64
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI HUDUDLARIDA TOG‘ TURIZMINING
USTUVORLIGINI IQTISODIY BAHOLASH
Mavlanov G‘olibjon Muxammad o‘g‘li
Toshkent davlat iqtisodiyot uinversiteti
Turizm fakulteti dekan o‘rinbosari
Mustaqil tadqiqotchi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13382376
Abstract:
Ushbu tezis O‘zbekistonda tog‘ turizmini rivojlantirishni qo‘llab-quvvatlash
uchun zarur bo‘lgan aniq infratuzilmani takomillashtirish to’g’risida iqtisodiy baholashni
amalga oshirish maqsadidadir. Mavjud qulaylik, turar-joy, tashrif buyuruvchilarga xizmat
ko'rsatish, atrof-muhitni muhofaza qilish, madaniy merosni saqlash, xavfsizlik choralari va
favqulodda xizmatlarni yaxshilash uchun zarur bo'lgan muhim infratuzilma yaxshilanishlarini
ta'kidlab, ushbu tezis barqaror tog' turizmini rivojlantirishda infratuzilmaning muhim rolini
yoritib beradi.
Ushbu infratuzilma ehtiyojlarini qondirish orqali O‘zbekiston tog’ turizmni rivojlantirish
uchun qulay muhit yaratishi, turli toifadagi sayyohlarni jalb qilishi va o‘zining tog‘ turizmi
sektorining uzoq muddatli hayotiyligini ta’minlashi mumkin.
Kalit so’zlar: t
ogʻ turizmi, infratuzilmani yaxshilash, Oʻzbekiston, yoʻl tarmoqlari,
transport, turar joy binolari, tashrif buyuruvchilar markazlari, atrof-muhitni muhofaza qilish,
madaniy merosni saqlash, favqulodda xizmatlar, xavfsizlik choralari, barqaror turizm.
Tog' turizmi butun dunyo bo'ylab turli mintaqalarda iqtisodiy rivojlanish uchun muhim
sektor sifatida sanalib, barqaror o'sish va madaniyatni saqlab qolish uchun imkoniyatlar
taqdim etadi. Ushbu tezis o'zining boy madaniy merosi va rang-barang landshaftlari bilan
mashhur bo'lgan O'zbekiston Respublikasi hududlarida tog' turizmiga ustuvor ahamiyat
berishni iqtisodiy baholashga qaratilgan. Togʻ turizmini rivojlantirishning iqtisodiy
oqibatlarini baholash orqali ushbu tadqiqot ushbu strategik yoʻnalish bilan bogʻliq potentsial
foyda va muammolar haqida tushuncha berishga qaratilgan.
O‘zbekiston Tyan-Shan va Pomir-Oloy tizmalari kabi tog‘li hududlarni o‘z ichiga olgan
rang-barang relyefga ega bo‘lib, tog‘ turizmini rivojlantirish uchun ulkan salohiyatga ega.
Mamlakatning noyob tabiiy landshaftlari, boy bioxilma-xilligi va madaniy obidalari uni
sarguzasht izlovchilar, tabiat ixlosmandlari va madaniy sayyohlar uchun jozibali manzilga
aylantiradi.
O‘zbekiston hududlarida tog‘ turizmiga ustuvor ahamiyat berish katta iqtisodiy samara
berishi mumkin. Infratuzilmani rivojlantirish, mehmondo'stlik xizmatlari, sarguzasht turizmi
faoliyati va ekoturizm tashabbuslariga investitsiyalar iqtisodiy o'sishni rag'batlantirishi,
bandlik imkoniyatlarini yaratishi va mahalliy hamjamiyatlarga daromad keltirishi mumkin.
Bundan tashqari, tog' turizmida barqaror amaliyotlarni targ'ib qilish atrof-muhitni muhofaza
qilishga hissa qo'shishi va uzoq muddatli iqtisodiy barqarorlikni qo'llab-quvvatlashi mumkin.
