RAQAMLI IQTISODIYOT VA UNING GLOBAL IQTISODIY TIZIMDAGI O’RNI

`

96

RAQAMLI IQTISODIYOT VA UNING GLOBAL IQTISODIY TIZIMDAGI O’RNI

Nurmaxmatova Umida

Shahrisabz davlat pedagogika institutei pedagogika fakulteti

“Matematika va informatika “yo’nalishi 2-bosqich talabasi

https://doi.org/10.5281/zenodo.14498915

Annotatsiya:

Raqamli iqtisodiyot — zamonaviy iqtisodiy faoliyatning raqamli

texnologiyalar orqali amalga oshiriladigan shakli bo'lib, internet, sun'iy intellekt, katta
ma'lumotlar va bulutli hisoblash kabi komponentlarni o'z ichiga oladi. U global iqtisodiy
tizimda muhim rol o'ynaydi, chunki raqamli texnologiyalar iqtisodiy o'sishni tezlashtiradi,
yangi ish o'rinlari yaratadi va mamlakatlar o'rtasidagi integratsiyani kuchaytiradi. Raqamli
iqtisodiyot innovatsiyalarni rag'batlantiradi, raqobatbardoshlikni oshiradi va ijtimoiy hayotda
ijobiy o'zgarishlarga olib keladi.

Kalit so’zlar

. Raqamli iqtisodiyot, global iqtisodiy tizim, raqamli texnologiyalar,

innovatsiyalar, iqtisodiy o’sish, ish o’rinlari,sun’iy intelekt, raqamli xizmatlar, ish o’rinlari.

Аннотация

. Цифровая экономика-это форма современной экономической

деятельности, которая осуществляется с помощью цифровых технологий и включает
такие компоненты, как интернет, искусственный интеллект, большие данные и
облачные вычисления. Он играет важную роль в глобальной экономической системе,
поскольку цифровые технологии ускоряют экономический рост, создают новые
рабочие места и способствуют интеграции между странами. Цифровая экономика
стимулирует инновации, повышает конкурентоспособность и ведет к позитивным
изменениям в социальной жизни.

Ключевые

слова.

Цифровая

экономика,глобальная

экономическая

система,цифровые технологии, инновации, экономический рост, рабочие места,
искусственный интеллект, цифровые услуги, рабочие места.

Raqamli iqtisodiyot — bu raqamli texnologiyalar, xususan, internet, sun'iy intellekt (AI),

katta ma'lumotlar (Big Data), bulutli hisoblash (Cloud Computing), va boshqa ilg‘or yechimlar
asosida shakllangan iqtisodiyot modeli. U ishlab chiqarishdan tortib to xizmat ko‘rsatish va
savdogacha bo‘lgan barcha sohalarda innovatsiyalarni joriy etish orqali samaradorlikni
oshirish va yangi biznes imkoniyatlarini yaratishga qaratilgan.

Raqamli iqtisodiyotning asosiy elementi — raqamli infratuzilma bo‘lib, unga mobil aloqa

tarmoqlari, internet xizmatlari, texnologik platformalar va shaxsiy qurilmalar kiradi. Ushbu
iqtisodiyot an'anaviy sohalarni raqamlashtirish orqali global iqtisodiy jarayonlarga chuqur
ta'sir ko‘rsatmoqda.Raqamli iqtisodiyotning asosiy xususiyatlari. Innovatsiyaga asoslangan
rivojlanish: Raqamli texnologiyalar yangi mahsulotlar va xizmatlarni yaratishga imkon beradi.
Masalan, elektron tijorat (e-commerce) yoki onlayn to‘lov tizimlari an'anaviy savdo tizimlarini
o‘zgartirdi.

Ma'lumotning markaziy o‘rni: Ma'lumotlar raqamli iqtisodiyotning "yangi nefti" deb

ataladi. Big Data va sun'iy intellekt yordamida tashkilotlar qarorlarni samarali qabul qilishi va
bozor tendensiyalarini aniqlashi mumkin.

`

97

Globallashuv: Internet yordamida kichik bizneslar ham xalqaro bozorga chiqish

imkoniyatiga ega bo‘ldi. Masalan, Amazon yoki Alibaba kabi platformalar dunyo miqyosida
savdo qilishni osonlashtirdi.

Raqamli xizmatlarning ustunligi: Bugungi kunda ko‘plab xizmatlar (masalan, moliyaviy

xizmatlar, ta'lim, sog‘liqni saqlash) onlayn platformalarda amalga oshirilmoqda.

