ОПИСАНИЕ ПРЕСТУПЛЕНИЙ, СВЯЗАННЫХ С НЕЗАКОННЫМ ПОЛУЧЕНИЕМ ИЛИ ПЕРЕВОДОМ ВАЛЮТНЫХ ЦЕННОСТЕЙ

128

VALYUTA QIMMATLIKLARINI QONUNGA XILOF RAVISHDA OLISH YOKI

O‘TKAZISH BILAN BOG‘LIQ JINOYATLAR TAVSIFI

Haydarov Jaloliddin Hamza o‘g‘li

Toshkent davlat yuridik universiteti

3-bosqich doktoranti,

E-mail: haydarovjaloliddin9@gmail.com, tel: +998888689070

https://doi.org/10.5281/zenodo.15104361

ОПИСАНИЕ ПРЕСТУПЛЕНИЙ, СВЯЗАННЫХ С НЕЗАКОННЫМ

ПОЛУЧЕНИЕМ ИЛИ ПЕРЕВОДОМ ВАЛЮТНЫХ ЦЕННОСТЕЙ

Хайдаров Джалолиддин Хамза угли

Ташкентский государственный юридический университет

Докторант 3-го курса

E-mail: haydarovjaloliddin9@gmail.com

тел: +998888689070

DESCRIPTION OF CRIMES RELATED TO THE UNLAWFUL ACQUISITION OR

TRANSFER OF CURRENCY VALUABLES

Haydarov Jaloliddin Hamza ogli

Tashkent State University of Law

3rd-year doctoral student

E-mail: haydarovjaloliddin9@gmail.com

Annotatsiya.

Ushbu tezisda valyuta qimmatliklarini qonunga xilof ravishda olish yoki

o’tkazish jinоyаtining tavsifi, valyuta qimmatliklari tarkibi muhokama qilinadi. Valyuta
qimmatliklarining turli guruhlari, qaysi qimmatliklar ushbu guruhlarga kirishi ko‘rib chiqiladi.

Аннотatsiя.

В данном тезисе рассматривается описание преступления, связанного

с незаконным получением или переводом валютных ценностей, а также состав
валютных ценностей. Обсуждаются различные группы валютных ценностей и какие
ценности входят в эти группы.

Abstract.

This thesis discusses the description of the crime related to the unlawful

acquisition or transfer of currency valuables, as well as the composition of currency valuables.
Various groups of currency valuables and which valuables fall into these groups are examined.

Kalit so‘zlar.

Valyuta qimmatliklari, qimmatbaho metall, yarim qimmatbaho tosh, yarim

qimmatbaho metall.

Ключавой слова.

Валютные ценности, драгоценный металл, полудрагоценный

камень, полудрагоценный металл.

Keywords.

Currency valuables, precious metal, semi-precious stone, semi-precious

metal.

KIRISH

Valyuta qimmatliklarini qonunga xilof ravishda olish va o’tkazish O’zbekiston

Respublikasining valyuta yakka hukmronligiga putur yetkazishi ta’kidlanishi bilan bir
qatorda, ushbu turdagi jinoyatlar ko’pincha talon-toroj qilish, poraxo’rlik, bojxona
qonunchiligini buzish kabi jinoyatlar bilan bog’liq bo’ladi [1. 12-bet].

METODOLOGIYA

L.A.Spektor va M.M.Maxmudovning fikriga ko’ra, qimmatbaho metallar va qimmatbaho

toshlarning noqonuniy aylanmasi, ularni olish yoki o’tkazish bozor muvozanatiga ta’sir

129

o’tkazadi, valyuta kursi tebranishiga hamda pul massasiga salbiy oqibat bilan ta’sir o’tkazadi
[2. 48-bet].

Qimmatbaho metallar ko’plab faktorlarga asoslangan holda belgilanadi. Quyidagi

metallar dunyoda qimmatbaho hisoblanadi:

NATIJA

Platina (Platinum): Platina yorug’lik toshiga o’xshab oltindan ham qimmatbaho

hisoblanadi. Uning eng asosiy foydalanish sohasi sanoatchilik va kimyo sohasidir. Platina juda
qimmatbaho, o’lchami katta va kimyoviy xususiyatlari bilan bog’liq.

Rodiy (Rhodium): Rodiy platina oilasiga kiruvchi metallardan biri hisoblanadi. Bu metall

yorug’lik toshlariga o’xshab rangi yorug’lik sababli qimmatbaho hisoblanadi. Olovning aholi
tomonidan keng tarqalgan foydalanish sohalaridan biri avtomobil sanoati hisoblanadi.

Iridiy (Iridium): Iridiy platina bilan hamkorlik qilgan qimmatbaho metallardan biridir.

Uning eng muhim foydalanish sohalaridan biri sanoatchilik, elektronika, aviatexnika va
kosmonavtikadir. Iridiyning qimmati uning noqulayligi va yetkazib berish xususiyatlari bilan
bog’liq.

Platina (Pt): Platina og’ir, kumush-oq metall bo’lib, kimyoviy belgisi Pt. Yuqori

korroziyaga chidamliligi, yuqori issiqlik o’tkazuvchanligi va kimyoviy inertligi bor. Platina
katalizatorlar, elektronika, stomatologiya va boshqa sohalarda keng qo’llaniladi.