Tog' turizmining rivojlanishi iqtisodiy o'sish uchun katta imkoniyatlarni taqdim etsa-da,
u qiyinchiliklarga ham ega. Sektorning barqaror rivojlanishini ta'minlash uchun infratuzilma
cheklovlari, atrof-muhit muammolari, mavsumiylik va madaniyatni saqlash kabi masalalarni
65
hal qilish kerak. Strategik rejalashtirish, manfaatdor tomonlarning hamkorligi va barqaror
turizm amaliyotlarini amalga oshirish orqali O‘zbekiston bu qiyinchiliklarni yengib o‘tishi va
tog‘ turizmidan maksimal darajada iqtisodiy foyda keltirishi mumkin.
O‘zbekistonda tog‘ turizmini rivojlantirishda davlat siyosati va tashabbuslari hal qiluvchi
rol o‘ynaydi. Siyosat bo'yicha tavsiyalar xususiy sektor investitsiyalarini rag'batlantirishni,
mahalliy hamjamiyatlarning salohiyatini oshirishni, madaniy meros ob'ektlarini saqlashni,
ekologik toza amaliyotni targ'ib qilishni va turizmning barqaror rivojlanishini ta'minlash
uchun me'yoriy-huquqiy bazani yaratishni o'z ichiga olishi mumkin.
Respublikada tog’ turizmini rivojlantirishda infratuzilma ham muhim rol o’ynashi
shubhasiz. Shuning uchun ham quyida diagrammada mamlakatda tog' turizmini rivojlantirish
uchun zarur bo'lgan ayrim maxsus infratuzilmani yaxshilash strategiyalari haqida ma’lumot
berilgan:
Diagramma №1.
[3]
Ushbu infratuzilmani yaxshilashga sarmoya kiritish orqali O‘zbekiston o‘zining tog‘
turizmi yo‘nalishi sohasidagi jozibadorligini oshirishi, turli toifadagi sayyohlarni jalb qilishi va
tog‘li hududlarning tabiiy va madaniy merosini saqlab qolgan holda barqaror iqtisodiy
o‘sishni ta’minlashi mumkin.
O‘zbekistonning sayyohlik strategiyasi strategik jihatdan global barqaror turizm
tendentsiyalariga mos keladi, bu mas’uliyatli turizm amaliyoti va barqaror rivojlanishga
Yo'l va transport
infratuzilmasi
• Sayyohlar uchun
qulaylikni yaxshilash va
bu hududlarda
transportni
osonlashtirish uchun
tog'li hududlarga olib
boruvchi yaxshi
bog'langan yo'llarni
qurish va ta'mirlash.
• Tashrif
buyuruvchilarning
umumiy tajribasini
yaxshilash uchun
transport tarmoqlarini
yaxshi belgilar, yo'l
harakati xavfsizligi
choralari va samarali
jamoat transporti
imkoniyatlari bilan
yangilash.
Turar joy
imkoniyatlari
• Tabiiy muhit bilan
uyg'unlashgan tog
'lojalari, mehmonxonalar
va barqaror dam olish
maskanlari kabi ekologik
toza turar joy
variantlarini ishlab
chiqish.
• Mavjud turar joylarni
modernizatsiya qilish va
tog'li sayyohlarning turli
xil imtiyozlari va
byudjetlarini qondirish
uchun bir qator
variantlarni ta'minlash.
Favqulodda
vaziyatlar
xizmatlari va
xavfsizlik choralari
• Tog'li faoliyat bilan
shug'ullanadigan
sayyohlarning xavfsizligi
va farovonligini
ta'minlash uchun
favqulodda vaziyatlarni
bartaraf etish tizimlari,
birinchi tibbiy yordam
stantsiyalari va aloqa
tarmoqlarini yaratish.
• Mahalliy gidlarni,
qutqaruv guruhlarini va
turistik operatorlarni
favqulodda vaziyatlarga
tayyorgarlik ko'rish va
kutilmagan vaziyatlarni
samarali hal qilish uchun
xavflarni boshqarishga
o'rgatish.
Tashrif
buyuruvchilar
markazlari va
ma'lumot punktlari
• Turistlarga mahalliy
diqqatga sazovor joylar,
xavfsizlik qoidalari,
madaniy amaliyotlar va
atrof-muhitni muhofaza
qilish harakatlari haqida
ma'lumot berish uchun
asosiy kirish joylarida
tashrif buyuruvchilar
markazlarini tashkil
etish.