Raqamli iqtisodiyotning asosiy komponentlari. Elektron tijorat: Internet orqali savdo va

xizmatlar ko‘rsatish. Masalan, O‘zbekistondagi Click va Payme kabi to‘lov tizimlari elektron
tijoratni rivojlantirishda asosiy rol o‘ynamoqda.. Fintech (moliyaviy texnologiyalar): Bank va
moliya xizmatlarini raqamlashtirish. Bu soha raqamli to‘lov tizimlari, blokcheyn
texnologiyalari va onlayn kreditlash kabi innovatsiyalarga asoslangan.

Sun’iy intellekt va avtomatlashtirish: Biznes jarayonlarini optimallashtirish va inson

ishtirokini qisqartirish orqali samaradorlikni oshirish. Bulutli texnologiyalar: Ma'lumotlarni
saqlash va ulardan foydalanish usullarini soddalashtirish. Bulutli texnologiyalar tashkilotlar
uchun IT infratuzilmasini arzonlashtirish imkonini beradi.Mobil texnologiyalar: Mobil
qurilmalar orqali xizmat ko‘rsatish bozorni kengaytiradi. Masalan, mobil ilovalar orqali bank
xizmatlaridan foydalanish yoki oziq-ovqat buyurtma qilish.

Raqamli iqtisodiyot so‘nggi yillarda global iqtisodiy o‘sishning asosiy omiliga aylangan.

Masalan, texnologiya gigantlari (Google, Apple, Amazon, Microsoft) dunyo bozorining yetakchi
kompaniyalari hisoblanadi Ish o‘rinlarini yaratish: Raqamli ekotizim yangi ish o‘rinlarini
yaratmoqda. Masalan, IT mutaxassislari, dasturchilar, ma'lumotlar tahlilchilari kabi kasblarga
talab ortib bormoqda. Savdo va iqtisodiy aloqalarni kuchaytirish: Elektron tijorat orqali
millatlararo savdo hajmi keskin oshdi. Bu jarayon rivojlanayotgan davlatlarga xalqaro
bozorlarga chiqish imkonini beradi.Raqobatbardoshlikni oshirish:

An'anaviy sanoatlar raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali o‘z faoliyatini samarali

qilishga majbur bo‘lmoqda.

Innovatsion iqtisodiy model: Traditsion iqtisodiy tizimdan farqli o‘laroq, raqamli

iqtisodiyot innovatsiyalarni tezroq qabul qilib, ularni iqtisodiy faoliyatning asosiy qismiga
aylantiradi.Raqamli iqtisodiyotning afzalliklariSamaradorlikning oshishi: Avtomatlashtirish
va optimallashtirish tufayli xarajatlar kamayadi va vaqt tejaladi.Global bozorga chiqish
imkoniyati:: Internet orqali kichik korxonalar ham dunyo bo‘ylab mijozlarga xizmat
ko‘rsatishi mumkin.Yangi ish o‘rinlari yaratilishi: Raqamli iqtisodiyot yangi kasblar va faoliyat
turlarini yaratadi (masalan, data analitik, sun'iy intellekt mutaxassisi).

Raqamli iqtisodiyot – raqamli texnologiyalarga asoslangan elektron biznesva elektron

tijorat bilan chambarchas bog‘liq iqtisodiy faoliyat, hamda shu faoliyatnatijasida ishlab
chiqariladigan va sotiladigan raqamli tovarlar, xizmatlaryig‘indisidir. Ba’zida u internet
iqtisodiyoti, yangi iqtisodiyot yoki veb-iqtisodiyotdegan terminlar bilan ham ifodalanadi.

Raqamli iqtisodiyotning o'sishi raqamli va mobil texnologiyalar bilanbevosita

bog'liq bo'lgan bir qator bozorlaming o'sishi bilan bog'liq. Texnologiyalarrivojlanishining
hozirgi bosqichida va bozorlaming hozirgi holati sharoitidaraqamli iqtisodiyotni
maqsad sifatida emas, balki iqtisodiy faoliyat samaradorliginioshirish vositasi sifatida ko'rib
chiqish kerak.

Raqamli Texnologiyalarning Turlari:

`

98

Kompyuterlar va Mobil Qurilmalar.Kompyuterlar: Shaxsiy va server kompyuterlari,

ma'lumotlarni qayta ishlash va saqlashda muhim rol o'ynaydi.Mobil Qurilmalar, Smartfonlar
va planshetlar, internetga ulanish va axborot olish uchun qulay vositalardir.

