37
GEOGRAFIYA O’QITISH METODIKASI YO’NALISHIDAGI AYRIM
MUAMMOLAR
Jamshitov Doston Rasul o‘g‘li
Buxoro davlat pedagogika instituti Aniq va tabiiy fanlarni o‘qitish metodikasi
(geografiya) magistratura mutaxassisligi 2-bosqich magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14286705
Geografiya o‘qitish metodikasi – bu geografiya fanini o‘qitishning samarali usul va
uslublarini ishlab chiqish, sinfda o‘qitish jarayonini tashkil etish, o‘quvchilarga geografik
bilimlarni taqdim etishda metodlarni optimallashtirishga qaratilgan ilmiy sohaga tegishlidir.
Ushbu soha pedagogik jarayonlarning samaradorligini oshirish va geografiya fani bo‘yicha
ta’lim sifatini yaxshilash uchun muhim ahamiyatga ega. O‘qitish metodikasi, o‘z navbatida,
o‘quvchilarning dunyoqarashini kengaytirish, atrof-muhitga nisbatan mas’uliyatli
yondashuvni shakllantirish va tabiiy fanlarni chuqurroq o‘rganishga yordam beradi. Bu
matnda geografiya o‘qitish metodikasidagi ba’zi asosiy muammolarni ilmiy jihatdan asoslab,
ularni yechish yo‘llarini ko‘rib chiqamiz.
Geografiya o’qitish metodikasi yo’nalishidagi muammolar bir nechta omillar bilan
bog'liq bo'lishi mumkin. Quyida ba'zi asosiy muammolarni ko'rib chiqamiz:
1.
O’qitish metodlari va texnologiyalarining yetishmasligi.
Geografiya fanini o’qitishda
zamonaviy metod va texnologiyalarning yetishmasligi yoki noto'g'ri qo'llanilishi. Masalan,
interaktiv kartalar, GIS (Geografik axborot tizimlari), 3D vizualizatsiyalar kabi
texnologiyalarning o’qituvchilar tomonidan etarli darajada qo’llanilmasligi. O’qitishning
an’anaviy usullari (ma’ruza va eslatma usullari) bilan cheklanish, bu esa talabalarning
mavzuni chuqur tushunishiga to'sqinlik qiladi.
2.
Ta’lim resurslarining yetishmasligi.
Geografiya fanini o’qitishda zarur bo'lgan
resurslarning (kartalar, qo'llanmalar, interaktiv dasturlar) yetishmasligi yoki eski bo'lishi.
Axborot va kutubxona bazasining kamligi, bu esa o‘quvchilarga kengaytirilgan bilim olish
imkonini bermaydi.
3.
Geografiya o’qituvchilarining malakasining yetarli darajada bo'lmasligi.
Geografiya
o’qituvchilarining metodikasi va fan bo’yicha malakalarini oshirish zarurati. Ko'plab
o’qituvchilar yangi pedagogik texnologiyalar va metodikalarni o’rganishda qiyinchiliklarga
duch kelmoqda. Geografiya o'qituvchilari uchun doimiy ravishda malaka oshirish kurslari va
seminarlarining yetishmasligi.
4.
Ta'lim tizimidagi umumiy muammolar.
O’qitish dasturlarining yangilanmaganligi,
ba’zan geosiyosiy yoki iqtisodiy o’zgarishlar tufayli geografik o’zgarishlarni tezkorlik bilan aks
ettirishning qiyinlashuvi. O’quvchilarning geografiya bo’yicha motivatsiyasining pastligi va
ularning faqat nazariy bilimga ega bo’lishga moyilligi. Amaliy mashg’ulotlar va dala ishlari
yetarlicha amalga oshirilmaydi.
5.
Geografiya fanining integratsiyasi.
Geografiya fanining boshqa fanlar bilan
integratsiyasi, masalan, biologiya, iqtisodiyot, ekologiya kabi fanlar bilan birgalikda o’qitish
muammolari. Geografiyani interdisciplinar yondashuvda o’qitish qiyinchiliklari va pedagogik
g’oyalarni yetarli darajada ishlab chiqilmasligi.
6.
O'quvchilarning qiziqishi va motivatsiyasining pasayishi.
O'quvchilar geografiya
fani bo'yicha qiziqish va motivatsiyaning pasayishi. Bu, o’z navbatida, o’qitish sifatiga ham
ta’sir ko’rsatadi. O’quvchilarning geografiya fanini faqat "sinov uchun" o'rganishi, bu esa
38
natijada ularning mavzu bilan bog'liq chuqur bilimlarni o’zlashtirishiga to’sqinlik qiladi.