• Tashrif buyuruvchilar
tajribasini yaxshilash va
mas'uliyatli turizm
amaliyotlarini targ'ib
qilish uchun mashhur
piyoda yo'llari va
manzarali manzaralar
bo'ylab ma'lumot
punktlarini o'rnatish.
66
sodiqlikni aks ettiradi. Mamlakatning madaniy merosni asrab-avaylashga bo'lgan e'tibori asl
madaniy tajribalarni targ'ib qilish va noyob an'analarni saqlashga qaratilgan global harakat
bilan uzviy bog'liqdir.
Hamjamiyat ishtirokini birinchi oʻringa qoʻyish orqali Oʻzbekiston mahalliy aholining
turizm boʻyicha qarorlar qabul qilish jarayonlarida imkoniyatlarini kengaytirish va turizm
faoliyatidan adolatli foyda olishni taʼminlash tendensiyasini qoʻllab-quvvatlaydi. Qolaversa,
O‘zbekistonning atrof-muhitni asrashga qaratayotgan e’tibori resurslarni barqaror
boshqarish, ekologik toza operatsiyalarni amalga oshirish va turizm faoliyatining atrof-
muhitga ta’sirini yumshatishning butun dunyo bo‘ylab zarurligini aks ettiradi.
Shu bilan birga, O‘zbekistonning turizm infratuzilmasini barqaror rivojlantirish
borasidagi sa’y-harakatlari ekologik jihatdan samarali ob’ektlar, transport tarmoqlari va
mehmonlarga xizmat ko‘rsatish borasidagi global intilish bilan rezonanslashmoqda.
Mamlakatda mas'uliyatli turizm amaliyotlarini, jumladan, yovvoyi tabiat bilan axloqiy
uchrashish, chiqindilarni boshqarish va suvni saqlashni targ'ib qilish turizm sektorida
ijtimoiy, madaniy va ekologik mas'uliyatni rivojlantirishning kengroq tendentsiyasiga mos
keladi.
Turli manfaatdor tomonlar bilan sheriklik va hamkorlikni rivojlantirish orqali
O‘zbekiston nafaqat barqaror turizmni rivojlantirishda jamoaviy harakatlar zarurligini tan
oladi, balki sanoatda barqarorlikni ta’minlash bo‘yicha murakkab muammolarni hal qilish
uchun tarmoqlararo hamkorlikning global tendentsiyasini ham aks ettiradi.
Global barqaror turizm tendentsiyalari bilan har tomonlama moslashish orqali
O‘zbekiston madaniy o‘ziga xoslik, atrof-muhitni muhofaza qilish, jamiyat farovonligi va
barqaror o‘sishni qadrlaydigan vijdonli sayyohlik yo‘nalishiga aylanadi. Ushbu birgalikdagi
sa'y-harakatlar O'zbekistonni barqaror turizm tashabbuslari qatoriga qo'yib, mas'uliyatli
sayohatlar va turizmni barqaror rivojlantirish haqidagi umumiy global rivoyatga hissa
qo'shadi.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston Respublikasi hududlarida tog‘ turizmiga ustuvor
ahamiyat berishning iqtisodiy bahosi mintaqada barqaror iqtisodiy o‘sish va rivojlanish
salohiyatini ta’kidlaydi. O‘zbekiston o‘zining tabiiy boyliklari, madaniy merosi va strategik
afzalliklaridan foydalangan holda o‘zini tog‘ turizmi bo‘yicha yetakchi yo‘nalish sifatida
ko‘rsatishi mumkin, shu bilan birga o‘z xalqi uchun barqaror iqtisodiy manfaatlar yaratib,
noyob tabiiy va madaniy merosini saqlab qoladi.
References:
1.
"Tourism and Hospitality in Central Asia: An Uzbek Experience" - Muzaffar Olimov and
Zulfiya Azimova
2.
"Tourism Infrastructure Development in Uzbekistan: Current Status and Future
Prospects" - Shukhrat Tursunov
3.
"Infrastructure and Tourism Development" - Songshan (Sam) Huang
4.
"Tourism Planning: Basics, Concepts, Cases" - Clare A. Gunn
5.
"Uzbekistan's Tourism Strategy 2030: A Roadmap for Sustainable Development" -
Ministry of Tourism Development of the Republic of Uzbekistan