Internet va Bulutli Texnologiyalar Internet. Axborot almashish va global aloqa uchun

asosiy platforma.Bulutli Texnologiyalar.Ma'lumotlarni saqlash va qayta ishlash uchun
masofaviy serverlardan foydalanish imkonini beradi.

Kelajakda raqamli texnologiyalar yanada rivojlanib, sun'iy intellekt, kvant hisoblash va

virtual haqiqat kabi sohalarda yangi imkoniyatlar yaratishi kutilmoqda. Raqamli
texnologiyalarning rivojlanishi insoniyatning turmush tarzini, ishlash usullarini va o'zaro
munosabatlarini tubdan o'zgartirishi mumkin.

Raqamli texnologiyalar hayotimizni yanada qulay va samarali qilishda muhim

ahamiyatga ega. Ularni yanada chuqurroq o'rganish va ulardan samarali foydalanish, kelajak
uchun muhim vazifalardan biridir.

Kelajakda sun'iy intellekt raqamli iqtisodiyotning barcha sohalarida yanada kengroq

qo'llanilishi kutilmoqda. U innovatsion yechimlar, yangi mahsulotlar va xizmatlar yaratishda
muhim rol o'ynaydi. Shuningdek, davlatlar va kompaniyalar SI texnologiyalarini samarali va
mas'uliyatli tarzda qo'llash strategiyalarini ishlab chiqishlari zarur.

Sun'iy intellekt raqamli iqtisodiyotda innovatsiyalarni kuchaytirib, iqtisodiy o'sishga

katta hissa qo'shadi. U jamiyat va iqtisodiyot uchun yangi imkoniyatlar yaratishga yordam
beradi, lekin shu bilan birga ehtiyotkorlik bilan yondashishni talab qiladi.Raqamli
iqtisodiyotdagi innovatsiyalar jamiyat va iqtisodiyot uchun yangi imkoniyatlar yaratadi. Ular
biznes faoliyatini, iste'molchi tajribasini va global iqtisodiy aloqalarni tubdan o'zgartiradi.
Raqamli innovatsiyalarni muvaffaqiyatli joriy etish uchun kompaniyalar va davlatlar o'z
strategiyalarini yangilab, zamon talablariga moslashishlari zarur.

Raqamli iqtisodiyot ko‘z o‘ngimizda yaralmoqda.Hozir butun dunyo bo‘ylab yangi

servislar va biznes modellarni yaratish uchun IT instrumentlardan foydalanadigan eski va
yangi kompaniyalar aksariyat sohalarda yetakchi bo‘lgan kompaniyalarga kuchli raqobat
tug‘dirmoqda.

Raqamli iqtisodiyot tadbirkorlar va o‘zi uchun ishlaydigan insonlarga yangi ufqlarni

dadil ochib bermoqda.

Ko‘pincha IT sohasining rivojiga qo‘shilgan hissa iqtisodiyotning rivojlanishi, yangi ish

o‘rinlarining yaratilishi, odamlar va biznes uchun yangi turdagi xizmatlarning paydo bo‘lishi,
elektron hukumat loyihalari doirasida xarajatlarining qisqarishiga zamin yaratadi.

Shu bilan bir vaqtda, axborot texnologiyalarini tatbiq etishdan hosil bo‘lgan umumiy

effekt kutilganidan samarasizroq bo‘lib chiqadi va bir xil tartibda taqsimlanmaydi.

Bu kabi investitsiyalardan maksimal natija olish uchun texnologiyalarning Jahon banki

tayyorlagan ma'ruzasida «analog to‘ldiruvchilar» deb nomlangan boshqa omillar bilan o‘zaro
ta'sirini yaxshi tushunish talab etiladi.

References:

1.

Sh, Mavlonov Sh, and F. B. Jurayeva. "ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA

MINTAQALAR IQTISODIYOTINI RIVOJLANTIRISH." Экономика и социум 10 (125) (2024):
234-238.

`

99

2.

Aliqulov, Sh. "M. Yaxiyaxonova. Taʻlim samaradorligini oshirishda kreativ va zamonaviy

metodlarning ahamiyati. Raqamli ta’lim muhitida fanlararo integratsiyani Qoʻllashning ta’lim
samaradorligiga ta’siri: xalqaro Tajribalar va rivojlanish istiqbollari." (2024).
3.