7.
Geografiya o'quv dasturlarining rivojlantirilishi.
Geografiya o'quv dasturlari ba'zan
o'zgarishlarga moslashishda qiyinchiliklarga duch keladi. Yangi ilmiy tadqiqotlar va
yondashuvlarni o’qituvchilar o’z darsliklarida aks ettirishda o’zgarishlarga tayyor emaslar.
Shu bilan birga, ta'lim dasturlaridagi kamchiliklar (masalan, global iqlim o'zgarishlari yoki
barqaror rivojlanish maqsadlari kabi zamonaviy masalalar) geografiya o'qitishining
zamonaviy talablari bilan to'liq mos kelmasligi.
8.
Maktabda geografiya fanining ahamiyatini oshirish zarurati.
Ko’plab maktablarda
geografiya fani, ba’zan, boshqa fanlarga nisbatan unchalik e’tiborga olinmaydi. Maktabda
geografiya fanining o’rni va ahamiyatini oshirish uchun yanada kengroq targ‘ibot va metodik
yordam kerak.
9.
Til va mintaqaviy tafovutlar.
Geografiya fanining o’qitilishida til masalalari ham
muhim rol o’ynaydi. Mintaqaviy yoki milliy til va darsliklar orasidagi tafovutlar o’qituvchilarni
va o’quvchilarni qiyinchiliklarga duchor qiladi.
Xulosa qilib aytganda, geografiya o’qitish metodikasi yo’nalishidagi muammolarni hal
qilish uchun ta’lim tizimining barcha jihatlarini yaxshilash, o’qituvchilarning malakasini
oshirish, yangi pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va o’quv dasturlarini zamonaviy
talablar asosida yangilash zarur. Bu muammolarni bartaraf etish uchun o’qituvchilar, ta’lim
muassasalari va ta’lim siyosatini ishlab chiqayotgan organlar birgalikda ishlashlari kerak.
References:
1.
Muhammadovich, M. A., & Zakirovna, H. N. (2021). Agglomeration Processes in Modern
Urban Planning (On the Example of Bukhara Agglomeration).
European Journal of Life Safety
and Stability (2660-9630)
,
10
, 9-12.
2.
Muhamadovich, M. A. (2021). DEVELOPMENT OF MIDDLE CITIES IN ZARAFSHAN
REGION.
EPRA International Journal of Research & Development (IJRD)
,
6
(12), 1-1.
3.
Mavlonov, A., & Jalilova, C. (2020). Geographical aspects of use of recreation resources
for tourism (on the example of Bukhara region).
InterConf
.
4.
Muhammadovich, M. A., & Zarifovna, J. C. (2020). GEOGRAPHICAL ASPECTS OF USE OF
RECREATION RESOURCES FOR TOURISM (ON THE EXAMPLE OF BUKHARA REGION).
EDITOR
COORDINATOR
, 1081.
5.
Muhammadovich, M. A., & Zakirovna, H. N. (2021). Agglomeration Processes in Modern
Urban Planning (On the Example of Bukhara Agglomeration).
European Journal of Life Safety
and Stability (2660-9630)
,
10
, 9-12.
6.
Muhamadovich, M. A., Elmurodovna, M. I., & Davronovna, K. D. (2020). The Desert
Tourism And Opportunities For Its Development (On The Example Of Bukhara Region).
The
American Journal of Interdisciplinary Innovations and Research
,
2
(12), 68-73.
7.
Салиев, А., Курбанов, П., & Мавлонов, А. (2008). Городское расселение в пустынях
Узбекистана.
ÇÖLLERI ÖZLEŞDIRMEGIŇ PROBLEMALARY ПРОБЛЕМЫ ОСВОЕНИЯ ПУСТЫНЬ
PROBLEMS OF DESERT DEVELOPMENT
, 21.
8.
Мавлонов,
А.
М.
Бухоро
агломерациясининг
шаклланиши
ва
ривожланиши.
Ўзбекистон География жамияти ахбороти
,
23
(23), 174.
39
9.
Мавлонов, А. М., Нематов, А. Н., & Қаландарова, Д. Д. Бухоро вилоятининг чўл
ҳудудларидаги аҳоли манзилгоҳлари ривожланишининг айрим жиҳатлари.
