Авторы

  • Зафарали Абдиев
    (PhD) қ.х.ф.б.ф.д. Тошкент давлат аграр университети “Сабзавотчилик ва иссиқхона хўжалигини ташкил этиш” кафедраси катта ўқитувчи.
  • Ғулом Рўзметов
    Тошкент давлат аграр университет докторанти
  • Меҳрож Ахмедов
    Тадқиқодчи

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.zdift.51884

Ключевые слова:

пенопласт касеталар дурагай уруғлар навлар микро ўғитлар макро ўғитлар микроиқлим субстрат полиэтилин фойиз қўшимча кўчат иссиқхона.

Аннотация

Замонавий янгиланган технологияларни қўллаган холда гидропоникали иссиқхоналарда памидор кўчатларини пенопласт касеталарда етиштириш агротехникасини такомиллаштириш ёритиб берилган.


background image

`

19

ЯНГИ ЛОЙХА АСОСИДА БАРПО ЭТИЛГАН ИССИҚХОНАДА ПОМИДОР

КЎЧАТИНИ ПЕНОПЛАСТ КАСЕТАЛАРДА ТАЙЁРЛАШ

Абдиев Зафарали Тоштемирович

(PhD) қ.х.ф.б.ф.д.

Тошкент давлат аграр университети “Сабзавотчилик ва иссиқхона хўжалигини

ташкил этиш” кафедраси катта ўқитувчи.

Рўзметов Ғулом Илхомбойевич

Тошкент давлат аграр университет докторанти

Ахмедов Меҳрож Эгамярович

Тадқиқодчи

https://doi.org/10.5281/zenodo.13744167

Аннотация.

Замонавий

янгиланган

технологияларни

қўллаган

холда

гидропоникали иссиқхоналарда памидор кўчатларини пенопласт касеталарда
етиштириш агротехникасини такомиллаштириш ёритиб берилган.

Калит сўзлар:

пенопласт касеталар, дурагай уруғлар, навлар, микро ўғитлар,

макро ўғитлар, микроиқлим, субстрат, полиэтилин, фойиз, қўшимча, кўчат,

иссиқхона.


Кириш.

Хозирда юртимизда 37-миллион ахолисини мавсумдан ташқари

вақтларда янги узилган хар хил сабзавот махсулотларига бўлган талабини қондириш,
ерлардан унумли фойдаланиш ва етиштиришни янги технологияларини қўллаган
холда помидордан юқори хосил ва сифатли махсулот олишда гидропоникали
иссқхоналарда кучатларини етиштириш технологиясини такомиллаштиришни
қуллаш. Бу тажрибалар Тошкент Давлат Аграр Университетининг илмий тадқиқот ва
ўқув тажриба станцияси худудида 5000 м

2

бўлган намунавий иссиқхона қуриб

фойдаланишга топширилган бўлиб, бу намунавий гидропоникали иссиқхонага
памидор кўчатини етиштириш ва экиш учун илмий тадқиқот ишларини олиб бордик.
Бу кўчатларни тайёрлашда чет эл уруғ нав ва дурагайлардан фойдаландик. Тажрибада
Ламия Ф1, Торри Ф1, Рафита Ф1, Дафнис Ф1 дурагайлари синаб кўрилди (1, 2, 3, 4).

Илмий тадқиқот методикаси.

Гидропоника усулида памидор етиштириладиган

мамлакатлардан (Европа мамлакатларда ва Япония, Корея) ҳозирги пайтда
помидорнинг Труст, Қуест, Матcҳ, Блитз, Геронимо, Традиро, Амбиаҳcа, Пофито
навлари ва гибридлари экилиб келинмоқда. Помидорнинг бу нав ва гибридлари
гидропоника шароитида етиштирилган, синовлардан ўтган ва экиш учун тавсия
қилинган (5, 6).

Ўзбекистон шароитида гидропоникали иссиқхоналар учун кўчатларни тайёрлаш

хар йили Тошкент давлат аграр университетида илмий тадқиқот ва ўқув тажриба
станцияси гидропоника иссиқхонасида помидор кўчатларини тайёрлаш бўйича илмий
тадқиқотлар олиб борилди.

Илмий тадқиқот натижалари.

Илмий тадқиқотларда қабул қилинган оддий

иссиқхоналарда кўчат тайёрлаш ва махсус жиҳозларда гидропоникада озиқа эритмаси
иштирокида кўчат тайёрлаш усуллари ўрганилди.

Оддий усулда кўчат тайёрлашда 48 уяли касеталардан ва тупроқ, қум, чириган

гўнг 1:1:2 нисбатдаги субстратдан фойдаланилди.


background image

`

20

Иккинчи усулда эса махсус материаллардан тайёрланган 240 уяли касеталардан

ва ҳар бир уяга жойлаштирган прилит тола тиҳинларидан фойдаланилди. Шу
вариантда уруғларни униб чиқиши ва кўчат етилишини таъминлаш мақсадида ишчи
озиқа эритмаларидан қўлланилди. Тажрибада Рофита, Торри (Голландия) ва Ламия
(Исроил) нав ва гибридлари ўрганилди.

Уруғлар ишлаб чиқарувчи фирмалар томонидан махсус пакетларга касаллик ва

зараркунандаларга қарши ишлов берилган ҳолда келтирилган ва Ўзбекистон
Республикаси Реестирига киритилган навлар танланган.

Тажриба учун олинган помидор уруғлари барча вариантларда 2-август куни

экилди.

