139
VEB-SAHIFA DIZAYNI YARATISH, SAHIFA TARKIBIDA QUYIDAGI
KOMPONENTLARNI ANIQLASH, SHARTLAR, DASTURLASH QADAMLARINI
TAVSIYA QILISH
Mamatkadirov Maxammadali Mamatisakovich
Farg‘ona davlat universiteti, Axborot texnologiyalari kafedrasi katta o‘qituvchisi
Qo‘chqorova Gulrux Odiljonovna
Farg‘ona davlat universiteti, Fizika-matematika fakulteti,
“Axborot tizimlari va texnologiyalari” yo‘nalishi talabasi
odiljonovnagulrux@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15342404
Annotatsiya:
Ushbu tezis ishida zamonaviy veb-sahifa dizayni yaratish jarayoni, uning
asosiy tarkibiy qismlari, texnik shartlari va amaliy dasturlash bosqichlari chuqur tahlil
qilinadi. Veb-dizayn faqat estetik ko‘rinish emas, balki foydalanuvchining sahifadagi xatti-
harakatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan psixologik va funksional vosita sifatida yondashiladi. Ish
davomida sahifaning sarlavha (header), asosiy kontent (main), yon panel (sidebar), pastki
qism (footer) kabi muhim komponentlari va ularning vazifalari ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek,
HTML5, CSS3, JavaScript kabi asosiy texnologiyalar, dizayn vositalari (Figma, Adobe XD) va
hosting platformalari (Netlify, GitHub Pages) haqida amaliy tavsiyalar berilgan. Tezis orqali
samarali veb-dizayn yaratish uchun nazariy va amaliy bilimlar asosida puxta yondashuv taklif
etiladi.
Kalit so‘zlar:
veb-dizayn, foydalanuvchi interfeysi, UX, sahifa komponentlari, HTML,
CSS, JavaScript, hosting.
Annotation.
This thesis explores the process of creating a modern web page design,
identifying its core components, technical requirements, and practical programming stages.
Web design is viewed not merely as visual aesthetics but as a psychological and functional
tool that influences user behavior on the page. The study discusses key components such as
the header, main content, sidebar, and footer, along with their respective roles. It also
provides practical recommendations on technologies like HTML5, CSS3, JavaScript, as well as
tools like Figma and Adobe XD, and hosting platforms such as Netlify and GitHub Pages. The
work proposes a comprehensive approach based on theoretical and practical knowledge for
building an effective web design.
Keywords:
web design, user interface, UX, page components, HTML, CSS, JavaScript,
hosting.
АННОТАЦИЯ.
Данная работа посвящена процессу создания современного веб-
дизайна, определению его основных компонентов, технических требований и этапов
программирования. Веб-дизайн рассматривается не только как визуальное
оформление, но и как психологический и функциональный инструмент, влияющий на
поведение пользователя на странице. В исследовании описаны ключевые элементы,
такие как заголовок (header), основной контент (main), боковая панель (sidebar) и
нижний колонтитул (footer), а также их функции. Также приведены практические
рекомендации по использованию технологий HTML5, CSS3, JavaScript, инструментов
проектирования Figma и Adobe XD, и хостинг-платформ, таких как Netlify и GitHub
Pages. Работа предлагает комплексный подход к разработке эффективного веб-дизайна
на основе теоретических и практических знаний.
140
Ключевые слова:
веб-дизайн, пользовательский интерфейс, UX, компоненты
страницы, HTML, CSS, JavaScript, хостинг.
KIRISH
Bugungi raqamli transformatsiya davrida internet inson hayotining ajralmas qismiga
aylangan. Shunday sharoitda foydalanuvchilarga qulay, chiroyli va funksional veb-sahifalarni
yaratish dolzarb masalalardan biri sanaladi. Veb-dizayn nafaqat tashqi ko‘rinish, balki
foydalanuvchi tajribasini oshiradigan, intuitiv boshqaruv va foydalanishga qulaylik
yaratadigan muhim vositadir. Ushbu tezisda veb-sahifa yaratishning barcha bosqichlari, uning
strukturaviy qismlari, texnik shartlari va dasturlash qadamlarining tavsifi keltiriladi.
Veb-sahifa dizayni — bu zamonaviy internet foydalanuvchisi uchun qulay, chiroyli va
samarali interfeys yaratishga qaratilgan muhim jarayondir. Har qanday veb-sahifaning
muvaffaqiyati, birinchi navbatda, uning qanday dizaynga ega ekani va foydalanuvchi uchun
qay darajada qulay ekanligi bilan belgilanadi. Dizayn – bu faqat rasm yoki bezak emas, balki
foydalanuvchining fikrini shakllantiruvchi, xizmat yoki mahsulotga bo‘lgan ishonchni
mustahkamlovchi psixologik vosita hisoblanadi. Ayniqsa, jamoat yoki tijorat saytlari uchun bu
jihat katta ahamiyatga ega.
