146
MATN TAHLILI ORQALI BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING
PRAGMATIK KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHDA MILLIY
AN’ANALARNING O‘RNI
Ongarbayeva Juzimgul Bayram qizi
Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti,
Ta'lim va tarbiya nazariyasi (boshlang‘ich ta'lim) yo‘nalishi
1-bosqich magistranti
Najimova Aysara Duysenbaevna
Ilmiy rahbar: filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent
https://doi.org/10.5281/zenodo.15469001
Annotatsiya:
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf ona tili darslarida matn tahlili orqali
o‘quvchilarda pragmatik kompetensiyani shakllantirishda milliy an’analar asosidagi
matnlardan foydalanish masalasi yoritilgan. Milliy qadriyatlarni o‘zida mujassam etgan
matnlar orqali o‘quvchilarning tilga, madaniyatga va milliy o‘zligiga bo‘lgan munosabati
rivojlanishi ta’kidlangan.
Аннотация:
В данной статье рассматривается использование текстового анализа
на уроках родного языка в начальных классах для формирования прагматической
компетенции учащихся. Особое внимание уделяется роли текстов, отражающих
национальные традиции и ценности, в воспитании уважения к родному языку,
культуре и национальной идентичности.
Annotation:
This article discusses the use of text analysis in native language lessons in
primary school to develop students' pragmatic competence. Special attention is paid to the
role of texts reflecting national traditions and values in fostering respect for native language,
culture, and national identity.
Kalit so‘zlar:
matn tahlili, pragmatik kompetensiya, boshlang‘ich ta’lim, milliy an’ana,
qadriyat, o‘quvchi.
ASOSIY QISM
Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quvchilarning faqat nazariy bilimlarga ega bo‘lishi yetarli
emas, balki bu bilimlarni hayotda qo‘llay olish malakasini shakllantirish muhim sanaladi.
Ayniqsa, boshlang‘ich sinf bosqichida bu jarayon bola tafakkurining shakllanishida katta
ahamiyat kasb etadi. Shu nuqtai nazardan qaralganda, matn tahlili orqali o‘quvchilarda
pragmatik kompetensiyani rivojlantirish, ayniqsa milliy ruhdagi matnlar orqali bu maqsadga
erishish dolzarb masalalardan biridir.
Pragmatik kompetensiya o‘quvchining til vositalarini vaziyatga mos ravishda qo‘llay
olishi, nutqiy maqsadga muvofiq fikr yurita olishi demakdir. Boshlang‘ich ta’limda bu
qobiliyatni rivojlantirish uchun matn tahlili asosida tuzilgan topshiriqlar samarali bo‘lib,
ayniqsa milliy an’ana va qadriyatlar aks etgan matnlar o‘quvchilar tafakkurini milliy ruhda
shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Masalan, “Navro‘z”, “Mehr-oqibat”, “Keksalarga hurmat”, “Ona yurt” kabi mavzular
asosida tuzilgan matnlar orqali o‘quvchi nafaqat til birliklarini o‘rganadi, balki ushbu
matnlarda ilgari surilgan ijtimoiy-madaniy g‘oyalarni ham anglaydi. Shuningdek, matndagi
fikrni anglash, ifodalash, muloqotga kirishish kabi amaliy topshiriqlar yordamida o‘quvchi
pragmatik bilimlarni egallaydi. Matn tahlili jarayonida quyidagi topshiriqlar pragmatik
kompetensiyani shakllantirishga xizmat qiladi: matnning asosiy g‘oyasini ifodalash; muallif
pozitsiyasini tushunish; matnga savollar tuzish; o‘z fikrini bildirish; milliy qadriyatlarni ajratib
147
ko‘rsatish; real hayotiy vaziyatlar bilan bog‘lash. Bunday yondashuv o‘quvchilarning faolligini
oshirib, ularni mustaqil fikrlashga o‘rgatadi.
XULOSA
Boshlang‘ich sinf ona tili darslarida milliy an’analarga asoslangan matn tahlili orqali
o‘quvchilarning pragmatik kompetensiyasini rivojlantirish ularning nutqiy, axloqiy va ijtimoiy
kompetensiyalarini mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Bu nafaqat o‘quvchi
shaxsini har tomonlama shakllantirish, balki ularni milliy g‘oya asosida tarbiyalashga xizmat
qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Rakhmatullaev Sh. Zamonaviy o‘zbek adabiy tili. Universitet nashriyoti, 2006.
2.
Khamraev M. Ona tili fanidan lingvistik tahlil asoslari. "Sharq", 2015.
3.
Karimov A. Matn lingvistikasi va uning didaktik ahamiyati. Toshkent, 2020.
4.
Xolmatova D. Tilshunoslik va matn pragmatikasi. Samarqand, 2019.