Тажриба ўтқазилган оддий иссиқхоналарда кўчат етиштириш давомида суткалик

ўртача ҳарорат 33-35 С

0

, ҳаво намлиги 28-35%, намунавий иссиқхонада эса 23-26,5 С

0

ни ва 44-55% ни ташкил этди.

Уруғларни униб чиқиши учун тажрибанинг 1-вариантида касеталар устидан

субстрат тўлиқ намланганга қадар махсус пуркагич ёрдамида озуқали сув сепиб
борилди ва қора поэтилин плёнка билан ўраб қўйилди.

Тажрибанинг 2-4 вариантларда эса уруғдан экишдан олдин касеталар уясидаги

тиқинларни тўлиқ намлаш учун махсус тайёрланган озиқа эритмасида бўктирилди ва
уруғ экилиб усти вермикулит (1,5-2г) билан мулчланди, унинг устига қоғоз ёпилиб,
махсус пуркагич ёрдамида сув пуркалиб (ҳар бир косетага 0,7-1,0л), қора полетилин
плёнка билан ёпиб қўйилди. Тажрибадан олинган илмий маълумотлар 1-жадвалда
келтирилган.

1-жадвал
Танлаб олинган помидор уруғини униб чиқиш тезлиги ва кўчат тайёр бўлиш

муддати

Вариант

Навлар

Униб чиқиш

тезлиги, %, сутка

Кўчатни

етилиши(кун)

Кўчатни

узунлиги

см

50

85

100

1 (Назорат

оддий усулда)

Дафнис Ф

1

7

10

12

30

16

2 тажриба

Пик-

парадаез Ф

1

3

4

6

13

16

3 тажриба

Лесли Ф

1

4

5

8

16

20

4 тажриба

Торри

4

5

7

14

18


Ушбу жадвал маълумотларини кўрсатишича оддий усулда помидор кўчатини

тўлиқ униб чиқиши учун 12 кун, кўчатни тайёр бўлиши учун эса 30 кун зарур бўлди.
Янги технологияда уруғни тўлиқ униб чиқиши учун помидорни Дафнис Ф

1

дурагайида

6 кун, Пик-парадаез Ф

1

дурагайи 8 кунни ташкил қилди, Торги дурагайларидада эса 7

кун униб чикиши кузатилди. Юқорида келтирилаётган дурагайлари ва кўчатлари 13-
16 кунда 16-20см ўсиб, экишга тайёр бўлди.

Хулоса.

Олинган тажриба натижаларига асосланиб хулоса қилиш мумкин

гидропоникали иссикхона усулида сабзавот етиштиришга ихтисослашган намунавий


background image

`

21

иссиқхоналарда помидор кўчатларини 13-16 кунда тайёр бўлиши ёки оддий усулда
тайёрлашга нисбатан 14-17 кун олдин етилишини таъминлаш мумкинлигини олиб
борилган тажрибаларда синаб курдик ва шу илмий ишларга асосланган холда
пенопласт касеталарга тайёрланган помидор кўчатларини етилиши,оддий усулда
тайёрланган кўчатларга нисбатан хар хил иқлим шароитларига бардошли эканлиги
аниқланди.Пенопласт касеталарга тайёрлангае помидор кўчатлари кассаликларга ва
хашоратларга чидамлилиги билан хам ажралиб турди.

References:

1.

Дементьев А.В. Капельное орошение томатов в условиях Волго-Донского

междуречья.-М.: 2004 г.
2.

Духовный В.А. Капельное орошения-перспективы и препятствия. Т.:САНИИРИ.

1995 г.
3.

Зуев В.И., Абдуллаев А.Г. Овощеводство защищенного грунта. Ташкент. Ўқитувчи,

1982 г. 439 стр.
4.

Зуев В.И., Атаходжаев А.А., ва бош. Чучук қалампир химояланган ер

сабзавотчилиги. Тошкент 2014. 254-255 б.
5.

Зуев В.И., Атаходжаев А.А. ва бош: “Химояланган ерларда кўкат ва кам тарқалган

сабзавотларни етиштириш” Химояланган ерларда кўчат ва сабзавотларни етиштириш.
Тошкент 2010. НОСҲИР. 215 б.
6.

С.А.Юнусов,З.Т.Абдиев “Иссиқхоналарда сабзавот кўчатчилиги”. Тошкент.

“Шафоат Нур Файз” 2020 йил. 287 б.

Библиографические ссылки

Дементьев А.В. Капельное орошение томатов в условиях Волго-Донского междуречья.-М.: 2004 г.

Духовный В.А. Капельное орошения-перспективы и препятствия. Т.:САНИИРИ. 1995 г.

Зуев В.И., Абдуллаев А.Г. Овощеводство защищенного грунта. Ташкент. Ўқитувчи, 1982 г. 439 стр.

Зуев В.И., Атаходжаев А.А., ва бош. Чучук қалампир химояланган ер сабзавотчилиги. Тошкент 2014. 254-255 б.

Зуев В.И., Атаходжаев А.А. ва бош: “Химояланган ерларда кўкат ва кам тарқалган сабзавотларни етиштириш” Химояланган ерларда кўчат ва сабзавотларни етиштириш. Тошкент 2010. НОСҲИР. 215 б.

С.А.Юнусов,З.Т.Абдиев “Иссиқхоналарда сабзавот кўчатчилиги”. Тошкент. “Шафоат Нур Файз” 2020 йил. 287 б.