`
107
ISSIQXONADA BODRING DURAGAYLARINING HOSILDORLIGIGA
YETISHTIRISH TEXNOLOGIYASINING TAʼSIRI
X.K. Bekmuradova
https://doi.org/10.5281/zenodo.15235403
Аnnotatsiya.
Yilning barcha mavsumlarida aholini yangi sabzavot mahsulotlari bilan
ta’minlash yopiq grunt sabzavotchiigi zimmasiga tushadi. Shuning uchun xam bu soxa
respublikamizda jadal rivojlanayotgan soxalaridan biri bo‘lib hisoblanadi.
Yopiq grunt sabzavotchiligi qishloq xo‘jaligining yil davomida faoliyat ko‘rsatadigan
murakkab va mashaqqatli mexnat talab qiluvchi tarmogʼi bo‘lib hisoblanadi.
Yetishtiriladigan hamma muddatlarda ham ekiladigan maydoni va ishlab chiqarish
xajmiga qarab bodring yopiq gruntning eng yetakchi sabzavot ekinlaridan biri hisoblanadi.
O‘tkazilgan tadqiqotlar yetishtiriladigan nav va duragaylarning hosildorligiga yetishtirish
texnologiyasi xam katta taʼsir ko‘rsatishini, olingan natijalar qishgi - baxorgi mavsumda xar xil
ekish sxemalarida bodring duragaylarini yetishtirganda eng yuqori rentabellik 80 x 40 ekish
sxemasida (175%) kuzatilganligini va bu sxemada ekish maqbulligini tasdiqladi.
Kalit so‘zlar.
Sabzavotchilik, yopiq grunt, hosildorlik, nav, duragay, ekish qalinligi,
yetishtirish sharoiti.
Kirish.
Yopiq grunt sabzavotchiligi zimmasida axolini vitaminlarga va mineral
moddalarga boy, yuqori bilogik qimmatga ega, qator zarur komponentlarni saqlovchi ozuqa
maxsulotlari bilan taʼminlash vazifasi turadi.
Yopiq gruntda xamma mavsumlarda sabzavot ekinlarini yetishtirishning o‘ziga yarasha
qiyinchiliklari mavjud. Bunday qiyinchiliklar qatoriga yetishtirish sharoiti bilan bogʼliq
qiyinchiliklar kiradi.
Yuqori hosildor nav va duragaylar, ilmiy asoslangan sanoat texnologiyasi, ekin
yetishtiriladigan inshoot maydonidan intensiv foydalanish – ishlab chiqarishning yuqori
rentabelligini taʼminlaydi.
Bodring yopiq gruntda yetishtiriladigan asosiy sabzavot ekinlaridan biri bo‘lib
hisoblanadi. U hozirgi vaqtda yopiq grunt umumiy maydonining 50 – 80% ini egallaydi va
yuqori rentabelli ekinlardan biri bo‘lib hisoblanadi.
Issiqxonada xar bir duragay uchun optimal ekish meyorini tanlash va optimal ekish
sxemasiga rioya qilish muhim ahamiyatga ega. Xamma vaqt xam xarajatlar ko‘p talab etiladigan
issiqxonada yuqori rentabellikka ega bo‘lish uchun tub sonini oshirish ijobiy va kutilgan
natijani bermaydi. Tub sonini oshirib ekish oʻsimliklarga zarar yetkazadi, ularning nobud
boʻlishiga va hosilning qisqarishiga olib keladi. Bular o‘simlikning o‘sishi, rivojlanishi va mega
tugishi uchun zarur ozuqani yetkazib bermaganligi, tub orasida shamol yaxshi yurmasligi, shu
sababli zamburugʻ va turli virus kasalliklarining va hashoratlarning rivojlanishi, quyosh
nurlarining yetishmasligi sababli o‘simlik tubining o‘sib ketishi, shu bilan birga tig‘iz ekilish
sababli meva tugish uchun zarur ozuqaning yetishmasligi sababli ro‘y beradi.
Tadqiqotlarning maqsad va vazifalari.
