`
4
"DARSLARDA SUN'IY INTELLEKTDAN FOYDALANISH METODIKASI"
Mamatkarimova Gulmira Xabibullayevna
+998936026268
@mail: 73-internat@mail.ru
https://doi.org/10.5281/zenodo.13893155
Bugungi kunda texnologiyalar ta'lim tizimida muhim rol o'ynashni boshlagan bo'lib,
ayniqsa sun'iy intellekt (SI) bu borada yangi imkoniyatlar eshigini ochdi. O'quv jarayonida
sun'iy intellektdan foydalanish faqat bilimlarni o'zlashtiribgina qolmay, balki o'quv
jarayonining barcha bosqichlarida – darslarni rejalashtirishdan tortib, baholashgacha bo'lgan
jarayonlarda ham yordam bera oladi. Sun'iy intellekt o'qituvchilarga va o'quvchilarga ko'plab
imkoniyatlarni yaratib beradi, jumladan, o'quv jarayonini individuallashtirish, o'quvchilarning
ehtiyojlariga moslashish va ularni qiziqarli va samarali tarzda ta'lim olishlariga yordam
beradi.
Mazkur tezisda darslarda sun'iy intellektdan qanday samarali foydalanish, uning
afzalliklari va imkoniyatlari, shuningdek, qiyinchiliklari va bu texnologiyalarni qanday to'g'ri
qo'llash kerakligi muhokama qilinadi.
1. Sun'iy intellekt texnologiyalarining ta'limdagi ahamiyati
Sun'iy intellekt texnologiyalarini ta'lim jarayonida qo'llash hozirgi kunda katta e'tibor
qaratilayotgan yo'nalishlardan biridir. O'quv jarayonida SI texnologiyalarining ishlatilishi
o'qituvchilar uchun yordamchi vosita sifatida ko'riladi. Quyida SI ning asosiy roli va uning
ta'lim jarayonidagi foydali jihatlari bayon etiladi.
1.1. Adaptiv ta'lim tizimlari
Adaptiv ta'lim tizimlari o'quvchilarning bilim darajasi va qobiliyatlariga moslashadi. Bu
tizimlar har bir o'quvchiga alohida e'tibor berib, ularning qiziqishlari, qobiliyatlari va
ehtiyojlariga moslashtirilgan ta'lim dasturlarini taqdim etadi. Misol uchun, o'quvchi o'zi
qiyinchilik ko'rayotgan mavzular bo'yicha ko'proq mashqlarni bajarishi, shu bilan birga kuchli
tomonlarini rivojlantirish uchun maxsus topshiriqlar olishi mumkin.
1.2. Virtual yordamchilar va sun'iy intellekt asosidagi chatbotlar
Virtual yordamchilar va sun'iy intellekt asosidagi chatbotlar o'quvchilarga dars
jarayonida turli savollarga tezkor javob berish, uy vazifalarini bajarishda yo'l-yo'riq ko'rsatish
va boshqa o'quv faoliyatlarida yordam berish orqali o'qituvchining ishini yengillashtiradi. Bu
yordamchilar sun'iy intellekt algoritmlari yordamida foydalanuvchining savollariga mos
javoblarni topadi va ta'lim jarayonini tezlashtiradi.
1.3. Avtomatlashtirilgan baholash tizimlari
Sun'iy intellekt asosida avtomatlashtirilgan baholash tizimlari o'qituvchilarga baholash
jarayonida yordam beradi. Yozma ishlar, testlar va boshqa turdagi topshiriqlarni avtomatik
baholash orqali SI o'qituvchilarning vaqtini tejaydi va natijalarni tezkor va adolatli tarzda
taqdim etadi. Ushbu texnologiya nafaqat vaqtni tejash, balki inson omilini kamaytirish orqali
xolis baholash imkoniyatini ham oshiradi.
2. Sun'iy intellektdan foydalanishning afzalliklari
Sun'iy intellekt texnologiyalarini o'quv jarayonida qo'llash ko'plab afzalliklarga ega.
Quyida ularning ba'zilari keltiriladi:
2.1. O'quv jarayonini shaxsiylashtirish
`
5
O'quvchilarning individual ehtiyojlarini qondirish uchun SI texnologiyalari yordamida
ta'lim shaxsiylashtirilishi mumkin. Bu o'qituvchi uchun katta yordam beradi, chunki har bir
o'quvchiga alohida e'tibor berish va ularning ehtiyojlariga mos keladigan materiallarni
tanlash ancha osonlashadi.
2.2. O'quv jarayonining tahlili va optimallashuvi
Sun'iy intellekt orqali o'quv jarayonining tahlili real vaqt rejimida amalga oshiriladi. Bu
o'qituvchiga o'quvchilarning muvaffaqiyat darajasini kuzatish, ularning qaysi mavzularda
qiyinchiliklarga duch kelayotganini aniqlash va o'qitish jarayonini optimallashtirish
imkoniyatini beradi.
2.3. Qiyin masalalarni tushuntirish va yechish
Sun'iy intellekt yordamida murakkab masalalarni tushuntirish jarayoni ancha sodda va
tushunarli bo'lishi mumkin. O'quvchilarga murakkab tushunchalarni turli xil interaktiv
simulyatsiyalar va vizual vositalar orqali o'rgatish samaradorligini oshiradi. Shu orqali
o’quvchilarning qiziqishi va darsga jalb qilinishi kuchayadi.
