32
ABDULLA ORIPOV – MILLIY G‘URURIMIZ, BUYUK SHOIR
Xayrullaxonov Xondamirxon Isroilxon o’g’li
TIQXMMI “MTU” talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15421204
Annotatsiya:
Mazkur maqolada O‘zbekiston xalq shoiri, davlat madhiyasi muallifi, millat
faxri Abdulla Oripovning hayoti va ijodiy faoliyati haqida atroflicha ma’lumot beriladi.
Shoirning asarlari, ularning mazmun-mohiyati, adabiyotdagi o‘rni va milliy ongni
shakllantirishdagi hissasi keng yoritiladi. Shuningdek, maqolada shoirning mazmunli
she’rlaridan biri keltirilib, uning badiiy jihatlari, ifoda uslubi va g‘oyaviy mazmuni tahlil
qilinadi. Maqola yosh avlodni shoir ijodidan bahramand qilish, uni anglash va qadrlashga
xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Abdulla Oripov, milliy adabiyot, she’riyat, Vatan, g‘urur, madhiyasi, istiqlol,
ma’naviyat, tarjima, falsafa.
Kirish
O‘zbek adabiyotida chuqur iz qoldirgan, o‘z so‘zi bilan millat qalbiga yo‘l topgan
shoirlardan biri bu – Abdulla Oripovdir. U o‘zining teran fikrlari, hayotiy va falsafiy qarashlari
bilan xalqimiz qalbidan chuqur joy olgan. Shoir nafaqat ijodkor, balki ijtimoiy va siyosiy
hayotda ham faol ishtirok etgan arbob sifatida tanilgan. Uning she’rlari insonni o‘zligini
anglashga, vatanparvarlik tuyg‘ularini mustahkamlashga undaydi.
Milliy istiqlol yillarida Abdulla Oripov adabiyotimizda yetakchi shoirlardan biriga
aylandi. Uning ijodi nafaqat badiiy mahorat, balki milliy tafakkur, tarixiy ong va ma’naviy
yetuklik namunasi sifatida ham qadrlanadi. Shoir o‘z asarlari orqali insonni ichki poklikka,
haqiqatga, adolatga va mehr-oqibatga undaydi.
Asosiy qism
Abdulla Oripov 1941-yil 21-martda Qashqadaryo viloyatining Nishon tumanida
tug‘ilgan. Oddiy dehqon oilasida dunyoga kelgan bolakay keyinchalik o‘z iste’dodi va
mehnatsevarligi bilan yuksak cho‘qqilarga erishdi. Toshkent Davlat universitetining filologiya
fakultetida tahsil olib, adabiyot olamiga dadil kirib keldi.
Shoirning ilk she’rlari 1960-yillarda bosma nashrlarda chop etila boshlagan. Qisqa vaqt
ichida o‘ziga xos poetik uslubi, falsafiy yondashuvi bilan adabiy jamoatchilik e’tiborini
qozondi. Shoir ijodining asosiy yo‘nalishlari — Vatan, ona til, milliy qadriyatlar, insoniylik,
ma’naviy tozalik, hayot va umr falsafasidir.
Uning “O‘zbekiston” nomli she’ri O‘zbekiston Respublikasi davlat madhiyasi matni
sifatida tan olinib, butun xalqimiz qalbida iftixor uyg‘otdi. Bu she’rda shoirning Vatanga
bo‘lgan cheksiz muhabbati, e’tiqodi va g‘ururi aks etgan.
Abdulla Oripov “Najot”, “Hayrat”, “Hikmatli dunyo”, “Ko‘zlarim yo‘lingda”, “Munojot”,
“Qasidalar” kabi to‘plamlar orqali she’riyatimizga katta hissa qo‘shdi. Ayniqsa, “Munojot”
dostoni o‘zining falsafiy teranligi, ichki dramatizmi, inson va Yaratuvchi o‘rtasidagi
munosabatlar haqida chuqur mushohadalari bilan ajralib turadi.