Har bir professional veb-sahifa bir necha asosiy tarkibiy qismlardan iborat bo‘ladi.
Sarlavha (header) qismi saytning yuzi sanaladi. Unda ko‘pincha sayt nomi, logotipi,
navigatsion menyu, til tanlash yoki aloqa tugmalari joylashtiriladi. Ushbu qism
foydalanuvchini sahifada qanday yo‘nalishda harakatlanishini belgilab beradi. Asosiy kontent
(main) sahifaning markaziy qismidir. Bu yerda foydalanuvchi uchun eng zarur bo‘lgan matnli
ma’lumotlar, rasmlar, videolar, xizmatlar tavsifi yoki interaktiv komponentlar joylashtiriladi.
Yon panel (sidebar) esa saytning qo‘shimcha imkoniyatlarini taqdim etadi — masalan, tezkor
havolalar, reklama bannerlari yoki boshqa dolzarb e’lonlar. Sahifaning yakuniy qismi bo‘lgan
pastki panel (footer)da esa aloqa ma’lumotlari, sayt xaritasi, huquqiy eslatmalar va ijtimoiy
tarmoqlarga havolalar beriladi. Ushbu komponentlarning barchasi foydalanuvchi uchun qulay
va intuitiv navigatsiyani ta’minlaydi.
Bundan tashqari, zamonaviy veb-sahifalar interaktivlikka katta urg‘u beradi. Masalan,
ro‘yxatdan o‘tish shakllari, jonli chat oynalari, slayderlar yoki modal oynalar sahifa bilan jonli
muloqotni kuchaytiradi. Shuningdek, responsive dizayn talablari ham dolzarb ahamiyat kasb
etadi. Bugungi kunda foydalanuvchilarning katta qismi mobil qurilmalardan foydalangani
uchun sahifaning har qanday ekran o‘lchamiga moslashuvi muhim shart sanaladi. Bu esa CSS3
ning media queries texnologiyasi yordamida amalga oshiriladi.
Texnik jihatdan, veb-sahifa dizayni bir necha asosiy texnologiyalarga tayangan holda
amalga oshiriladi. HTML5 veb-sahifaning skeletini yaratishda ishlatilsa, CSS3 orqali dizayn va
tashqi ko‘rinish beriladi. JavaScript esa sahifaga interaktivlik qo‘shadi. Katta loyihalarda bu
texnologiyalar Bootstrap, ReactJS, Vue.js yoki jQuery bilan birgalikda ham ishlatiladi. Dizayn
jarayonida shuningdek, Adobe XD yoki Figma kabi grafik vositalardan foydalanish tavsiya
etiladi — bu orqali sahifa avvaldan qanday ko‘rinishda bo‘lishi rejalashtiriladi. Bu bosqich
"wireframe" deb yuritiladi va foydalanuvchi ehtiyojlariga asoslangan.
Dasturlash bosqichlari esa puxta rejalashtirilgan ketma-ketlikni talab qiladi. Dastlab
saytning maqsadi, auditoriyasi va funksional imkoniyatlari aniqlanadi. Keyingi bosqichda veb-
sahifaning strukturaviy modeli yaratiladi. Keyin HTML va CSS orqali sahifa tuziladi, JavaScript
bilan interaktivlik qo‘shiladi. Dizayn to‘liq shakllangandan so‘ng, sayt sinovdan o‘tkaziladi –
141
bu bosqichda turli brauzerlar va qurilmalarda ishlashi tekshiriladi. Yakuniy bosqich esa saytni
hosting xizmatiga joylashtirish, ya’ni uni ommaga taqdim etishdir.
Amaliyotda tajribali dasturchilar veb-dizayn jarayonida SEO talablari, sahifa yuklanish
tezligi, rasm optimallashtirish, brauzer mosligi kabi ko‘plab omillarni ham hisobga olishadi.
Masalan, rasm fayllarini .webp formatida yuklash sayt tezligini sezilarli oshiradi. Shuningdek,
sahifaning barcha komponentlari yagona rang sxemasi, shriftlar uyg‘unligi va dizayn
intuitsiyasi asosida ishlab chiqilishi kerak. Aks holda, foydalanuvchi e’tibori yo‘qoladi, bu esa
sayt reytingiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Shu boisdan veb-sahifa dizayni bu oddiy HTML sahifa yozish emas, balki foydalanuvchi
ruhiyatini, texnik imkoniyatlarni, zamonaviy trendlarni va brend imijini inobatga olgan holda
puxta tayyorlanadigan murakkab ijodiy va texnik jarayon hisoblanadi.