3. Sun'iy intellekt texnologiyalarini qo'llash yo'llari
O'quv jarayonida sun'iy intellektdan samarali foydalanish uchun quyidagi usullar
qo'llaniladi:
3.1. Darslarni rejalashtirish va boshqarish
O'qituvchilar sun'iy intellekt yordamida o'z darslarini yanada aniqroq va samarali
rejalashtirishlari mumkin. Bu jarayon o’quvchilarga texnologik imkoniyatlardan kengroq
foydalanish imkonini beradi. Masalan, sun'iy intellektga asoslangan o'quv platformalari
yordamida o’quvchilar materiallarni interaktiv tarzda o'rganishlari mumkin.
3.2. Sun’iy intellektning kundalik hayotda qo’llanishi
Pandemiya sharoitida masofaviy ta'lim muhim ahamiyat kasb etdi. Sun'iy intellekt
texnologiyalari yordamida masofaviy ta'lim jarayoni interaktiv va shaxsiylashtirilgan bo'lib,
o’quvchilarning ta'lim jarayoniga jalb qilinishini ta'minlaydi. Masalan, virtual yordamchilar
masofaviy ta'limda o’quvchilarning savollariga javob berib, ular bilan doimiy aloqada bo'lish
imkoniyatini beradi.
3.3. O'quvchilarni motivatsiyalash
Sun'iy intellekt asosida o'quvchilarni ta'lim jarayoniga jalb qilish uchun o'yinlashtirish
(gamifikatsiya) metodlaridan foydalanish mumkin. Bu usul o'quvchilarning qiziqishini
oshiradi va o'quv jarayoniga faolroq jalb qiladi. O'yin elementlari orqali o'quvchilar darslarni
qiziqarli va interaktiv tarzda o'zlashtirishlari mumkin.
4. Sun'iy intellektni darslarda qo'llash bo'yicha tavsiyalar
Sun'iy intellektni ta'lim jarayoniga muvaffaqiyatli integratsiya qilish uchun quyidagi
tavsiyalarni e'tiborga olish lozim:
4.1. O'qituvchilarni tayyorlash
O'qituvchilarni sun'iy intellekt texnologiyalaridan samarali foydalanishga o'rgatish
kerak. O'qituvchilar sun'iy intellektdan foydalanish uchun texnologik bilim va ko'nikmalarga
ega bo'lishi kerak. Bu o'qituvchilarga yangi texnologiyalar bilan tanishish va o'quv jarayonini
optimallashtirish imkonini beradi. 4.2. Texnologik infratuzilmani yaratish
Ta'lim muassasalarida sun'iy intellektdan samarali foydalanish uchun zarur texnologik
infratuzilmani yaratish muhim. Bu, jumladan, raqamli platformalar, internetga ulanish va
`
6
boshqa texnologik jihozlarni o'z ichiga oladi. To'g'ri infratuzilma mavjud bo'lsa, o'qituvchilar
va o'quvchilar sun'iy intelle
5. Xulosa
Kelajakda sun'iy intellekt texnologiyalari ta'lim tizimining ajralmas qismiga aylanishi
kutilmoqda. Darslarda sun'iy intellektni qo'llash o'quvchilarni yanada kreativ, bilimli va
mustaqil shaxs sifatida shakllantirishda muhim rol o'ynaydi. Shu sababli, hozirgi kunda ushbu
texnologiyalarni to'g'ri joriy etish va ulardan samarali foydalanish ta'lim tizimining
rivojlanishi uchun hal qiluvchi omil bo'ladi.
References:
1.
Anderson, M. & Rainie, L. (2018). *Artificial Intelligence and the Future of Humans*. Pew
Research Center. URL: [https://www.pewresearch.org](https://www.pewresearch.org)
2.
Baker, T., Smith, L. & Anissa, N. (2019). *Educ-AI-tion Rebooted? The Future of Artificial
Intelligence
in
Schools
and
Colleges*.
Nesta.
URL:
[https://www.nesta.org.uk](https://www.nesta.org.uk)
3.
Holmes, W., Bialik, M. & Fadel, C. (2019). *Artificial Intelligence in Education: Promises
and Implications for Teaching and Learning*. Boston: Center for Curriculum Redesign. URL:
[http://curriculumredesign.org](http://curriculumredesign.org)
4.
Luckin, R., Holmes, W., Griffiths, M. & Forcier, L. B. (2016). *Intelligence Unleashed: An
Argument
for
AI
in
Education*.
Pearson
Education.
URL:
[https://www.pearson.com](https://www.pearson.com)
5.
Seldon, A. & Abidoye, O. (2018). *The Fourth Education Revolution: Will Artificial
Intelligence Liberate or Infantilise Humanity?* Buckingham: University of Buckingham Press.
6.
Tuomi, I. (2018). *The Impact of Artificial Intelligence on Learning, Teaching, and
Education*. Luxembourg: European Commission, Joint Research Centre. URL:
[https://publications.jrc.ec.europa.eu](https://publications.jrc.ec.europa.eu)
7.
Poons, P. (2020). *AI in Education: Learning Through Artificial Intelligence*. Springer
Nature.
8.
West, D. M. (2018). *The Future of Work: Robots, AI, and Automation*. Brookings
Institution Press.
9.
Brown, E., & Ellison, J. (2021). *Artificial Intelligence in the Classroom: Practical Ideas
for Teachers*. New York: Routledge.
