4
"OQSOCH HIKOYASI" ROMANIDA ONALIK VA OILA QADRIYATLARI TALQINI
Kadirova Durdona Dilshadovna
O‘zbekiston Davlat Jahon Tillari Universiteti
Durdona20011989@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15541931
Annotatsiya
Mazkur maqolada Margaret Etvudning “Oqsoch hikoyasi” romanida Gilead jamiyatidagi
onalik va oila qadriyatlarining buzilishi, ayollarning shaxsiyati va hissiy olamining inkor
qilinishi, onalikning mafkuraviy qurolga aylanishi holatlari tahlil qilinadi. Tahlil davomida
roman parchalari va ilmiy manbalar asosida Etvudning feministik pozitsiyasi ochib beriladi.
Kalit so‘zlar:
patriarxal tizim, onalik, oqsoch, ayol shaxsiyati.
Kirish
Margaret Etvudning “Oqsoch hikoyasi” romani XX asr oxiri ingliz adabiyotining eng
ta’sirchan distopik asarlaridan biridir. Gilead davlatida ayollar “oqsoch” darajasiga tushirilib,
faqat tug‘ish vositasi sifatida baholanadi. Shaxsiy hayot, muhabbat, oila tushunchalari siyosiy
boshqaruv vositasiga aylanadi. Etvud bu orqali nafaqat patriarxal tizimni tanqid qiladi, balki
haqiqiy onalik va insoniy qadriyatlarni tiklashga da’vat etadi (Howells, 2006).
Asosiy qism
1. Onalikning siyosiylashtirilishi
Galadda onalik — ayollarning ijtimoiy vazifasi emas, davlat buyrug‘idir. Oqsochlar
yuqori martabali oilalar uchun farzand tug‘ishga majbur bo‘ladi. Offred ayol jasadining faqat
bir qismigagina ahamiyat berilishini shunday ifodalaydi:
"We are containers, it's only the insides of our bodies that are important." (Atwood,
1985, p. 112)
Bu fikr orqali muallif ayolning ruhiy va aqliy mavjudligi inobatga olinmasligini ochib
beradi. Galadning ushbu siyosati ayollarni shunchaki ko‘paytirish vositasiga aylantiradi
(Feuer, 1997).
2. Onalik va hissiy bog‘liqlikning yo‘q qilinishi
Onalik Galadda hissiy emas, texnik jarayonga aylantirilgan. Bolalar oqsochlarga tegishli
emas. Offred o‘z qizidan majburan ajratilgani haqida shunday deydi:
"She was removed from me. She is in another house, under the guardianship of
someone else. She’s my child, and I want her back." (Atwood, 1985, p. 75)
Bu parchada Etvud onaning farzandidan ajratilish iztirobini, davlatning mehr-oqibatga
aralashganini keskin tanqid qiladi. Greene (1991) ta’kidlashicha, onalikning davlat nazorati
ostida amalga oshirilishi shaxsiy munosabatlarning inqiroziga olib keladi.
3. Oila institutining mafkuraviy qurolga aylanishi
Galadda oila — tabiiy tuzilma emas, siyosiy zaruriyat asosida yaratilgan tizim. Rafiqalar
bepusht bo‘lsa-da, bolani o‘z farzandi sifatida qabul qiladi. Bunday soxta rollar haqidagi
kinoya romanda quyidagicha tasvirlanadi:
"The Commander’s Wife is sitting beside the birth stool, in her own version of the
ritual, pretending to give birth at the same time." (Atwood, 1985, p. 126)
Malak (1987) bu sahnani "onalik teatrining eng g‘ayritabiiy ifodasi" deb baholaydi.
Etvud bu orqali “qulay yolg‘on” konsepsiyasini ko‘rsatadi — ya’ni jamiyatga ko‘rinadigan
haqiqat bilan ichki haqiqat orasidagi tafovut.
5
4. Ayollarning nomukammal onalik hislari
Offred o‘zini ba’zida hissiy jihatdan sovuq ona sifatida his qiladi. U o‘zini ayblaydi, biroq
bunday hissiyotlar Gilead sharoitida tabiiy:
"I am not your justification for existence. I am not your justification for your own
guilt." (Atwood, 1985, p. 193)
Bu satrlar ayollarning faqat onalik orqali baholanishi va o‘z shaxsiyati inkor qilinishiga
qarshi ichki norozilikdir. Etvud ayolning shaxsiyati onalikdan ham oldin turishini urg‘ulaydi
(Stillman & Johnson, 2013).
Xulosa
Etvudning “Oqsoch hikoyasi” romanida onalik va oila qadriyatlari siyosiy mafkura
xizmatiga topshirilgan holatda tasvirlanadi. Onalik majburiy, oila esa sun’iy tuzilmadir. Etvud
ushbu holatlarni tanqid qilish orqali haqiqiy onalik, erkinlik va insoniylik uchun kurash
g‘oyasini ilgari suradi. Romandagi distopik tasvirlar real dunyodagi gender muammolarni aks
ettiradi va o‘quvchini hushyorlikka chorlaydi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Atwood, M. (1985). *The Handmaid’s Tale*. McClelland and Stewart.
2.
Feuer, L. (1997). “The Calculus of Love and Nightmare: The Handmaid’s Tale and the
Dystopian Tradition.” *Critique: Studies in Contemporary Fiction*, 38(2), 83–95.
3.
Greene, G. (1991). “Margaret Atwood’s The Handmaid’s Tale: Fiction and the Ideological
Landscape.” *The Radical Teacher*, (40), 29–35.
4.
Malak, A. (1987). “Margaret Atwood’s The Handmaid’s Tale and the Dystopian
Tradition.” *Canadian Literature*, (112), 9–16.
5.
Stillman, P. G., & Johnson, S. (2013). “Identity, Complicity, and Resistance in The
Handmaid’s Tale.” *Utopian Studies*, 5(2), 70–86.
6.
Howells, C. A. (2006). *The Cambridge Companion to Margaret Atwood*. Cambridge
University Press.
