142
ZAMONAVIY DUNYODA AN’ANAVIY GO’ZALLIK
Xaitova Zilola Patxullaevna
Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti
“Libos dizayni” kafedrasi mudiri
Yoqubova Gulsanam Axror qizi
Kamoliddin Behzod nomidagi
Milliy rassomlik va dizayn instituti
Dizayn (libos va gazlamalar) yo’nalishi 1-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16735004
Annotatsiya:
Maqola milliy liboslarning zamonaviy dunyoda qayta tiklanishi va yangi
ma'nolarga ega bo'lishi haqida hikoya qiladi. Maqolada milliy liboslarning tarixi, ularning
madaniy ahamiyati va zamonaviy moda dunyosida qanday qilib qayta talqin etilishi muhokama
qilinadi. Maqolada milliy liboslarning zamonaviy dizaynerlar tomonidan qanday qilib yangi
shakllarga ega bo'lishi, ularning zamonaviy hayotga moslashishi va shu bilan birga madaniy
qadriyatlarni saqlab qolishga qanday yordam berishi ko'rsatiladi. Maqolada shuningdek, milliy
liboslarning turli xil madaniyatlarning o'zaro aloqalarini mustahkamlashda qanday ro’l
o'ynashi, ularning global miqyosda qanday qilib mashhurligi ortib borayotgani va zamonaviy
moda tendentsiyalariga qanday ta'sir ko'rsatayotgani haqida gap boradi. Maqola o'quvchini
milliy liboslarning zamonaviy dunyoda o'ziga xos o'rni va ahamiyati haqida o'ylashga undaydi,
shuningdek, an'anaviy va zamonaviy liboslar o'rtasidagi uyg'unlikni ko'rsatib beradi.
Kalit so’zlar:
an’anaviy libos, o’zbek milliy libosi, moda, dizayn, etno uslubi
СОВРЕМЕННЫЙ МИР И ТРАДИЦИОННАЯ КРАСОТА
Аннотация.
Статья рассказывает о возрождении национальных костюмов в
современном мире и их обретении нового значения. В статье обсуждается история
национальной одежды, ее культурная значимость и то, как она переосмысляется в
современном мире моды. Показано, как современные дизайнеры придают
национальным костюмам новые формы, адаптируя их к современному образу жизни и
одновременно способствуя сохранению культурных ценностей. Также в статье
рассматривается, какую роль национальная одежда играет в укреплении взаимосвязей
между различными культурами, как она становится все более популярной на
глобальном уровне и какое влияние оказывает на современные модные тенденции.
Статья побуждает читателя задуматься о уникальном месте и значении национальной
одежды в современном мире, а также демонстрирует гармонию между традиционными
и современными нарядами.
Ключевые слова:
"Традиционная одежда, узбекская национальная одежда, мода,
дизайн, этно стиль.
THE MODERN WORLD AND TRADITIONAL BEAUTY
Abstract.
The article discusses the revival of national costumes in the modern world and
their acquisition of new significance. It explores the history of national clothing, its cultural
importance, and how it is reinterpreted in the contemporary fashion landscape. The article
illustrates how modern designers are giving national costumes new forms, adapting them to
contemporary lifestyles while simultaneously aiding in the preservation of cultural values.
Additionally, it examines the role of national clothing in strengthening connections between
143
different cultures, its growing global popularity, and its influence on current fashion trends. The
article encourages readers to reflect on the unique place and significance of national attire in
today’s world, showcasing the harmony between traditional and modern garments.
Keywords:
"Traditional clothing, Uzbek national attire, fashion, design, ethno style.
O'zbek milliy liboslari boy tarix va madaniyatimizning muhim qismi hisoblanadi. Ular
asrlar davomida o'ziga xos go'zallik, amaliylik va ramziy ma'nolarni o'zida mujassamlashtirgan.
Zamonaviy dunyoda milliy liboslarimizni zamonaviy modaga moslashtirish va ularni yangi
avlod uchun jozibador qilish muhim ahamiyatga ega. Bu jarayonni kamtarona va hurmat bilan
amalga oshirish, milliy qadriyatlarimizni saqlab qolish va ularni zamonaviy hayotga
moslashtirishga imkon beradi.
Etno uslubdagi kiyimlarning ommalashishi moda dunyosida yangi trendlarni
yaratmoqda. Dizaynerlar an'anaviy elementlarni zamonaviy uslublar bilan birlashtirib, yangi
va qiziqarli kiyimlar yaratmoqda. Shu sababli, kelajakda etno uslubdagi kiyimlarning
ommalashishi davom etishi va moda dunyosida muhim ro’l o'ynashi kutilmoqda. (1-rasm)
1-rasm. Oscar de la Renta moda brendi liboslari.