Samarqand viloyati sharoitida yopiq gruntda
yetishtirish uchun mos bodring duragaylarini tanlash va bodring seleksiyasida muxit va
genotip taʼsirini o‘rganish tadqiqotlarning maqsadi bo‘lib hisoblanadi.
Tajribalarimiz qishgi – baxorgi ekish muddatida olib borildi va tajribalarni o‘tkazish
mobaynida bodring geterozis duragaylarining turli yetishtirish sxemalarining hosildorlikka
`
108
taʼsirini o‘rganish maqsadida fenologik kuzatishlar, biometrik o‘lchovlar va hosildorlikni
hisoblash bo‘yicha baxolash ishlari olib borildi.
Tadqiqotlarni o‘tkazish uslubi.
Rossiyaning urugʼchilik firmalaridan keltirilgan va tajribalarda tanlab olingan Kuraj F
1
,
Blyuz F
1
, Asker F
1
, Avrora F
1
, Dluliya F
1
, Media F
1
, Effekt F
1
geterozis duragaylarining turli ekish
sxemalarida o‘sishi, rivojlanishi va hosildorligi o‘rganildi.
Fenologik kuzatishlar, biometrik o‘lchovlar va hosildorlikni aniqlash «Методические
рекомендации по проведению опытов с овощными культурами в сооружениях
защищенного грунта » metodikasi bo‘yicha aniqlandi.
Olingan natijalar va ularning taxlili.
Olib borilgan tajribalarimizda Kuraj F
1
, Avrora F
1
geterozis duragaylarining turli ekish sxemalarida o‘sishi, rivojlanishi va hosildorligi o‘rganildi.
Duragaylar 80 x 25, 80 x 30, 80 x 40 va 80 x 50 ekish sxemalaridan foydalanildi. Nazorat sifatida
80 x 30 ekish sxemasi olindi.
Oziqa maydoni o‘simlikning o‘sishi va rivojlanishiga sezilarli taʼsir ko‘rsatmaganligi
aniqlandi, lekin, maxsuldorlik ko‘rsatkichiga sezilarli taʼsir ko‘rsatdi.
Turli ekish sxemalarida kuzgi – qishgi muddatda bodring geterozis duragaylarini
yetishtirishning hosildorlik ko‘rsatkichlariga taʼsiri.
Ekish
sxemalari, sm
1m
2
dagi
o‘simliklar soni,
dona
Hosildorlik
kg/м
2
Nazoratga
nisbatan. %
Кuraj F
1
80 х 25
3,7
9,9
90,8
80 х 30(n)
3,5
10,9
100
80 х 40
3,1
12,8
117,4
80 х 50
2,6
11,2
102,7
Avrora F
1
80 х 25
3,7
7,3
89,0
80 х 30(n)
3,5
8,2
100
80 х 40
3,1
9,6
117,0
80 х 50
2,6
8,8
107,3
80 x 25 ekish sxemasida 1 m
2
maydonga 3,7 tub ko‘chat, 80 x30 ekish sxemasida 3,5 tub,
80 x 40 ekish sxemasida 3,1 tub va 80 x 50 ekish sxemasida 2,6 tub ko‘chat ekildi.
Eng yuqori hosil o‘rganilgan duragaylarning barchasida 80 x 40 ekish sxemasida
kuzatildi. Bu ekish sxemasida Kuraj F1 duragayida hosildorlik 12,8 kg/ m
2
ni, Avrora F
1
duragayida esa 9,6 kg / m
2
ni tashkil etdi. Hosildorlik nazoratga nisbatan 80 x 40 ekish
sxemasida Kuraj F
1
duragayida 117,4 % ni, Avrora F
1
duragayida 117,0 % ni ko‘rsatdi.
