`
87
MAKTAB O‘QUVCHILARINING FIZIKADAN EKSPERIMENTAL
TAYYORGARLIGINI KOMPETENTLI YONDASHUV ASOSIDA RIVOJLANTIRISH
Sattorov Boburbek Zokirovich
34-umumiy o’rta ta’lim maktabi
davlat muassasasi fizika fani o'qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16628006
Annotatsiya:
Mazkur ilmiy ishda maktab o‘quvchilarining fizikadan eksperimental
tayyorgarligini kompetentli yondashuv asosida rivojlantirishning nazariy-metodik asoslari
yoritilgan. Tadqiqotda eksperimental faoliyat orqali o‘quvchilarning amaliy bilim, ko‘nikma va
malakalarini shakllantirish, ularning mustaqil fikrlashi, muammoni tahlil qilish va ilmiy-
tadqiqot faoliyatiga bo‘lgan qiziqishini oshirishga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, fizik
tajribalarni tashkil etishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar va interaktiv metodlar
qo‘llanilishi kompetensiyaviy yondashuv nuqtayi nazaridan asoslab berilgan. Ish natijasida
eksperimental tayyorgarlikni samarali tashkil etishga doir metodik tavsiyalar ishlab chiqilgan
va ularning ta’lim sifatiga ijobiy ta’siri tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar:
kompetentli yondashuv, eksperimental tayyorgarlik, fizik taʼlim, metodika,
laboratoriya ishlari.
РАЗВИТИЕ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЙ ПОДГОТОВКИ ШКОЛЬНИКОВ ПО
ФИЗИКЕ НА ОСНОВЕ КОМПЕТЕНТНОСТНОГО ПОДХОДА
Сатторов Бобурбек Закирович
Учитель физики государственного
общеобразовательного учреждения – школы №34.
Аннотация:
В данной научной работе раскрыты теоретико-методические основы
развития экспериментальной подготовки школьников по физике на основе
компетентностного подхода. В исследовании особое внимание уделено формированию
у учащихся практических знаний, умений и навыков посредством экспериментальной
деятельности, развитию их самостоятельного мышления, способности к анализу
проблем и интереса к научно-исследовательской деятельности. Также обосновано
применение современных педагогических технологий и интерактивных методов в
организации физических экспериментов с точки зрения компетентностного подхода. В
результате работы разработаны методические рекомендации по эффективной
организации экспериментальной подготовки и проанализировано их положительное
влияние на качество образования.
Ключевые слова:
компетентностный подход, экспериментальная подготовка,
физическое образование, методика, лабораторные работы.
DEVELOPMENT OF SCHOOL STUDENTS’ EXPERIMENTAL TRAINING IN
PHYSICS BASED ON A COMPETENCY-BASED APPROACH
Sattorov Boburbek Zokirovich
Physics teacher at the state general secondary school No. 34.
Abstract:
This scientific work explores the theoretical and methodological foundations
for developing school students’ experimental training in physics based on a competency-based
approach. The research emphasizes the formation of students' practical knowledge, skills, and
`
88
abilities through experimental activities, as well as the enhancement of independent thinking,
problem analysis, and interest in scientific inquiry. Furthermore, the application of modern
pedagogical technologies and interactive methods in organizing physics experiments is
justified from the perspective of the competency-based approach. As a result, methodological
recommendations for the effective organization of experimental training have been developed
and their positive impact on the quality of education has been analyzed.
Keywords:
competency approach, experimental preparation, physics education,
methodology, laboratory work.
Kirish.
Zamonaviy ta’lim tizimining asosiy maqsadi – o‘quvchilarda mustahkam nazariy
bilimlar bilan bir qatorda amaliy ko‘nikmalar va kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishdan
iborat. Ayniqsa, tabiiy fanlar, xususan fizika fanini o‘qitishda eksperimental faoliyat
o‘quvchilarning ilmiy tafakkuri, kuzatuvchanligi, tahliliy fikrlashi va ijodiy yondashuvini
rivojlantirishda muhim vosita hisoblanadi. Shu sababli, maktab o‘quvchilarini fizik tajribalar
asosida tayyorlash, ularning tajribaviy bilim va ko‘nikmalarini shakllantirishda kompetentli
yondashuvning o‘rni tobora ortib bormoqda.
Ta’limda kompetentli yondashuv o‘quvchi shaxsini rivojlantirishga, uni amaliy faoliyatga
tayyorlashga, mustaqil fikrlash, muammoni aniqlash va yechish bo‘yicha ijtimoiy ahamiyatga
ega bo‘lgan kompetensiyalarni shakllantirishga xizmat qiladi. Bunday yondashuv fizika
ta’limida nazariy bilimlarning eksperiment orqali mustahkamlanishini ta’minlab,
o‘quvchilarning mustaqil ishlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi va fanlararo bog‘liqlikni
kuchaytiradi.
Biroq, amaliyotda fizika darslarida eksperimentlarga ajratiladigan vaqtning
cheklanganligi, zamonaviy laboratoriya jihozlarining yetishmasligi, o‘qituvchilarning metodik
tayyorgarlik darajasi yetarli emasligi kabi muammolar mavjud. Bu esa o‘quvchilarda amaliy
faoliyatga nisbatan sust munosabat va past darajadagi tayyorgarlikni yuzaga keltirmoqda.
Nazariy qism.