Shoir o‘z she’rlarida ko‘pincha umrning o‘tkinchiligi, insoniy hayotning mohiyati,
hayotdagi qadriyatlar, mehr, sadoqat, or-nomus haqida fikr yuritadi. U adabiyot orqali
xalqning ruhiy-ma’naviy dunyosini yuksaltirishga intilgan. Uning satrlarida inson qalbiga kirib
boradigan tuyg‘ular, hayotiy haqiqatlar jamlangan.
Tarjimonlik faoliyatida ham u misli ko‘rilmagan yutuqlarga erishdi. Dante Aligerining
33
“Ilohiy komediya” asarini o‘zbek tiliga tarjima qilgan bo‘lishi, uning til boyligi, badiiy tafakkuri,
ilg‘or qarashlari naqadar chuqur ekanligini ko‘rsatadi. Shoir Pushkin, Lermontov, Bayron,
Nekrasov kabi jahon adabiyoti durdonalarini ham o‘zbek kitobxonlariga yetkazgan.
Mazmunli she’ridan namuna
“Sen yetim emassan, Vatanim”
Sen yetim emassan, Vatanim,
Ko‘zingda quvonch bor, nido bor.
Sen yetim emassan, Vatanim,
Ko‘ksingda or-nomus, g‘urur bor.
She’r mazmuni va tahlili
Ushbu she’rda shoir Vatanni ona siymosida, mehr va sadoqat bilan tasvirlaydi.
Vatanining yetim emasligi — uning mustaqilligi, or-nomusli farzandlarga ega ekani, g‘ururli va
baxtli hayot kechirayotganligidan darak beradi.
Shoir o‘zining chuqur ma’naviy tuyg‘ulari orqali xalqni birlikka, Vatanni asrab-
avaylashga, g‘urur bilan yashashga da’vat etadi.
She’rda ishlatilgan obrazlar, timsollar va ohangda ifoda etilgan vatanparvarlik, inson
qalbini larzaga soladigan badiiy kuchga ega. Bu she’r nafaqat adabiy, balki tarbiyaviy jihatdan
ham yuksak qiymatga ega bo‘lib, har bir yurtdosh qalbida iftixor tuyg‘ularini uyg‘otadi.
Xulosa
Abdulla Oripov — o‘zbek adabiyotining sarchashmasi, millat g‘ururi. Uning ijodi yosh
avlodni tarbiyalashda, Vatanga muhabbat ruhida kamol toptirishda beqiyos o‘rin tutadi.
Shoirning har bir misrasi hayotiy haqiqat, har bir satri yuraklarga kirib boradigan ruhiy
boylikdir.
U yaratgan obrazlar, ifoda vositalari, g‘oyalar — nafaqat badiiy, balki ijtimoiy, ma’naviy
hayotimizda ham chuqur o‘rin egallaydi. Bugungi avlod shoir ijodini o‘rganib, undan ruhiy
quvvat oladi. Shoirning badiiy merosi nafaqat adabiyotshunoslar, balki keng kitobxonlar
ommasi uchun ham bebaho manbadir.
Uning ijodini keng targ‘ib qilish, maktab va oliy o‘quv yurtlarida chuqur o‘rganish,
yoshlar qalbiga singdirish milliy adabiyotimiz va ma’naviyatimiz taraqqiyotiga xizmat qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Oripov, A. (2001). Saylanma asarlar. 1–2-jildlar. – Toshkent: Sharq nashriyoti.
2.
Qayumov, M. (2011). Abdulla Oripov – milliy iftixorimiz. – Toshkent: Ma’naviyat.
3.
Tohirov, H. (2015). Zamonaviy o‘zbek adabiyoti. – Toshkent: Fan.
4.
Ismatullaeva, S. (2020). “Abdulla Oripov ijodining badiiy va falsafiy jihatlari”. //
Adabiyot va san’at, 4-son.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi to‘g‘risidagi Qonun (1992). – Xalq so‘zi, 11-
dekabr.
6.
Boboxonov, T. (2016). O‘zbek she’riyati taraqqiyotida Abdulla Oripovning o‘rni. –
Qarshi: Nasaf.
34
7.
Karimov, I.A. (2000). Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat.
8.
G‘ulomov, B. (2019). “Abdulla Oripovning tarjimonlik faoliyati”. // Filologiya masalalari,
2-son.
