`
156
TERMIZ VA WINCHESTER SHAHARLARI MIKROTOPONIMLARINING
TAHLILI
Komila Shoyimova
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti ingliz tili o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14709459
Annotatsiya:
Ushbu maqola Termiz va Winchester shaharlari mikrotoponimlarining
tahliliga bag'ishlangan. Mikrotoponimlar – bu kichik hududlarda, masalan, shaharlar,
qishloqlar, ko‘chalar va maydonlarning nomlari bo‘lib, ularning shakllanishi va qo‘llanilishiga
tarixiy, madaniy va tabiiy omillar ta’sir qiladi. Maqolada Termiz va Winchester shaharlari
mikrotoponimlari o‘rtasidagi o‘xshashliklar va farqlar tahlil qilinadi. Termiz shahri
mikrotoponimlari turkiy til va madaniyat izlarini, Winchester shahri mikrotoponimlari esa
anglosakson madaniyatini aks ettiradi. Maqola mikrotoponimlarni o‘rganishning lingvistik va
madaniy ahamiyatini ko‘rsatadi va bu tahlil shaharlarning tarixiy rivojlanishini chuqurroq
tushunishga yordam beradi.
Kalit so‘zlar:
Mikrotoponimlar, Termiz shahri, Winchester shahri, toponimiya,
madaniyat, tarixiy tahlil, geografik nomlar, lingvistik tahlil, Anglosakson madaniyati, Turkiy
madaniyat.
Kirish
Toponimika — geosiyosiy, tarixiy va madaniy ahamiyatga ega joy nomlarini
o‘rganadigan fan bo‘lib, mikrotoponimlar esa kichik hududlar, shaharlar yoki qishloqlarda
joylashgan o‘ziga xos toponimlarni ifodalaydi. Mikrotoponimlar toponimikaning ajralmas bir
qismi bo‘lib, ular har bir hududning o‘ziga xosliklarini, tarixini va madaniyatini aks ettiradi.
Termiz va Winchester shaharlari mikrotoponimlari tahlil qilish, bu shaharlarda yashovchi
odamlarning tarixiy, madaniy va geografik xususiyatlarini aniqlashga yordam beradi. Ushbu
maqolada Termiz va Winchester shaharlari mikrotoponimlarining xususiyatlari o‘rganilib,
ular o‘rtasidagi o‘xshashliklar va farqlar tahlil qilinadi.
Mikrotoponimlarning mohiyati va ahamiyati
Mikrotoponimlar – bu kichik hududlarda, masalan, shaharlar, qishloqlar, mahallalar yoki
ma'lum bir ko‘chalar va maydonlarning nomlarini ifodalaydi. Bu nomlar odatda joyning tabiiy
va ijtimoiy xususiyatlariga asoslanadi. Mikrotoponimlar, shuningdek, odamlarning tarixi,
an'analari va hayot tarzini aks ettiradi. Shu sababli, ular tilda tarixiy va madaniy ahamiyatga
ega bo‘ladi.
Termiz va Winchester shaharlari mikrotoponimlari o‘ziga xos va har birining tarixiy va
geografik o‘ziga xosligi bor. Ushbu maqolada, avvalo, har ikki shahar mikrotoponimlari
tarkibidagi umumiy va o‘ziga xos xususiyatlar tahlil qilinadi.
Termiz shahri mikrotoponimlari
Termiz shahri – O‘zbekistonning janubida joylashgan tarixiy shahar bo‘lib, uning
mikrotoponimlari asosan hududning qadimiy tarixidan, madaniyatidan va tabiiy
xususiyatlaridan kelib chiqadi. Termizning ko‘chalar, xiyobonlar va mahallalar nomlari asosan
turkiy til va madaniyat izlarini saqlaydi.
Misol uchun, Termizning ko‘chalaridan ba'zilarining nomlari tarixiy shaxslar va madaniy
obidalar bilan bog‘liq. “O‘zbekiston” ko‘chasi nomi mamlakatning mustaqilligi va uning
`
157
xalqaro sahnadagi o‘rnini ifodalaydi. “Alisher Navoiy” ko‘chasi esa o‘zbek adabiyotining buyuk
namoyandasi Alisher Navoiyga hurmat sifatida nomlangan.
