`
93
CHIGIT CHIQARUVCHI TESHIKLI QUVUR VA SHNEKNI AYLANISH
XARAKTERISTIKALARINI HISOBLASH
Prof.
D.M.Muxammadiev
(PhD)
O.X.Abzoirov
Tayanch doktorant
M.S.Abdisalomov
O’ZR FA M.T. O’rozboev nomidagi
Mexanika va inshootlar seysmik mustahkamligi instituti
+998 (93) 799 02-20 e-mail: ortiq.abzoirov@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14836365
Аnnotatsiya:
Maqolada diametri 125 mm bo’lgan qo’shimcha chigit chiqaruvchi teshikli
quvur va shnekni aylanish xarakteristikalarini hisoblash амалга оширилган.
Kalit so’zlar:
arrali tola ajratgich; tozalash seksiyasi; chigit chiqaruvchi quvur; teshik;
diametr; aylanish chastotasi; xom ashyo valigi zichligi; chigit; ish unimdorligi; tajribaviy
tadqiqot; regressiya tenglamasi.
Annatotsiya:
The article calculates the rotational characteristics of a pipe and auger with
an additional seed removal hole with a diameter of 125 mm.
Ключевые слова:
сепаратор пилного волокна; секция очистки; труба для удобрен
ий; дыра; диаметр; частота врасчения; плотност сыря; семя; производителност труда; э
ксперименталные исследования; уравнение регрессии.
Energiya va resurslarni tejash uchun tozalash bo’limiga ega arrali tola ajratish
mashinasining yangi konstruksiyasi taklif qilindi [1], bu erda ishchi kameraning hajmi 25% ga
kamayadi.
Shu sababli, eksperimental tadqiqotning maqsadi - 125 mm diametrli chigitlarni tushirish
(teshilgan) quvurning aylanish tezligiga va xom ashyo valigining zichligiga bog’liq holda
chigitlarni tushirish moslamasining optimal ishlash qiymatini aniqlash.
Eksperimental tadqiqotning maqsadi - xom ashyo valigining zichligi va diametri 125 mm
bo’lgan chigit chiqarish (teshilgan) quvurning aylanish tezligining chigit chiqarish
moslamasining ish unumdorligini oshirishga ta’sirini o’rganishdir.
Eksperimental tadqiqotni rejalashtirish uni maqsadli ravishda o’tkazish va muammoni
kerakli aniqlik bilan hal qilish uchun tajribalar sonini va ularni o’tkazish shartlarini tanlash
imkonini beradi [2].
Kritik tezliklarni hisoblashda analitik hisoblashlarni kamaytirish uchun ko‘chishlar
ko‘rinishidagi chekli ayirmalar usulidan foydalanish mumkin.
1 – rasmda teshikli quvur (a) va shnekning (b), shuningdek, ularga ta’sir qiluvchi
yuklamalarni hisoblash sxemasi berilgan. Teshikli quvur va shnekga ta’sir qiluvchi tashqi
yuklamalar bo‘limda keltirilgan.
Hisoblash to‘rtta erkinlik darajasiga ega bo‘lgan balkali element yordamida amalga
oshirilgan.
Teshikli quvur va shnekni dinamik tahlil qilish metodikasini ifodalab beramiz. Yuklama
va valning siljishlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni valning egilishidagi energetik funksionalni ko‘rib
chiqish orqali olish mumkin.
`
94
T l
dxdt
dt
dw
m
w
t
x
f
dx
w
d
EI
I
0 0
2
0
2
2
2
)
,
(
2
2
1
. (1)
Bu yerda
E
– elastiklik moduli, N/m
2
;
I
– ko‘ndalang kesimning inersiya momenti, m
4
;
0
m
– uzunlik birligiga to‘g‘ri kelgan konstruksiya massasi, kg/m;
f
– uzunlik birligiga to‘g‘ri kelgan
taqsimlangan yuklama, H/m.
Ko‘rib chiqilayotgan val (1-rasm) S elementlarga bo‘lingan bo‘lsin. U holda (1) energetik
funksionalni har bir elementning energetik funksionallari yig‘indisi ko‘rinishida yozib olish
mumkin. Elementning oxirgi nuqtalarida ko‘ndalang (
1
w
va
2
w
) va burchak siljishlarni (
1
va
2
) aniqlash zarur. Ikkinchisi, neytral o‘qning egilish burchagi tangensiga teng va (3.3) bo‘yicha
aniqlanadi.
Uzel siljishining vektorini (3.4) ko‘rinishda yozib olamiz. To‘rtta erkinlik darajasi mavjud
bo‘lganligi sababli, chekli element ichidagi siljish maydonini ifodalash uchun uchinchi darajali
ko‘phadni (3.4) qabul qilish kerak bo‘ladi. Ko‘phad koeffisiyentlari (3.6) chegaraviy shartlardan
aniqlanadi.
a)
b)
1–rasm. Teshikli quvur (a) va shnekni (b) va ularga ta’sir qiluvchi yuklamalarni
hisoblash sxemasi.
To‘rtta shartning (3.6) har biri uchun (3.4) ni hisoblab, algebraik tenglamalar sistemasini
(3.7) hosil qilamiz.
{a} vektorga nisbatan yechib, uni (3.4) qo‘yib, (3.9) hosil qilamiz.
Forma funksiyasi o‘zi uchun qurilgan uzelda bitta qiymatni qabul qiladigan o‘ziga xos
xususiyatga ega. Tebranishlar
4
,
1
,
i
q
S
i
bo‘lgan vaqt bo‘yicha funksiya bo‘ladi va (3.1)
funksional (3.9) ga qo‘yilganida har bir S-element uchun quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi:
`
95
dt
q
p
dt
dq
dt
dq
m
q
q
K
dt
t
q
t
q
t
q
t
q
F
I
T
i
S
i
i
i
i
j
S
j
S
i
S
ij
j
S
j
S
i
S
ij
T
S
t
S
t
S
S
S
0
4
1
4
1
4
1
4
1
4
1
0
4
1
4
1
2
,...,
,
,...