Veb-dizayn jarayonida muhim jihatlardan yana biri bu — foydalanuvchi tajribasini (UX –
User Experience) chuqur o‘rganishdir. Har bir tugma, rasm, menyu, hatto sahifaning oq fonli
yoki to‘q rangli bo‘lishi foydalanuvchining sahifadagi xatti-harakatiga ta’sir ko‘rsatadi.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, foydalanuvchilar birinchi 5 soniyada sahifaning foydali yoki
yo‘qligiga qaror qiladi. Shuning uchun sahifa yuklanish tezligi, oddiy navigatsiya, lo‘nda va
aniq matnlar, chiroyli tipografika (shriftsiz matn ko‘rinishi) dizayn sifatining ajralmas
elementiga aylanadi.
UX dizaynning samaradorligini oshirish uchun F-pattern (ko‘z harakati ingl. F harfiga
o‘xshash) modeli keng qo‘llaniladi. Bu model asosida foydalanuvchi sahifani chapdan o‘ngga,
yuqoridan pastga qarab o‘qiydi. Shu bois eng muhim ma’lumotlar yuqorigi qismda va
sahifaning chap tomonida joylashtiriladi. Bundan tashqari, kontrast ranglar (oq-fon + ko‘k
tugma), salmoqli bo‘shliqlar (white space), soddalashtirilgan formalar va qisqa jumlalar —
foydalanuvchi bilan muloqotni osonlashtiradi.
Tajribali veb-dasturchilar dizayn bosqichlarida faqat tashqi ko‘rinish emas, balki
xavfsizlik elementlarini ham hisobga olishadi. Masalan, foydalanuvchi shakllari (login,
ro‘yxatdan o‘tish) orqali yuborilayotgan ma’lumotlar XSS (Cross Site Scripting) yoki SQL
injection hujumlariga qarshi himoyalanishi lozim. HTTPS sertifikat, CAPTCHA shakli,
foydalanuvchini identifikatsiyalash – bular veb-saytni ishonchli qilish uchun zaruriy
choralardir.
Veb-dizayn jarayonining yana bir ajralmas bosqichi bu – testlash va optimallashtirishdir.
Tayyorlangan sahifa bir necha turdagi brauzerlarda (Chrome, Firefox, Safari, Edge) va har xil
qurilmalarda (kompyuter, planshet, telefon) sinovdan o‘tkazilishi kerak. Shuningdek, sahifa
yuklanish tezligi (PageSpeed Insights orqali), mobil qurilmaga moslashuvi (Mobile-Friendly
Test), SEO mezonlariga mosligi (yo‘qotilgan alt atributlar, meta sarlavhalar, canonical linklar)
tekshiriladi.
Barcha testlardan so‘ng dizayn oxirgi holatda hosting xizmatlariga joylanadi. Bu jarayon
"deploy" deb nomlanadi. Zamonaviy hostinglar orasida Netlify, GitHub Pages, Vercel kabi
bepul va qulay variantlar mavjud. Ular avtomatik tarzda sahifalarni yangilab turish imkonini
beradi.
Bugungi kunda veb-dizayn doimiy rivojlanib borayotgan soha hisoblanadi. Yangi
texnologiyalar – masalan, Dark Mode, Neumorphism dizayn uslubi, Glassmorphism (shisha
effektli dizayn), AI orqali yaratib beriladigan dizaynlar, chatbot integratsiyasi, tilni avtomatik
tarjima qilish tizimlari – bularning barchasi foydalanuvchining qulayligini oshirishga xizmat
142
qilmoqda. Shuningdek, PWA (Progressive Web App) texnologiyasi orqali veb-sayt mobil ilova
kabi ishlash imkoniga ega bo‘lmoqda — foydalanuvchi saytni offline rejimda ham ochib
ko‘rishi mumkin.
XULOSA.
Xulosa qilib aytganda, veb-sahifa dizaynini yaratish bu – san’at, foydalanuvchi
psixologiyasi, texnik bilimlar, zamonaviy texnologiyalar va xavfsizlik choralarining uyg‘un
holda birlashgan murakkab, ammo juda qiziqarli jarayonidir. Har bir komponentning to‘g‘ri
joylashuvi, sahifa ishlash tezligi va foydalanish qulayligi orqali foydalanuvchining veb-
tajribasi yuqori darajaga ko‘tariladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Duckett, J. (2011). HTML and CSS: Design and Build Websites. Wiley.
2.
Krug, S. (2014). Don’t Make Me Think: A Common Sense Approach to Web Usability.
New Riders.
3.
W3C.
Web
Content
Accessibility
Guidelines
(WCAG).
https://www.w3.org/WAI/standards-guidelines/wcag/
4.
Freeman, E., Robson, E., & Bates, B. (2020). Head First HTML and CSS. O’Reilly Media.
5.
Nielsen, J. (2012). Usability Engineering. Morgan Kaufmann.
6.
MDN Web Docs. Responsive Web Design Basics. Mozilla Foundation.
7.
Developers.
PageSpeed
Optimization
Guidelines.
https://developers.google.com/speed
8.
SitePoint. Best Practices for Web Design. 2022.