ShukurulloFayzullo o‘g‘li, Aliqulov. "TA ‘LIMDA MULTIMEDIYA TEXNOLOGIYALARINI

QO ‘LLASH."

PEDAGOGS

50.2 (2024): 51-55.

4.

Shamsiddinov, G‘iyosjon, Barchin Ro‘ziqulova, and Laziza Inatillayeva. "BOSHLANG ‘ICH

TA’LIMDA

AXBOROT

TEXNOLOGIYALARIDAN

FOYDALANISH

USULLARI

VA

AFZALLIKLARI."

Педагогика и психология в современном мире: теоретические и

практические исследования

3.10 (2024): 39-41.

5.

Shamsiddinov, G‘iyosjon, Jasmina Murodulloyeva, and Umida Nurmaxmatova. "YASHIL

IQTISODIYOT VA YO ‘NALISHLARI BO ‘YICHA TA’LIM DASTURLARINI RIVOJLANTIRISH
MEXANIZMLARI."

Models and methods in modern science

3.5 (2024): 44-49.

6.

Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Temurbek Zarifov. "GLOBAL TARMOQ QURISHDA

TARMOQ QURILMALARIDAN FOYDALANISH VA TARMOQ TOPOLOGIYALARINING
O’RNI."

Science and innovation in the education system

3.5 (2024): 50-60.

7.

Raxmatov Sherqo'zi Akbar Kodirov. “Ta'lim jarayonida bulutli texnalogiyalardan

foydalanishning samaradorligi” Pedagogis Internatsianal researcg ISSN:281-4027_SJIF:4.995.
2023/5/15
8.

F Qodirov. Aholiga tibbiy xizmatlar ko'rsatishning rivojlanishini iqtisodiy-matematik

modellashtirish. Scienceweb academic papers collection . 2023/1/1.
9.

F Qodirov. Zamonaviy to'lov tizimlari tahlili va elektron pul birliklari. Scienceweb

academic papers collection. 2023/1/1.
10.

Ergash o'g'li, Qodirov Farrux. "Аҳолига тиббий хизмат кўрсатиш соҳасининг келгуси

ҳолатини башоратлаш."

Сервис” илмий-амалий журнал

(2022): 56-59.

11.

Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "ECONOMETRIC MODELING OF THE DEVELOPMENT OF

MEDICAL SERVICES TO THE POPULATION OF THE REGION."

Berlin Studies Transnational

Journal of Science and Humanities

2.1.1 Economical sciences (2022).

12.

Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "CREATION OF ELECTRONIC MEDICAL BASE WITH THE

HELP

OF

SOFTWARE

PACKAGES

FOR

MEDICAL

SERVICES

IN

THE

REGIONS."

Conferencea

(2022): 128-130.

13.

Қодиров, Фаррух. "ПРОЦЕСС РАЗРАБОТКИ ИГРОВОГО ДВИЖКА UNITY." АХБОРОТ-

КОММУНИКАЦИЯ

ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ

РИВОЖЛАНТИРИШ

ШАРОИТИДА

ИННОВАЦИЯЛАР мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман МАЪРУЗАЛАР
ТУПЛАМИ (2019).
14.

Qodirov, Farrux. "" AQLLI UY" TIZIMINING IMKONIYATLARI." Scienceweb academic

papers collection (2019).
15.

Qodirov, Farrux. "DESCRIPTION AND PERFORMANCE OF THE PROGRAM 3D MAX

STUDIO." АХБОРОТ-КОММУНИКАЦИЯ

ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ

РИВОЖЛАНТИРИШ

ШАРОИТИДА ИННОВАЦИЯЛАР мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман
МАЪРУЗАЛАР ТУПЛАМИ (2019).
16.

Qodirov, Farrux. "GPON TEXNOLOGIYASI-OPTIK KIRISH TARMOG'I." АХБОРОТ-

КОММУНИКАЦИЯ

ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИНГ

РИВОЖЛАНИШ

ИСТИҚБОЛЛАРИ

мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман МАЪРУЗАЛАР ТЎПЛАМИ (2018).

`

100

17.

Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Gulandom Raxmatova. "O ‘ZBEKISTONDA AXBOROT

HAVFSIZLIGINI MA’NAVIY VA HUQUQIY ASOSLARI." Solution of social problems in
management and economy 3.4 (2024): 45-57.