130
TA’LIM JARAYONIDA INTЕRFAOL MЕTODLAR VA ULARGA QO‘YILADIGAN
TALABLAR
Bozarova Dildora Muradullayevna
Toshkent shahar Olmazor tumani 111-sonli maktab o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14214550
Annotatsiya
Ushbu maqolada interfaol metodlarning mohiyati, ularning ta’lim jarayonidagi o‘rni va
samaradorligi ko‘rib chiqiladi. Interfaol metodlarning turlari, ularni qo‘llash usullari va
pedagogik talablari batafsil tahlil qilinadi. Ta’lim jarayonida interfaol metodlarni to‘g‘ri
qo‘llashning afzalliklari va ular orqali o‘quvchilar faolligi, ijodiy fikrlash ko‘nikmalari hamda
hamkorlikda ishlash qobiliyatlari rivojlanishi ko‘rsatiladi. Ushbu maqola zamonaviy ta’limda
samarali pedagogik yondashuvlarni tadbiq etishni istagan o‘qituvchilar uchun mo‘ljallangan.
Kalit so‘zlar
Interfaol metodlar, ta’lim samaradorligi, pedagogik talablar, o‘quv jarayoni, faollik, ijodiy
fikrlash, hamkorlik, zamonaviy ta’lim.
Kirish
Hozirgi davr ta’lim tizimi, texnologiyalar rivoji va talabalarning shaxsiy ehtiyojlarini
inobatga olgan holda, ta’lim jarayonida yangi yondashuvlarni talab etmoqda. Ushbu
yondashuvlardan biri bu
interfaol metodlar
dir. Interfaol metodlar ta’lim jarayonini faol va
samarali tashkil qilishga imkon berib, o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi muloqotni
kuchaytiradi. Ushbu maqolada interfaol metodlarning mohiyati, ularning turlari va ularga
qo‘yiladigan talablar haqida so‘z yuritiladi.
Interfaol metodlarning mohiyati
Interfaol metodlar – bu o‘quvchilarni ta’lim jarayonida faol ishtirok etishga undaydigan
pedagogik usullar to‘plamidir. Bu metodlar o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash, ijodiy
yondashuv va amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan. Ushbu yondashuvlar quyidagi
maqsadlarga xizmat qiladi:
O‘quv jarayonida talabaning faolligini oshirish;
O‘quvchilarda o‘z fikrini ifoda etish, mustaqil qaror qabul qilish ko‘nikmalarini
rivojlantirish;
Talabalar o‘rtasida hamkorlik va jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini shakllantirish.
Interfaol metodlarning turlari
1.
Munozara (debate):
Talabalar o‘z fikrlarini himoya qilish va asoslashga o‘rgatiladi.
2.
“Baliq skeleti” metodi:
Muammo tahlil qilinib, yechimlar taklif etiladi.
3.
Klasterlash:
Muayyan mavzuga oid g‘oyalar bir joyga to‘planadi va tasniflanadi.
4.
Bumerang metodi:
Savollar talabalarga qaytarilib, ular javob topishga undaydi.
5.
Rolli o‘yinlar:
Talabalar muayyan vaziyatni tasvirlash yoki tahlil qilish orqali amaliy
ko‘nikmalarni o‘zlashtiradilar.
6.
Keys-stadi (Case study):
Amaliy holatlar asosida tahlil va qaror qabul qilish
ko‘nikmalari shakllanadi.
Interfaol metodlarga qo‘yiladigan talablar
1.
O‘quv maqsadlariga moslik:
Interfaol metodlar o‘quv dasturining maqsadlariga
muvofiq bo‘lishi kerak.
131
2.
Didaktik tamoyillarga rioya qilish:
Interfaol metodlar ilmiylik, tizimlilik va hayotga
bog‘liqlik kabi didaktik tamoyillarni o‘z ichiga olishi kerak.
3.
Texnologik ta’minot:
Metodlarni qo‘llash uchun zarur bo‘lgan vositalar (proyektor,
kompyuter, internet) mavjud bo‘lishi lozim.
4.
O‘quvchilarni qiziqtirish:
Metodlar o‘quvchilarni qiziqtirishi va ularda motivatsiyani
oshirishi zarur.
5.
Refleksiya imkoniyati:
Har bir metod natijalari muhokama qilinishi va tahlil qilinishi
kerak.
6.
Vaqtni samarali boshqarish:
Metodlarni qo‘llash vaqtida o‘quv jarayonining rejasi
buzilmasligi lozim.
Interfaol metodlarning afzalliklari
Faollikni oshiradi:
O‘quvchilar dars jarayonida faol ishtirok etadilar.
Ko‘nikmalarni rivojlantiradi:
Muloqot qilish, muammo yechish, qaror qabul qilish kabi
ko‘nikmalar rivojlanadi.
Qiziqarli va mazmunli dars:
Interfaol metodlar dars jarayonini jonlantirib, uni
mazmunli qiladi.
Xulosa
Interfaol metodlar zamonaviy ta’lim jarayonida muhim ahamiyatga ega bo‘lib, ular ta’lim
samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Ushbu metodlarni qo‘llashda ularga qo‘yiladigan
talablarni inobatga olish lozim. Faqatgina to‘g‘ri tanlangan va moslashtirilgan metodlar ta’lim
maqsadlariga erishishga yordam beradi.
References:
1.
Abduqodirov, A. (2020). Zamonaviy pedagogik texnologiyalar. Toshkent: O‘zbekiston
Milliy Ensiklopediyasi.
2.
Vygotskiy, L. S. (1991). Psixologiya va pedagogika asoslari. Moskva: Pedagogika
nashriyoti.
3.
Dewey, J. (1938). Experience and Education. New York: Kappa Delta Pi.