Palladiy (Pd): Palladiy Pd kimyoviy belgisi bilan kumush rangli oq metalldir. U yuqori

korroziyaga chidamliligi bilan bir qatorda mukammal katalitik xususiyatlarga ega. Palladiy
avtomobilsozlik, elektronika, zargarlik va boshqa sohalarda keng qo’llaniladi.

Yuqoridagilardan umumiy xulosa qilsak,

qimmatbaho metallar

tushunchasi ma’lum

metallarning o’ziga xos fizik, kimyoviy va iqtisodiy xususiyatlari tufayli qimmatli va talabgir
deb tan olinishi bilan bog’liq. Ushbu metallar yuqori darajadagi qiymatga ega va turli
sohalarda, jumladan zargarlik, moliya, sanoat va ilmiy tadqiqotlarda keng qo’llaniladi.

MUHOKAMA

Qimmatbaho metallar tushunchasini quyidagi asosiy jihatlar bilan bog’lashimiz mumkin:

1.

Qiymat va nodirlik

: Qimmatbaho metallar cheklangan taklif va yuqori talab tufayli juda

qimmatlidir. Ular ko’pincha kamdan-kam uchraydigan va topish qiyin bo’lgan resurslar bo’lib,
ularni sarmoya kiritish va yuqori texnologiyali sohalarda foydalanish uchun qimmatli qiladi
[3. 84-bet].
2.

Qiymatning barqarorligi:

Qimmatbaho metallar uzoq vaqt davomida o’z qiymatini

saqlab qolish qobiliyatiga ega. Ularning qiymati va global bozor qiymati tufayli ular o’z
qiymatini uzoq vaqt davomida yo’qotmaydi [4. 23-bet].
3.

Fizikaviy va kimyoviy xossalari.

Qimmatbaho metallar o’ziga xos fizik va kimyoviy

xususiyatlarga ega bo’lib, ularni muayyan xususiyatlari uchun qimmatlidir. Masalan, yuqori
elektr o’tkazuvchanligi, barqarorligi, korroziyaga chidamliligi va yuqori haroratga chidamliligi
bu metallarni elektronika, sanoat va ilmiy tadqiqotlarda talab qiladi.
4.

Tarixiy va madaniy qimmatlik:

Qimmatbaho metallar boy tarix va madaniy

ahamiyatga ega. Ular turli xalqlarning madaniy va diniy marosimlari, bezaklari va sanʼatda
muhim oʻrin tutgan. Bu ularning qiymati va talabiga ham ta’sir qiladi [5. 46-bet].
5.

Investitsion imkoniyatlar:

Qimmatbaho metallar investitsiya aktivi sifatida keng

qo’llaniladi. Odamlar o’z boyliklarini saqlab qolish va ko’paytirish uchun tangalar, oltinlar,
birja fondlari va boshqa investitsiya vositalari shaklida qimmatbaho metallarga sarmoya

130

kiritadilar [6. 44-bet].

O’zbekiston Respublikasining 2021-yil 23-avgustdagi 710-sonli “Qimmatbaho metallar

va qimmatbaho toshlar to’g’risida”gi Qonuniga asosan,

qimmatbaho toshlar

— tabiiy

olmoslar, yoqutlar, zumradlar, sapfirlar, aleksandritlar, xom (tabiiy) va ishlov berilgan
ravishdagi tabiiy marvarid. Qahraboning noyob hosilalari qimmatbaho toshlarga
tenglashtiriladi [7. 32-bet].

XULOSA

Yuqoridagi normaga muvofiq, qimmatbaho toshlarning quyidagi turlarini qonun

chiqaruvchi ajratib beradi:

1.

Olmos;

2.

Yoqut;

3.

Zumrad;

4.

Sapfir;

5.

Aleksandrit;

6.

xom (tabiiy) va ishlov berilgan ravishdagi tabiiy marvarid.

Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:

1.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 200-yil 28-apreldagi “Valyuta

qimmatliklarini qonunga xilof ravishda olish va o‘tkazishga doir ishlar yuzasidan sud
amaliyoti to‘g‘risida”gi 8-sonli qarori.

https://lex.uz/docs/-1449617

2.

Спектор Л. А., Махмудов М. М. Уголовная ответственность за незаконный оборот

драгоценных металлов, природных драгоценных камней или жемчуга // Вестник
Алтайской академии экономики и права. 2019. № 6-2. С. 110–11.
3.

Кучеров И. И. Драгоценные металлы и камни: актуальное правовое

регулирование:моногр.М., 2021.
4.

Бархатова Е. Н. Особенности законодательного регулирования ответственности

за незаконный оборот драгоценных металлов и драгоценных камней // Вестник
Восточно-Сибирского института МВД России. 2019. № 2 (89). С. 43–52.
5.

Степанов Р. О. Уголовная ответственность за незаконный оборот драгоценных

металлов, природных драгоценных камней или жемчуга: дисс. … канд. юрид. наук. М.,
2006.
6.

Степанов Р. О. Уголовная ответственность за незаконный оборот драгоценных

металлов, природных драгоценных камней или жемчуга: дисс. … канд. юрид. наук. М.,
2006.
7.

O’zbekiston Respublikasining 2021-yil 23-avgustdagi 710-sonli “Qimmatbaho metallar

va qimmatbaho toshlar to’g’risida”gi Qonuni.

https://lex.uz/docs/-5595448