`
23
ЁШЛАР ФУҚАРОЛИК ПОЗИЦИЯСИНИНГ ЖАМИЯТ РИВОЖИ ВА
БАРҚАРОРЛИГИДАГИ АҲАМИЯТИ
Ниетулла Оринбетов
Нукус давлат педагогика институти, “Миллий ғоя, маънавият асослари ва ҳуқуқ
таълими” кафедраси доценти в.в.б.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14059862
Аннотация:
Мақолада ёшларнинг фуқаролик позициясининг жамият ривожи учун
аҳамиятли омил эканлиги сўз этилади. Шунингдек ёшларнинг фуқаролик позициясини
шакллантирувчи омиллар ва уни ривожлантирувчи чора-тадбирларга алоҳида эътибор
берилган.
Аннотация:
В статье рассматриваются, что гражданская позиция молодежи
является важным фактором развития общества. Также особое внимание было уделено
факторам, формирующим гражданскую позицию молодежи, и мерам, ее развивающим.
Abstract:
The article states that the civic position of young people is an important factor
for the development of society. Also, special attention was paid to the factors that shape the
citizenship position of young people and the measures that develop it.
Таянч сўзлар:
фуқаролик позиция, оила, мактаб, жамият, ёшлар ташкилоти,
ижтимоий лойиҳа, ҳуқуқ, қонун, ҳуқуқий тарбия.
Ключевые слова:
гражданская позиция, семья, школа, общество, молодежная
организация, социальный проект, право, закон, юридическое воспитание.
Key words:
civic position, family, school, society, youth organization, social project, right,
law, legal nurturing.
Ёшлар ва фуқаролик позицияси - бу жуда муҳим ва долзарб масала. Ёшлар - бу
жамиятнинг келажаги, уларнинг фуқаролик позицияси эса жамиятнинг ривожи ва
барқарорлиги учун муҳим аҳамиятга эга.
Ёшларнинг фуқаролик позицияси деганда нимани тушунамиз? Бу - жамиятга
бўлган масъулият ҳисси, ўз юрти, халқи ва келажаги учун ғамхўрлик қилиш, ҳуқуқ ва
бурчларни англаш, демократик қадриятларни ҳурмат қилиш, инсон ҳуқуқларини ҳимоя
қилиш, толерантлик ва ҳамжиҳатликни тарғиб қилиш кабиларни англатади [1].
Ёшларнинг фуқаролик позициясини шакллантиришда қуйидаги омиллар муҳим
роль ўйнайди: оила, мактаб, маҳалла, жамият, оммавий ахборот воситалари ва ҳ.
Оила - бу боланинг биринчи таълим маскани, унда бола ҳаётдаги асосий
қадриятлар, ҳуқуқ ва бурчлар, толерантлик ва ҳамжиҳатлик кабиларни ўрганади.
Давлатимизда оила институти ва уни ҳимоя қилиш алоҳида эътиборга молик. Асосий
қонунимизнинг 76-моддасида оиланинг жамият ва давлат томонидан ҳимоя қилиниши
алоҳида мустаҳкамланган [2]. Оила ёшлар томонидан қадрият сифатида баҳоланиб
қадрланадиган жамоа бўлиши керак, сабаби у инсон ва инсоният учун, миллат ва
элатнинг ривожланишинг асосий пойдеворидир. Қадриятлар сермазмун ва кўп қиррали
тушунча булиб, уз ичига табиий, ижтимоий-сиёсий, хуқуқий, моддий, маънавий, диний,
ахлоқий, бадиий-эстетик ва х.кларни олади [3].
Мактаб
-
бу
боланинг
ижтимоийлашув жараёнида муҳим роль ўйнайдиган муассаса, унда бола фуқаролик
таълими, ҳуқуқ ва бурчлар, демократик қадриятлар, инсон ҳуқуқлари, толерантлик ва
ҳамжиҳатлик кабиларни ўрганади. Таълим тизимидаги асосий принциплар ҳам шу
`
24
мақсадга йўналтирилган. Яъни таълим ва тарбияга миллий ҳамда умуминсоний
қадриятларнинг сингдирилганлиги, таълим ва тарбиянинг инсонпарварлик,
демократик
хусусияти,
билимлилик,
қобилиятлилик
ва
истеъдоднинг
рағбатлантирилиши ва ҳакозалар [4].
Жамият - бу боланинг ҳаётидаги муҳим омил, унда бола турли хил одамлар билан
мулоқот қилади, турли хил ғоялар ва қарашлар билан танишади, ўз ҳуқуқлари ва
бурчларини англайди. Жамият бу катта ижтимоий маскан шахс ҳам, оила ҳам унинг
ичида ҳаракат қилади, давлат ҳам жамиятнинг вазифаларини бажарувчи сиёсий
ташкилот.
Оммавий ахборот воситалари - бу боланинг дунёқарашини шакллантиришда
муҳим роль ўйнайдиган омил, улар орқали бола жамиятдаги воқеалар, муаммолар ва
ечимлар ҳақида маълумот олади. Ёшларнинг фуқаролик позициясини шакллантиришда
оммавий ахборот воситаларининг ўрни беқиёсдир. Улар ёшларнинг дунёқарашини
шакллантириш, жамиятдаги воқеалардан хабардор қилиш, танқидий фикрлаш
қобилиятини ривожлантириш ва фуқаролик масъулиятини оширишда муҳим роль
ўйнайди. Оммавий ахборот воситалари ёшларга қуйидаги йўллар билан таъсир этиши
мумкин: ахборот тарқатиш, танқидий фикрлаш қобилиятини ривожлантириш,
фуқаролик масъулиятини ошириш, ижодий салоҳиятни ривожлантириш, ёшларнинг
овозини эшитиш [5]. Ёшларнинг фуқаролик позициясини шакллантиришда оммавий
ахборот воситаларининг ўрни жуда муҳим. Улар ёшларнинг дунёқарашини
шакллантириш, жамиятдаги воқеалардан хабардор қилиш, танқидий фикрлаш
қобилиятини ривожлантириш ва фуқаролик масъулиятини оширишда муҳим роль
ўйнайди. Бироқ, уларнинг таъсирини назорат қилиш, мазмунини танқидий таҳлил
қилиш ва ёшларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш муҳимдир.
Ёшларнинг фуқаролик позициясини ривожлантириш учун қуйидаги чораларни
кўриш мумкин: фуқаролик таълимини кучайтириш, ёшлар ташкилотларини қўллаб-
қувватлаш, жамоатчилик муҳокамалари ва дебатлар, ижтимоий лойиҳалар, ёшларга
мўлжалланган сифатли ахборот тарқатиш, ёшларнинг ижодий салоҳиятини намойиш
этиш, ёшларнинг муаммолари ва фикрларини ёритиш.
Хулоса қилиб айтганда, ёшларнинг фуқаролик позициясини ривожлантириш - бу
жамиятнинг келажаги учун жуда муҳим масала. Бунинг учун барча томонларнинг
ҳамкорлиги зарур: оилалар, мактаблар, жамоат ташкилотлари, давлат органлари ва
оммавий ахборот воситалари.
References:
1.
Рябов В.В., Хаванов Е.И. Основы гражданственности // Гражданин и право. - № 9. -
сентябрь 2006. - С. 13-15.
2.
Ўзбекистон Республикаси Конституцияси T.,-2024
3.
Саифназаров И., Саифназарова Ф. Маънавиятимизнинг умрбоқий сарчашмалари. –
Т.: Меҳнат, 1997. –Б.10
4.
«Таълим тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси қонуни 2020 й
5.
«Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси қонуни
2007 й