(2)
bunda
L
i
i
L
j
i
S
ij
L
j
i
S
ij
dx
x
N
x
f
r
dx
N
N
m
m
dx
x
N
x
N
EI
K
0
0
0
0
,
,
''
''
.
Sistemaning to‘liq energiyasi (funksional) uning barcha elementlarining energiyalarini
(3.2) ga muvofiq yig‘indisi orqali olinadi.
Quyidagi Eyler tenglamasi funksional minimumining (2) zaruriy sharti hisoblanadi:
0
S
it
S
i
S
q
F
dt
d
q
F
,
(3)
bundan quyidagini hosil qilamiz
4
1
1
4
,
1
,
j
N
j
i
S
j
S
ij
S
jtt
S
ij
i
r
q
K
q
m
.
(4)
(4) sistemani matritsa ko‘rinishida yozish mumkin:
r
q
k
q
m
S
S
S
S
,
(5)
bunda
S
k
– chekli elementning qattiqlik matritsasi
s;
r
–ekvivalent uzel kuchlari
vektori. Qattiqlik matritsasi elementlarini (3.13) bo‘yicha olingan.
Massa matritsasini kinetik energiyaning ifodasi bo‘lgan funksionaldagi ikkinchi
qo‘shiluvchini hisga olgan tuzish mumkin [3]. Bu qo‘shiluvchini integrallashni ko‘rib chiqamiz.
Uzunligi
dx
bo‘lgan sterjen kesimining kinetik energiyasi quyidagiga teng bo‘ladi:
dx
m
x
w
0
2
)
(
2
1
,
(6)
bunda
dt
dw
x
w
)
(
;
m
0
– uzunlik birligidagi sterjen massasi.
Massa matritsasini kinetik energiyaning ifodasi bo‘lgan funksionaldagi ikkinchi
qo‘shiluvchini
hisobga
olgan
tuzish
mumkin
[57].
Bu qo‘shiluvchini integrallashni ko‘rib chiqamiz. Uzunligi
dx
bo‘lgan sterjen kesimining kinetik
energiyasi quyidagiga teng bo‘ladi:
dx
m
x
w
0
2
)
(
2
1
,
(6)
bunda
dt
dw
x
w
)
(
;
m
0
– uzunlik birligidagi sterjen massasi.
Bunday holda, elementning o‘lchami qanchalik kichik bo‘lsa, natija shunchalik aniq
bo‘ladi.
Bu element uchun kinetik energiyasi quyidagicha bo‘ladi:
q
dx
N
N
m
q
L
0
0
2
1
.
(7)
Bu ifodani quyidagi ko‘rinishda
ifodalash mumkin:
`
96
q
m
q
2
1
(7)
bunda
44
43
42
41
34
33
32
31
24
23
22
21
14
13
12
11
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
,
(8)
dx
N
N
m
m
L
j
i
ij
0
0
,
Integrallashdan so‘ng quyidagini hosil qilamiz:
105
210
11
140
420
13
210
11
35
13
420
13
70
9
140
420
13
105
210
11
420
13
70
9
210
11
35
13
3
2
3
2
2
2
3
2
3
2
2
2
0
L
L
L
L
L
L
L
L
L
L
L
L
L
L
L
L
m
m
.
(9)
Qattiqlik matritsasi tuzilgandan va alohida chekli elementlarning massalari
aniqlanganidan so‘ng butun sistema uchun matritsalar tuziladi:
S
ij
ij
S
S
ij
ij
m
m
K
K
,
.
(10)
Butun sistema uchun harakat tenglamasi (3.7) quyidagi ko‘rinishga keladi:
}
{
}
{
}
{
R
Q
K
Q
M
.
(11)
Hech qanday tashqi ta’sir yo‘q deb hisoblab, quyidagi tenglamaga erishamiz:
0
}
{
}
{
Q
K
Q
M
.
(12)
Faraz qilaylik (12) yechim quyidagi ko‘rinishga ega bo‘lsin:
)
cos(
0
t
Q
Q
.
(13)
U holda tenglama shart bajarilganda quyidagi yechimga ega bo‘ladi:
0
0
2
Q
M
K
. (14)
Bu tenglik
ning
xususiy burchak chastotalari
–val aylanishining kritik tezligi bo‘lgan
ma’lum qiymatlarida o‘rinli bo‘ladi.
Paxta zavodlarida chigit quvuri qurilmasi bilan tola ajratish mashinasidan foydalanish
tolani ajratish jarayonining samaradorligini oshiradi, bu esa, shubhasiz, ishlab chiqarilgan tola
sifatini yaxshilashga yordam beradi.
References:
1.
Muxammadiev D.M. Patent RUz № IAP 04761. Rabochaya kamera pilnogo djina.
18.09.2013.
2.
Augambaev M., Ivanov A.Z., Terexov YU.T. Osnovы planirovaniya nauchno-
issledovatelskogo eksperimenta. - T.: O’qituvchi,
1993. -141
s.
3.
Predvaritelnыy patent RUz IDP 04777. Rabochaya kamera pilnogo voloknootdelitelya /
Raxmatkariev SH.U., Tyutin P.N., Muxammadiev D.M., Ibragimov A.S., Jumakulov G.U. // Rasmiy
`
97
axborotnoma. - 2001. -№ 5.
4.
Cекулович М. Метод конечных элементов. -Москва: Cтройиздат, 1993. – 664 с.