Ўзбекистон
География жамияти ахбороти
,
57
(1), 2020-107.
10.
Мухамадович, М. А. (2019). Развитие средних городов в Республике
Узбекистан.
Материалы Географического общества Узбекистана
, 79-83.
11.
Мухамадович, М. А. Бухоро вилояти шаҳарларининг классификацияси.
Ўзбекистон
География жамияти ахбороти
,
26
(26), 2005-70.
12.
Салиев, А. С., Мухамедов, А., & Мавлонов, А. М. (2004). Проблемы
совершенствования регионального расселения в Узбекистане. In
Материалы
региональной научно-практической конференции «Туризм и наука
.
13.
Мавлонов, А. М., & Жалилова, Ч. З. (2019). Опустынивание и развитие
городов.".
Проблемы опустынивания: динамика, оценка, решение" материалы
международной
.
14.
Мухамадович, М. А. (2019). Македониялик Александр бунёд этган шахарлар
географияси.
Известия географического общества Узбекистана
,
55
(1).
15.
Мавлонов, А. М. (2007). Бухоро вилояти шаҳарларида аҳолини тоза ичимлик суви
билан таъминлашнинг баъзи бир муаммолари.
Ўзбекистон География жамияти
ахбороти
,
28
, 28.
16.
Saidova, D. (2022). Boshlang ‘ich sinflarda “Yosh tabiatshunos” to ‘garagini tashkil
etishning ilmiy-amaliy ahamiyarti.
Pedagogs jurnali
,
1
(1), 440-442.
17.
Мавлонов, А. М., & Жалилова, Ч. З. (2022). Чўл ҳудудларининг рекреацион-
туристик салоҳияти ва уни ривожлантириш имкониятлари (Бухоро вилояти
мисолида).
Science and Education
,
3
(6), 107-113.
18.
Мавлонов, А. М., & Жалилова, Ч. З. (2022). Чегарадош ҳудудларда зиёрат
туризмини ривожлантириш истиқболлари (Ўзбекистон ва Туркманистон чегарадош
ҳудудлари мисолида).
Science and Education
,
3
(6), 101-106.
19.
Мавлонов, А. М. Тошов Худойназар Рамазонович.
Аму-Бухоро машина канали
зонаси рекреацион худуд сифатида. Географические проблемы и возможности развития
туризма и рекреации
, (2019).
20.
Mavlonov, A. M., Jalilova, C. Z., & Fazliddinova, K. M. (2023). FEATURES OF THE
EMERGENCE AND DEVELOPMENT OF CITIES IN DESERT CONDITIONS.
Journal of Geography
and Natural Resources
,
3
(01), 16-21.
21.
Мавлонов, А. М. (2022). АМУ-БУХОРО МАШИНА КАНАЛИНИНГ ТУРИСТИК-
РЕКРЕАЦИОН ИМКОНИЯТЛАРИ.
Экономика и социум
, (12-1 (103)), 702-706.
22.
Мавлонов, А. М., Жалилова, Ч. З., & Усмонов, А. У. (2022). ЧЎЛ ТУРИЗМИНИ
ТАШКИЛ ЭТИШНИНГ АЙРИМ ЖИҲАТЛАРИ (ГАЗЛИ-ЦВЕТУШИЙ-ЖОНГЕЛДИ-ЧУРУҚ-
ГАЗЛИ ҲАЛҚАСИ МИСОЛИДА).
Экономика и социум
, (12-1 (103)), 707-712.
23.
Mavlonov, A. (2022). VOBKENT TUMANI YANGI SHAHARCHALARINING SHAKLLANISHI
VA RIVOJLANISHI.
Buxoro davlat universitetining Pedagogika instituti jurnali
,
2
(2).
24.
Мавлонов, А. М., & Ҳаётова, Н. (2022). Барқарор шаҳар муҳитини
шакллантиришнинг айрим жиҳатлари.
Science and Education
,
3
(11), 366-371.
25.
Mavlonov, A., & Jalilova, C. (2020). Geographical aspects of use of recreation resources
40
for tourism (on the example of Bukhara region).
InterConf
.
26.
Muhammadovich, M. A., & Zarifovna, J. C. (2020). GEOGRAPHICAL ASPECTS OF USE OF
RECREATION RESOURCES FOR TOURISM (ON THE EXAMPLE OF BUKHARA REGION).
EDITOR
COORDINATOR
, 1081.
