eng ta’sirchan darajasida turuvchi
ijtimoiy institut sifatida qadriyatlar merosini jonli va ta’sirli shaklda yetkazuvchi asosiy vosita
sifatida o‘z dolzarbligini isbotlamoqda. Bu model boshqa hududlar uchun ham universal
vosita bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Xulosa
Shahrisabz shahrida milliy qadriyatlarni tiklash borasida mahalla faoliyatining tizimli va
faol yo‘lga qo‘yilgani kuzatilmoqda. Mahalla nafaqat fuqarolik jamiyatining yadro elementi,
balki tarixiy xotira, urf-odat va an’analar saqlovchisi sifatida e’tirof etilmoqda. Kelgusida
ushbu tajribani boshqa hududlarga tatbiq etish, har bir mahallaning tarixiy-madaniy
pasportini yaratish, mahalla yetakchilari va yoshlar orasida qadriyatlar bo‘yicha targ‘ibot
ishlarini kuchaytirish lozim. Mahalla orqali milliy o‘zlikni tiklash – bu faqatgina ijtimoiy vazifa
emas, balki strategik dolzarb masaladir.
104
References:
Используемая Литература:
Foydalanilgan Adabiyotlar:
1.
Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo
etamiz. – Toshkent: O‘zbekiston, 2016. – 56 b.
2.
Mirziyoyev Sh.M. Ma’naviyatli avlod – millat tayanchi. O‘zbekiston Respublikasi
Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning ma’naviyat va ma’rifat masalalariga bag‘ishlangan nutqi. –
Toshkent: Ma’naviyat, 2019. – 32 b.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 3-fevraldagi PQ–2757-son qarori
“Mahalla institutini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. – Toshkent, 2017.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 27-yanvardagi 44-son qarori
“Ma’naviyat va ma’rifat markazi faoliyatini qo‘llab-quvvatlash to‘g‘risida”. – Toshkent, 2021.
5.
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat, 2008. – 176
b.
6.
Saidov A.X. O‘zbekiston Respublikasida milliy qadriyatlar va ma’naviyat siyosati. –
Toshkent: Adolat, 2020. – 95 b.
7.
“Mahalla” xayriya jamoat fondining yillik hisobotlari (2020–2022). – Toshkent:
“Mahalla” fondi nashriyoti, 2022. – 54 b.