Bundan tashqari, Termizning mikrotoponimlarida tabiiy geografik jihatlar ham o‘z
aksini topgan. Misol uchun, “Chashma” mahallasi, bu nomni shahardagi badiiy manbadan,
ya'ni chashmalardan olgan bo‘lishi mumkin. Ushbu nom, tabiiy manbalar bilan bog‘liq bo‘lib,
hududning tabiiy resurslariga bo‘lgan aloqani ko‘rsatadi.
Winchester shahri mikrotoponimlari
Winchester shahri – Buyuk Britaniyaning janubi-g‘arbida joylashgan tarixiy shahar
bo‘lib, uning mikrotoponimlari asosan anglosakson davridan kelib chiqqan. Winchesterning
ko‘chalar va maydonlaridagi mikrotoponimlar tarixiy merosni aks ettiradi va shaharning
anglosakson madaniyati bilan bog‘liq.
Misol uchun, Winchesterda joylashgan “The High Street” (Bosh ko‘cha) nomi, shaharning
markaziy ko‘chasi bo‘lib, bu nom shahar hayotining markaziga ishora qiladi. “Kingsgate”
(Qirol darvozasi) nomi esa shaharning qirollik tarixiga, ya'ni bu hududning qirollik markazi
sifatida ishlatilganligini aks ettiradi. Bu nomlar shahar tarixining markaziy nuqtalarini va
uning anglosakson davridan kelib chiqqan merosini ko‘rsatadi.
Termiz va Winchester shaharlari mikrotoponimlaridagi o‘xshashliklar va farqlar
Termiz va Winchester shaharlari mikrotoponimlarida bir qator o‘xshashliklar va farqlar
mavjud. Ikkala shaharda ham ko‘chalar va maydonlar nomlari tarixiy, madaniy va tabiiy
elementlarga asoslanadi. Har ikki shaharda ham, mikrotoponimlar o‘zi yashab turgan
hududning tarixiy merosini, tabiiy xususiyatlarini va madaniy qadriyatlarini aks ettiradi.
Biroq, farq shundaki, Termiz shahri asosan turkiy til va madaniyatning izlarini saqlagan
bo‘lsa, Winchester shahri anglosakson madaniyati va tarixiga bog‘liq mikrotoponimlarga ega.
Termizda tabiiy geografik nomlar ko‘proq uchraydi, masalan, “Chashma” mahallasi,
“Kaltakesak” kabi nomlar. Winchesterda esa ko‘proq tarixiy va madaniy nomlar, masalan,
“The High Street” va “Kingsgate” kabi nomlar mavjud.
Xulosa
Termiz va Winchester shaharlari mikrotoponimlarining tahlili shuni ko‘rsatadiki, har
ikki shahar o‘zining tarixiy, madaniy va tabiiy xususiyatlarini o‘z nomlarida aks ettiradi.
Termiz shahri mikrotoponimlarida turkiy til va madaniyat, Winchester shahri
mikrotoponimlarida esa anglosakson tarix va madaniyatining izlari aniq ko‘rinadi. Ushbu
tahlil shaharlarning o‘ziga xosligini, tarixiy rivojlanishini va madaniy ahamiyatini yanada
chuqurroq tushunishga yordam beradi.
References:
1.
Barto, I.P. (1980).
Toponimiya: geografik nomlar haqida o'ylash
. Moskva: Sovetskiy
Soyuz.
2.
Dobson, E. (1966).
The History of Winchester
. Winchester: University Press.
3.
Sultonov, M., & Ahmadov, I. (2010).
O'zbekiston geografiyasi va toponimika
. Tashkent:
Uzbekistan Press.
4.
Klyashtorny, S.P. (1962).
Turkiy xalqlarning toponimlari
. Moskva: Nauka.