Etno uslubdagi kiyimlarni yaratishda bir nechta muhim jihatlarni hisobga olish kerak. Har
bir madaniyatning o'ziga xos kiyim-kechak an'analari va ramzlari mavjud. Shuning uchun,
kiyim dizaynida madaniy sezgirlikni saqlash va boshqa madaniyatlarning ramzlarini hurmat
qilish juda muhimdir. Masalan, muqaddas deb hisoblangan ramzlarni yoki kiyimlarni noto'g'ri
tarzda ishlatishga yo'l qo'ymaslik kerak. Etno uslubdagi kiyimlar ko'pincha tabiiy
materiallardan tayyorlanadi va qo'lda tiqiladi. Shuning uchun, kiyimlarning sifati va
chidamliligi muhim ahamiyatga ega. Sifatli materiallar va hunarmandchilik kiyimlarning uzoq
vaqt xizmat qilishiga imkon beradi. Etno uslubdagi kiyimlarni yaratishda turli xil ranglar,
naqshlar va bezaklarni uyg'unlashtirish muhimdir. Kiyimlar estetik jihatdan jozibali va ko'zga
144
yoqimli bo'lishi kerak. Etno uslubdagi kiyimlarni yaratishda shaxsiy uslub va o'ziga xoslikni
qo'shish muhimdir. Turli xil etnik madaniyatlarning elementlarini birlashtirish, ranglar va
naqshlarni o'ziga xos tarzda birlashtirish orqali o'ziga xos va noyob kiyimlar yaratish mumkin.
Etno uslubdagi kiyimlarning ommalashishi bilan birga, bu sohada yangi trendlar va
tendentsiyalar paydo bo'lmoqda. Minimalizm va zamonaviylik: An'anaviy etno kiyimlarining
murakkabligi va bezaklarining ko'pligi o'rniga, minimalist va zamonaviy dizaynlar tobora
ommalashib bormoqda. Bu trendda an'anaviy elementlar sodda va zamonaviy shakllarga
moslashtiriladi. Tabiiy materiallardan tayyorlangan va ekologik jihatdan toza ishlab
chiqarilgan etno kiyimlarga talab ortib bormoqda. Bu trendda organik paxta, jun va ipak kabi
tabiiy materiallar ishlatiladi va ishlab chiqarish jarayoni atrof-muhitga zarar yetkazmasdan
amalga oshiriladi. (2-rasm)
2-rasm. Milliy matolarning zamonaviy liboslarda qo’llanilishi
Etno uslubdagi kiyimlarning kelajagi yorqin. Ularning ommalashishi davom etadi va yangi
trendlar va tendentsiyalar paydo bo'ladi. Bu sohada ijodiy va innovatsion dizaynerlarning roli
juda muhimdir. Ular an'anaviy elementlarni zamonaviylik bilan birlashtirib, ekologik jihatdan
toza va gender neytral kiyimlar yaratish orqali moda dunyosida yangi trendlarni yaratishga
qodir.
An'anaviy liboslarni kiyishning zamonaviy dunyodagi ahamiyati juda katta va ko'p qirrali.
U nafaqat moda tendentsiyasi, balki madaniy identifikatsiya, tarixni saqlash va ijtimoiy
ahamiyatga ega. (3-rasm)
145
3-rasm.
Milliy matolarning zamonaviy liboslarda qo’llanilishi
An'anaviy liboslar xalqning madaniy merosining muhim qismi bo'lib, ularning tarixi, urf-
odatlari va qadriyatlarini aks ettiradi. Ular xalqni birlashtiradi va ularning o'ziga xosligini
ta'kidlaydi. Zamonaviy dunyoda, globalizatsiya va madaniy aralashuvlar davrida, an'anaviy
liboslar xalqning o'ziga xosligini saqlab qolishga yordam beradi. An'anaviy liboslarni kiyish
orqali biz o'tmish avlodlarning san'ati va hunarmandchiligini hurmat qilamiz va ularning
madaniy boyligini saqlab qolishga hissa qo'shamiz. Bu, ayniqsa, zamonaviy hayotning tez
sur'atlar bilan o'zgarishi sharoitida muhimdir.
An'anaviy liboslarni kiyish o'zbek jamiyatida o'ziga xos ijtimoiy ahamiyatga ega. Ular to'y,
bayram va boshqa marosimlarni bezashda ishlatiladi va bu tadbirlarga o'ziga xos tantanali va
ramziy ma'no beradi. Ammo an'anaviy elementlar ishtirok etgan liboslarni kundalik kiyish ham
juda qulay bo’lishi mumkin. Zamonaviy moda dunyosida an'anaviy liboslar qaytadan qiziqish
uyg'otmoqda. Dizaynerlar an'anaviy naqshlar, matolar va shakllarni zamonaviy liboslarga
qo'llash orqali yangi va qiziqarli dizaynlar yaratmoqdalar. Bu, an'anaviy liboslarni zamonaviy
hayotga moslashtirishning ajoyib misolidir. (4-rasm)
146
4-rasm.