Eng past ko‘rsatkich 80 x 25 ekish sxemasida kuzatildi. Bunga ko‘ra Kuraj F
1
duragayida
hosildorlik 9,9 kg/ m
2
ni, Avrora F
1
duragayida esa 7,3 kg / m
2
ni tashkil etdi. 80 x 50 ekish
sxemasida xar bir tubdan olingan hosil yuqori bo‘ldi, lekin tub soni pastligi sababli 1m
2
dan
olingan hosil 80 x 40 ekish sxemasiga qaraganda past bo‘lganligi kuzatildi.
O‘rganilgan ekish sxemalarida eng maqbul ekish sxemasi 80 x 40 ekanligi aniqlandi.
`
109
Xulosalar.
Qishgi - baxorgi mavsumda xar xil ekish sxemalarida bodring duragaylarini
yetishtirganda eng yuqori hosildorlik 80 x 40 ekish sxemasida (12,8 – 9,6 kg/m
2
) kuzatildi va
bu sxemada ekish maqbul degan xulosaga kelindi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Бекмурадова, Х. K., & Исмоилов, А. И. Самарканд, Узбекистан Samarkand Institute of
veterinary medicine, Samarkand, Uzbekistan The scientific research institute of vegetable
groups and potato studies in Samarkand scientific-experimental station, Samarkand,
Uzbekistan.
ББК 65.2 С56
, 58.
2.
Бекмурадова, Х. К., Исмоилов, А. И., & Ахмадалиев, Б. Ж. (2019). ОЦЕНКА ИСХОДНОГО
МАТЕРИАЛА ДЛЯ СОЗДАНИЕ НОВЫХ УСТОЙЧИВЫХ К ВИРУСНОЙ МОЗАИКЕ СОРТОВ
ТОМАТА.
Актуальные проблемы современной науки
, (3), 170-173.
3.
C.Ф.Ващенко. Овощеводство защищенного грунта. M. 1984.
4.
С.Ф. Гавриш. Гибрид огурца F1: Технология выращивания партенокарпического
огурца. NP «NIIOZG» 2005. 152с
5.
ovorot.ru/ogurez/zas_grunt.h
6.
green houses.ru/cucumber_in_gree.
7.
Бекмурадова, Х. К., & Ўринова, М. (2022). ИССИҚХОНАДА БОДРИНГ
ПАРТЕНОКАРПИК
ДУРАГАЙЛАРИНИНГ
ҲОСИЛ
ТЎПЛАШ
ДИНАМИКАСИ.
AGROBIOTEXNOLOGIYA VA VETERINARIYA TIBBIYOTI ILMIY JURNALI
, 1110-1113.
8.
Бекмурадова, Х. К., А. И. Исмоилов, and Б. Ж. Ахмадалиев. "Оценка исходного
материала для создание новых устойчивых к вирусной мозаике сортов
томата."
Актуальные проблемы современной науки
3 (2019): 170-173.
9.
Бекмурадова, Х. K., and А. И. Исмоилов. "Самарканд, Узбекистан Samarkand Institute
of veterinary medicine, Samarkand, Uzbekistan The scientific research institute of vegetable
groups and potato studies in Samarkand scientific-experimental station, Samarkand,
Uzbekistan."
ББК 65.2 С56
58.
10.
Bekmuradova, Xurshida Karimovna, and Ibragim Tashkentovich Ergashev.
"HIMOYALANGAN GRUNTDA BODRING DURAGAYLARINING HOSILDORLIGIGA TURLI EKISH
MUDDATLARINING TA’SIRI."
SCHOLAR
2.5 (2024): 70-76.
11.
Ergashev, Ibragim Tashkentovich, Xurshida Karimovna Bekmuradova, and Feruza
Ibragimovna
Toshkentbaeva.
"Х–VIRUSINING
KARTOSHKA
MAHSULDORLIGIGA
TAЪSIRI."
SCHOLAR
2.5 (2024): 77-83.
12.
Бекмурадова, Х. K., and А. И. Исмоилов. "ОЦЕНКА СТЕПЕНИ ЗАРАЖАЕМОСТИ
СОРТООБРАЗЦОВ ТОМАТА С ТоМV."
СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ, ТРАДИЦИИ И
ИННОВАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В РАЗВИТИИ АПК
. 2020.
