`
45
O‘TA YUQORI CHASTOTALI NURLAR TA’SIRIDA IPAK FIBROIN TOLASIDAN
ISHQORIY MUHITDA KUKUNSIMON GIDROLIZLANGAN FIBROIN OLISH
Shigabutdinov A.A.
Stajyor-tadqiqodchi
Urganch Davlat Universiteti
Tabiiy va qishloq xo`jalik fanlari fakulteti Kimyo kafedrasi
Email: anvarovich.vlog@gmail.com
Baltayeva M.M.
k.f.n. dotsent
Urganch Davlat Universiteti
Tabiiy va qishloq xo`jalik fakulteti Kimyo kafedrasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13771038
O`zbekiston ipak yetishtirish bo`yicha yetakchilardan biri bo`lib, mamlakatimizda
ipakning Bombyx mori tolasini olish yildan-yilga oshib bormoqda. Bunda sanoat uchun
yaroqsiz bo`lgan ipak tolalari ham hosil bo`ladi. Chiqindi tolalari ikki xil oqsildan iborat bo`lib,
ustki qismi seritsin va ichki qismi fibroin tolasidan tashkil topgan. Ushbu fibroin oqsilini ipak
chiqindisidan ajratib olish uchun uni dastlab seritsindan tozalaymiz va olingan ipak fibroin
tolasini o`ta yuqori chastotali nurlar tasirida ishqoriy muhitda gidrolizlab ipakdan
gidrolizlangan fibroin olinadi.
Ipak fibroin tolasini 500 ml li stakanga solib, ustiga 3% li 340 ml NaOH (ishqorning 1%
li, 2% li va 3% li eritmalaridan ham foydalanildi) (
w
/v=1:50) eritmasi quyiladi. Stakan
mikroto’lqinli pechga joylashtiriladi. O‘ta yuqori chastotali nurlarning (2450 MGs) har xil
quvvatli (340 Vt, 510 Vt, 850 Vt) nurlanishlari ta’sirida fibroin tolasi gidrolizi olib borildi.
Jarayon nurning quvvatiga muvofiq ravishda har xil vaqtlarda yakunlanadi. Jarayon tola
kukunsimon holatga kelganda to‘xtatiladi. Hosil bo’lgan kukunsimon mahsulotni Byuxner
voronkasiga o‘rnatilgan mato filtrda ushlab qolamiz. Mahsulot yaxshilab distillangan suv bilan
yuviladi va 70
o
C temperaturada 5-6 soat quritiladi.
1-jadval.
Nur quvvati Ipak fibroin
tolasi
massasi(g)
Reagent
(%)
Olingan
fibroin kukun
massasi(g)
Jarayon uchun
sarflangan
vaqt
Jarayon
unumi
(%)
340 Vatt
5,00 g
1%
3,7 g
24 min
74%
340 Vatt
5,00 g
2%
3,55 g
19 min
71%
340 Vatt
5,00 gr
3%
3,4 g
14 min
68%
Nur quvvati 340 Vatt bo`lgan ipak fibroinidan o`ta yuqori chastotali nurlar (2450 MGs)
ishtirokida gidrolizlangan fibroin 1% li ishqor eritmasidan 3,7 g, 2% li ishqor eritmasidan
3,55 g, 3% li ishqor eritmasidan 3,4 g olindi.
`
46
1-rasm. O`YuCh nurlar (quvvati 340 Vatt) ta`sirida olingan gidrolizlangan kukunsimon
fibroin (NaOH 3 % li)
2-jadval.
Nur quvvati Ipak fibroin
tolasi
massasi(g)
Reagent
(%)
Olingan
fibroin kukun
massasi(g)
Jarayon uchun
sarflangan
vaqt
Jarayon
unumi
(%)
510 Vatt
5,00 g
1%
3,4 g
22 min
68%
510 Vatt
5,00 g
2%
3,2 g
17 min
64%
510 Vatt
5,00 gr
3%
3,0 g
12 min
60%
Nur quvvati 510 Vatt bo`lgan ipak fibroinidan o`ta yuqori chastotali nurlar (2450 MGs)
ishtirokida gidrolizlangan fibroin 1% li ishqor eritmasidan 3,4 g, 2% li ishqor eritmasidan 3,2
g, 3% li ishqor eritmasidan 3,0 g olindi.
2-rasm. O`YuCh nurlar (quvvati 510 Vatt) ta`sirida olingan gidrolizlangan kukunsimon
fibroin (NaOH 3% li)
3-jadval.