Milliy matolarning zamonaviy liboslarda qo’llanilishi
O'zbek an'anaviy liboslarining xususiyatlari:
-
ranglar: o’zbek an'anaviy liboslarida yorqin va to'yingan ranglar, ayniqsa qizil, ko'k,
yashil va sariq ranglar keng qo'llaniladi. Bu ranglar tabiat, hayot va quvonchni
ifodalaydi;
-
matolar: an'anaviy liboslarni tayyorlashda ipak, paxta, jun va atlas kabi tabiiy matolar
ishlatiladi. Bu matolar nafaqat chiroyli, balki bardoshli va qulaydir.
Kiyimning shakli: o’zbek an'anaviy liboslari turli shakllarga ega:
- chopon: erkaklar va ayollar kiyadigan uzun chopon;
- ko'ylak: ayollar kiyadigan uzun ko'ylagi;
- shimlar: erkaklar va ayollar kiyadigan uzun shimlar;
- ro'mol: ayollar boshini o'rash uchun ishlatiladigan ro'mol;
- do'ppi: erkaklar va ayollar bosh kiyimi;
Bezaklar: O'zbekiston an'anaviy liboslarini bezashda turli xil bezaklar ishlatiladi:
- kashta: qo'lda tikilgan naqshlar;
- zardozi: oltin va kumush iplar bilan tikilgan naqshlar;
- zebi-gardon: metalldan yasalgan bezaklar;
- munchoq: rang-barang munchoqlar.
- tosh va marjon: Qimmatbaho toshlar va marjonlar.
An'anaviy liboslarning ramziy ma'nolari:
Ranglar:
Qizil rang - hayot, quvonch va sevgini ifodalaydi.
Ko'k rang - osmon, suv va tinchlikni ifodalaydi.
147
Yashil rang - tabiat, o'sish va hayotni ifodalaydi.
Sariq rang - quyosh, boylik va quvonchni ifodalaydi.
Naqshlar:
Gullar - go'zallik, hayot va o'sishni ifodalaydi.
Yulduzlar - umid, baxt va yo'lni yoritishni ifodalaydi.
Hayvonlar - kuch, jasorat va donolikni ifodalaydi.
Kiyimning shakli:
Chopon va ko'ylak - o'zbek xalqining milliy identifikatsiyasini ifodalaydi.
Ro'mol - ayolning kamtarligi va hurmatini ifodalaydi.
Do'ppi - erkakning jasoratini va kuchini ifodalaydi.
Muammo:
Hozirgi kunda, ayniqsa yosh avlod orasida, o'zbek an'anaviy liboslariga qiziqish pasayib
bormoqda. Ko'pchilik arab milliy liboslari kabi xorijiy modalarga taqlid qilmoqda. Bu esa milliy
identifikatsiyamizni yo'qotish xavfini tug'diradi.
Bu muammoning sabablari ko'p:
Globalizatsiya: Zamonaviy dunyoda globalizatsiya kuchli ta'sir ko'rsatmoqda va turli
madaniyatlar bir-biriga yaqinlashmoqda. Bu, o'zbek yoshlari xorijiy madaniyatlarga
ta'sirlanishiga va o'zlarining milliy an'analarini unutishga olib kelishi mumkin.
Ommaviy axborot vositalari: Ommaviy axborot vositalari, ayniqsa ijtimoiy tarmoqlar,
xorijiy modalarni targ'ib qilishda muhim rol o'ynaydi. Yoshlar ko'pincha xorijiy yulduzlarning
kiyinish uslubiga taqlid qiladilar.
An'anaviy liboslarning zamonaviy hayotga moslashtirilmaganligi: Ba'zi yoshlar an'anaviy
liboslarni zamonaviy hayotga moslashtirish qiyin deb hisoblashadi va ularni kundalik hayotda
kiyishga qulay deb hisoblamaydi.
Bu masalani hal qilish uchun hamma birgalikda harakat qilishimiz kerak. Yoshlarni o'zbek
an'anaviy liboslari bilan tanishtirish, ularning go'zalligini va ahamiyatini tushuntirish va ularni
kundalik hayotda kiyishga rag'batlantirish muhimdir.
Arab milliy liboslari juda xilma-xil va har bir mamlakatda o'ziga xos xususiyatlarga ega.