Zamonaviy ta’lim jarayoni o‘quvchilarning nafaqat bilim olishiga, balki
mustaqil fikrlash, muammolarni hal qilish va amaliy vazifalarni bajara olish
kompetensiyalarining shakllanishiga qaratilgan. Shu nuqtai nazardan, fizikadan eksperimental
tayyorgarlik — bu o‘quvchilarning nazariy bilimlarni tajriba orqali mustahkamlashi, tabiiy
hodisalar va qonuniyatlarni kuzatish, tahlil qilish, umumlashtirish va xulosalash
jarayonlarining yagona pedagogik tizimda uyg‘unlashuvidir.
Eksperimental tayyorgarlikning mazmuni asosan laboratoriya ishlari, amaliy
mashg‘ulotlar, tajriba sinovlari, kuzatishlar va natijalarni qayta ishlash jarayonlarini o‘z ichiga
oladi. Bu esa fizika fanining ilmiy-tadqiqot xarakterini ochib beradi va o‘quvchilarning
tafakkurini chuqurlashtirishda, texnologik savodxonligini oshirishda muhim ahamiyat kasb
etadi.
Fizikadan eksperimental tayyorgarlikni kompetentli yondashuv asosida rivojlantirish
uchun quyidagi nazariy asoslar muhimdir:
Konstruktivistik pedagogika – bilimlarni tayyor shaklda emas, balki o‘quvchining
mustaqil faoliyati orqali egallashga yo‘naltirilgan;
1.
Aktiv o‘qitish metodlari – o‘quvchini faol ishtirokchi sifatida jalb qilishga xizmat qiladi;
`
89
2.
Reflektiv yondashuv – o‘quvchining o‘quv faoliyati, xatti-harakatlari va o‘z-o‘zini
baholashini rivojlantiradi;
3.
Innovatsion texnologiyalar – simulyatsiya, virtual laboratoriyalar va raqamli vositalar
orqali eksperimentni interaktiv shaklda amalga oshirish imkonini beradi.
Shuningdek, didaktik tamoyillar (ilmiylik, tizimlilik, amaliy yo‘naltirilganlik, uzluksizlik)
asosida
shakllantirilgan
eksperimental
faoliyat
o‘quvchining
fizik
tafakkurini,
kuzatuvchanligini, izchilligini va mustaqil qaror qabul qilish malakasini rivojlantirishga xizmat
qiladi.
O‘quvchilarning eksperimental tayyorgarligini samarali rivojlantirish, ularning fizik
hodisalarni anglash darajasini chuqurlashtirish bilan birga, ular orasidan ilmiy-tadqiqot
faoliyatiga qiziqadigan yoshlarni aniqlash va ularni rag‘batlantirish imkonini ham beradi. Bu
jarayonda o‘qituvchining roli — faqat bilim beruvchi emas, balki yo‘l ko‘rsatuvchi, motivatsiya
beruvchi, maslahatchi va hamkor sifatida shakllanadi.
Tadqiqot metodologiyasi
. Ushbu tadqiqot metodologiyasi nazariy tahlil, pedagogik
eksperiment va kuzatish usullaridan iborat. Tadqiqot davomida o‘quvchilarning eksperimental
ko‘nikmalari shakllanish dinamikasi kuzatildi, eksperiment natijalari tahlil qilindi va baholandi.
Tahlil va natijalar
. Eksperimental tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kompetentli
yondashuv asosida tashkil qilingan eksperimental tayyorgarlik o‘quvchilarning fizikadan
nazariy va amaliy bilimlarini mustahkamlashga sezilarli taʼsir ko‘rsatdi. Tajriba guruhida
nazorat guruhiga nisbatan yuqori natijalar qayd etildi.
Xulosa
. Kompetentli yondashuv asosida maktab o‘quvchilarining fizikadan
eksperimental tayyorgarligini rivojlantirish metodikasi samaradorligini oshirish mumkin.
Buning uchun tegishli pedagogik shart-sharoitlarni yaratish, laboratoriya jihozlarini yetarli
darajada taʼminlash va o‘quvchilarni tadqiqot faoliyatiga jalb etishni davom ettirish lozim.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Khutorskoy, A.V. Klyuchevyye kompetentsii kak komponent lichnostno-oriyentirovannoy
obrazovatelnoy paradigmy // Narodnoye obrazovaniye. – 2003. – №5. – S. 58–64.
2.
Serikov, V.V. Lichnostno-oriyentirovannoye obrazovaniye: poisk novoy paradigmy. – M.:
Akademiya, 2011. – 240 s.
3.
Mirzayev, B.M. Fizika darslarida eksperimental metodlardan foydalanish. – T.: O‘qituvchi,
2007. – 176 b.
4.
Nazarov, A.I. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida fizika fanini o‘qitish metodikasi. – T.:
TDPU, 2015. – 148 b.
5.
Abdullayeva, Z.E. Kompetensiyaviy yondashuv asosida fizika fanini o‘qitish metodlari. –
T.: Fan, 2020. – 210 b.
6.
Inoyatov, U.I. Fizika darslarida o‘quvchilarning eksperimental tayyorgarligini
shakllantirish. – T.: TDPU, 2018. – 132 b.
7.
Voprosy metodiki prepodavaniya fiziki v shkole / Pod red. E.M. Muravyevoy. – M.:
Prosveshcheniye, 2004. – 304 s.
8.
Qodirov, A. Fizikadan tajribalar o‘tkazish metodikasi. – T.: O‘zbekiston, 2002. – 144 b.