Nur quvvati Ipak fibroin
tolasi
massasi(g)
Reagent
(%)
Olingan
fibroin kukun
massasi(g)
Jarayon uchun
sarflangan
vaqt
Jarayon
unumi
(%)
680 Vatt
5,00 g
1%
2,6g
20 min
52%
680 Vatt
5,00 g
2%
2,75 g
15 min
55%
680 Vatt
5,00 gr
3%
2,65 g
10 min
53%
`
47
Nur quvvati 680 Vatt bo`lgan ipak fibroinidan o`ta yuqori chastotali nurlar (2450 MGs)
ishtirokida gidrolizlangan fibroin 1% li ishqor eritmasidan 2,6 g, 2% li ishqor eritmasidan
2,75 g, 3% li ishqor eritmasidan 2,65 g olindi.
3-rasm. O`YuCh nurlar (quvvati 680 Vatt) ta`sirida olingan gidrolizlangan kukunsimon
fibroin (NaOH 3% li)
4-jadval.
Nur quvvati Ipak fibroin
tolasi
massasi(g)
Reagent
(%)
Olingan
fibroin kukun
massasi(g)
Jarayon uchun
sarflangan
vaqt
Jarayon
unumi
(%)
850 Vatt
5,00 g
1%
2,25 g
18 min
45%
850 Vatt
5,00 g
2%
2,35 g
13 min
47%
850 Vatt
5,00 gr
3%
2,2 g
9 min
44%
Nur quvvati 850 Vatt bo`lgan ipak fibroinidan o`ta yuqori chastotali nurlar (2450 MGs)
ishtirokida gidrolizlangan fibroin 1% li ishqor eritmasidan 2,25 g, 2% li ishqor eritmasidan
2,35 g, 3% li ishqor eritmasidan 2,2 g olindi.
4-rasm. O`YuCh nurlar (quvvati 850 Vatt) ta`sirida olingan gidrolizlangan kukunsimon
fibroin (NaOH 3% li)
`
48
5-jadval
Nur quvvati Ipak fibroin
tolasi
massasi(g)
Reagent
(%)
Olingan
kukun
massasi(g)
Jarayon uchun
sarflangan
vaqt
Jarayon
unumi
(%)
340 Vatt
5,00 g
3%
3,4 g
14 min
68%
510 Vatt
5,00 g
3%
3,0 g
12 min
60%
680 Vatt
5,00 gr
3%
2,65 g
10 min
53%
850 Vatt
5,00 g
3%
2,2 g
9 min
44%
O`ta yuqori chastotali nurlar ishtirokida (2450 MGs) turli xil quvvatlarda ipak fibroin
tolasidan ishqoriy muhitda gidrolizlangan fibroin kukunlarini olishning optimal sharoiti
tanlandi. Unga ko`ra eng optimal sharoit quvvati 340 Vatt bo`lgan mikroto`lqinli nurlar
ishtirokida ipak fibroinidan 3% li ishqor eritmasi ta`sirida 68% unum bilan gidrolizlangan
fibroin olindi. Ushbu jarayon 14 minut davom etdi.
References:
1.
Eshchanov X.O., Sarimsakov A.A., Shigabutdinov A.A., Sintez mednix i serebryanix
nanochastis na osnove gidrolizovannogo fibroina, poluchennogo iz otxodov natural'nogo
shyolka», WORLD SCIENCE: PROBLEMS AND INNOVATIONS: sbornik statey XXVII
Mejdunarodnoy nauchno-prakticheskoy konferensii.V 2 ch. Ch.1–Penza: MSNS«Nauka i
Prosveshenie». –2018. –236 s.
2.
Zhang H, Li LL, Dai FY, et.al. Preparation and characterization of silk fibroin as a
biomaterial with potential for drug delivery. J TranslMed.(10):117. Published 2012 Jun 7.
https://dio.org/10.1186/1479-5876-10-117.
3.
Sposob polucheniya poroshka iz natural'nogo shelka, Klassi MPK:D01C3/02. Avtor(i):
Karpov Anatoliy Mixaylovich, Kolin'koSvetlana Ivanovna, Voronov Valeriy Il'ich, Prioriteti:
podacha zayavki:1991-09-16 publikasiya patenta: 30.04.1994.
4.
Sposob polucheniya poroshka iz natural'nogo shelka Avtori patenta: Semenov Nikolay
Ivanov, Yanukovich Vitaliy Petrovich SSSR Gosudarstvenniy Komitet po izobreteniyam i
otkritiyam pri GKNT SSSR m opisanie izobreteniya k patentu (ls(21) 5002040/05 (22)
05.09.91 (46) 07.07.93. Byul. No 25(75) Avtorskoe svidetel'stvo SSSR1 1348390.