Umuman olganda, arab milliy liboslari quyidagi xususiyatlarga ega:
Ayollar uchun:
Abaya: Bu uzun, keng ko'ylak bo'lib, odatda qora rangda bo'ladi. Abaya tanani to'liq yopib
turadi va faqat yuz va qo'llar ochiq qoladi.
Hijob: Bu boshni yopish uchun ishlatiladigan ro'mol. Hijobning turli xil turlari mavjud,
ularning rangi va shakli har xil bo'lishi mumkin.
Hiqob: Bu yuzni yopish uchun ishlatiladigan niqob. Niqobning turli xil turlari mavjud,
ularning shakli va materiallari har xil bo'lishi mumkin.
Jilbab: Bu abaya bilan o'xshash, lekin u abayadan ko'ra uzunroq va kengroq bo'ladi. Jilbab
tanani to'liq yopib turadi va faqat yuz ochiq qoladi.
Erkaklar uchun:
Dishdasha: Bu uzun, keng ko'ylak bo'lib, odatda oq rangda bo'ladi. Dishdasha tanani to'liq
yopib turadi va faqat qo'llar ochiq qoladi.
Ghutra: Bu boshga o'ralgan ro'mol. Ghutra odatda oq rangda bo'ladi va uni ushlab turish
uchun "agal" deb ataladigan qora iplar bilan bog'lab qo'yiladi.
Bisht: Bu erkaklar kiyadigan uzun xalat. Bisht odatda qora rangda bo'ladi va uni maxsus
148
marosim va tadbirlarda kiyiladi.
Arab milliy liboslari ham o'zbek milliy liboslari kabi boy tarixga ega va ularning o'ziga xos
go'zalligi va ahamiyati bor. Ammo, hozirgi kunda globalizatsiya va ommaviy axborot
vositalarining ta'siri tufayli ko'pchilik o'zbek yoshlari xorijiy modalarga taqlid qilmoqdalar. Bu
muammoni hal qilish uchun biz birgalikda harakat qilishimiz kerak. O'zbek milliy liboslarini
targ'ib qilish, ularning go'zalligini namoyish etish va yoshlarga o'z madaniyatini hurmat qilishni
o'rgatish kerak. Arab milliy liboslari turli xil madaniy va diniy qadriyatlarni aks ettiradi. Ular
arab xalqining tarixi va an'analarining muhim qismidir.
Bu muammoni hal qilish uchun bir necha yo'l bor:
O'zbek milliy liboslarini targ'ib qilish: O'zbek milliy liboslarini targ'ib qilish uchun turli
tadbirlar o'tkazish, ularning go'zalligini namoyish qilish, o'zbek milliy liboslarini kiygan
odamlarning suratlarini ijtimoiy tarmoqlarda tarqatish va boshqa usullarni qo'llash mumkin.
Yoshlarga o'z madaniyatini hurmat qilishni o'rgatish: Maktablarda, universitetlarda va
boshqa ta'lim muassasalarida o'zbek milliy liboslari haqida ma'lumot berish, ularning tarixi va
ahamiyati to'g'risida suhbatlar o'tkazish, milliy liboslarni kiyishni rag'batlantirish mumkin.
O'zbek
milliy
liboslarini
zamonaviylashtirish:
O'zbek
milliy
liboslarini
zamonaviylashtirish, ularni zamonaviy moda tendentsiyalari bilan uyg'unlashtirish, yoshlarga
yoqadigan dizaynlar yaratish mumkin.
Bundan tashqari, o'zbek milliy liboslarini kiyishni rag'batlantiruvchi dasturlar, tanlovlar
va festivallar o'tkazish ham yaxshi natijalarga olib kelishi mumkin.
An'anaviy liboslarni kiyish nafaqat moda tendentsiyasi, balki madaniy merosni saqlash,
tarixni hurmat qilish va o'ziga xoslikni ta'kidlashning muhim usulidir. Ular zamonaviy dunyoda
ham o'zining ahamiyatini yo'qotmaydi va kelajak avlodlar uchun ham muhim bo'lib qoladi.
References:
Используемая Литература:
Foydalanilgan Adabiyotlar:
1.
Abutalibovna, Y. S., & Muratovna, K. U. (2022). Formation of the national clothes of the
inhabitants of Surkhandarya under the influence of local living conditions.
Eurasian Journal of
History, Geography and Economics
,
5
, 31-35.
2.
Yunusxodjayeva, S. A. (2023). Barqaror modani shakllantirishda transformatsiyalanuvchi
liboslarning o’rni va ularda an’anaviy libos elementlarining qo’llanilishi. Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences, 3(2), 360-365.
