TURIZM INFRATUZILMASINI MOHIYATI VA UNI TASHKIL ETUVCHI VOSITALAR

`

38

TURIZM INFRATUZILMASINI MOHIYATI VA UNI TASHKIL ETUVCHI

VOSITALAR

Mamayunusov Temurbek Olimovich

“IPAK YO‘LI” TURIZM VA MADANIY MEROS

XALQARO UNIVERSITETINING MUSTAQIL TADQIQOTCHISI

Mamayunusov97@mail.ru

https://doi.org/10.5281/zenodo.15268116

Annotatsiya

:Turizmning kelajakda rivojlanishi birinchi o’rinda turizm infratuzilmasini

rivojlanishi bilan belgilanadi. Uning umumiy tuzilmasini iqtisodiy yoki siyosiy hayot tashkil
etadi. U butun bir iqtisodiy va siyosiy xarakterdagi bir maromda kechadigan hayot faoliyatini
ta’minlashga qaratilgan. Maqolada Turizm infratuzilmasini mohiyati va uni tashkil etuvchi
vositalar izohi keltirilgan.

Kalit so‘zlar:

turism, infratuzilma, mehmonxona, motel, kemping, mehmon uylar,

ovqatlantirish korxonalari, restoran, bar, kafe, aloqa, yo‘llar, aeroport, kema, kommunikatsiya,
elektr tarmoqlari, oqova suv tarmoqlari, chiqindilarni to‘plovchi korxonalar , huquqni himoya
qilish, jamoat tartibini saqlovchi idoralar, tibbiyot, maishiy xizmat, do‘kon, sport inshoatlari.

Аннотация:

Будущее развитие туризма в первую очередь определяется

развитием туристической инфраструктуры. Его общая структура – это экономическая
или политическая жизнь. Оно направлено на обеспечение гармоничной жизни
экономического и политического характера. В статье описывается сущность
туристической инфраструктуры и инструменты входящие в ее состав.

Ключевые слова:

туризм, инфраструктура, гостиница, мотель, кемпинг, гостевые

дома, предприятия общественного питания, ресторан, бар, кафе, связь, дороги,
аэропорт, корабль, связь, электрические сети, сети сточных вод, предприятия по сбору
мусора, правоохранительные органы, органы общественного порядка, медицина,
бытовое обслуживание, магазин, спортивные сооружения.

Abstract:

The future development of tourism is primarily determined by the

development of tourism infrastructure. Its general structure is formed by economic or
political life. It is aimed at ensuring the harmonious functioning of life activities of a single
economic and political nature. The article provides an explanation of the essence of tourism
infrastructure and the means that form it.

Key words:

tourism, infrastructure, hotel, motel, camping, guest houses, catering

establishments, restaurant, bar, cafe, communication, roads, airport, ship, communication,
power grids, sewage networks, waste collection enterprises, law enforcement, public order
agencies, medicine, household services, shops, sports facilities.

Kirish.

Infratuzilma (lotincha “Infra” - ostida, pastda, “struktura” - tuzilma, joylashuv)

tizimning ishlashini ta’minlaydigan va bir-biriga chambarchas bog‘langan xizmat ko‘rsatish
tuzilmalari yoki obyektlar to‘plamidir. Uning umumiy tuzilmasini iqtisodiy yoki siyosiy hayot
tashkil etadi. U butun bir iqtisodiy va siyosiy xarakterdagi bir maromda kechadigan hayot
faoliyatini ta’minlashga qaratilgan. Iqtisodiy infratuzilmaga transport, aloqa, kommunikasiya,
ta’lim va kommunal xo‘jalik, turar-joy, turmush tarziga o‘rgatish, aholining birgalikda hayot
kechirishi uchun zarur bo‘lgan ehtiyojlarini qondirish majmui kiradi.

`

39

Boshqacha aytganda, infratuzilma aholi hayot kechirishi uchun zarur bo‘lgan xo‘jalik va

madaniy obyektlar, uning xizmat ko‘rsatuvchi tarmoqlarini tashkil qiluvchi (yo‘llar, kanallar,
omborlar, transport, aloqa, energetika, suv ta’minoti, fan, ta’lim, sog‘liqni saqlash, moliyaviy
tashkilotlar va h.k.) mahalliy boshqaruv majmuasi bo‘lib hisoblanadi.

Infratuzilma xususan ishlab chiqarish va ijtimoiy sohalarga bo‘linadi. Ijtimoiy o‘ziga

sog‘liqni saqlash, ijtimoiy ta’minot va boshqa-larni qamrab oladi.

Asosiy qism.

Infratuzilma elementlari turli xil belgilariga qarab tasniflanishi mumkin.

Infratuzilmani keng miqyosli mezonlari bo‘yicha xalqaro, milliy, hududiy, shahar, qishloq

infratuzilmalariga ajratiladi. Faoliyat sohasi mezonlariga ko‘ra, infratuzilma ijtimoiy,
boshqaruv va texnologik sohalar bilan chegaralanadi.

Shu singari, turizm infratuzilmasi turizm sohasining ajralmas qismi bo‘lgan ikki

elementni o‘z ichiga oladi.

Birinchi element – bu mehmondo‘stlik industriyasi bo‘lib, unga turar joy va

ovqatlantirish xizmatlarini ko‘rsatadigan korxonalar kiradi.

Ikkinchi element – infratuzilmaning tarkibiy qismlari bo‘lib, u uch bosqichli tizimni o‘z

ichiga oladi.

Infratuzilmaning birinchi bosqichi turmahsulotlarni ishlab chiqarish bilan bevosita

bog‘liq bo‘lmagan, ammo turistik xizmatlarni taqdim etish uchun zarur bo‘lgan binolar,
transport, aloqa, energetika, kommunal xizmatlar, moliya, sug‘urta, xavsizlik tizimlarini o‘z
ichiga oladi.

Infratuzilmaning ikkinchi va uchinchi tizimiga turistik faoliyat va turmahsulotlarni

ishlab chiqarish bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan, avtomobillarni ijaraga beruvchi kompaniyalar,
taksi parklari, kafe va restoranlar, sport kulublari, muzeylar, kinoteatrlar, ko‘rgazma zallari,
parklar va boshqa korxonalar va tashkilotlar kiradi.

Bundan ko‘rinib turibdiki, turistik infratuzilmalar o‘z tarkibiga joylashtirish vositalari

(mehmonxonalar, motellar, kempinglar, mehmon uylar), ovqatlantirish korxonalari
(restoran, bar, kafe), aloqa yo‘llari yig‘indisi (yo‘llar, aeroportlar, kemalar h.k.),
kommunikatsiyalar (elektr tarmoqlari, oqova suv tarmoqlari, chiqindilarni to‘plovchi
korxonalar, aloqa, bo‘limlari), huquqni himoya qilish, jamoat tartibini saqlovchi idoralar,
tibbiyot tashkilotlari, maishiy xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlar, do‘konlar, sport inshoatlarini
birlashtiradi va turistik xizmat ko‘rsatuvchi korxonalar bilan chambarchas holda
bog‘langandir.

Turistik infratuzilmalar turistik zaruriy shart-sharoitlarni, sayyohlarning xavfsizligi,

sog‘liq-salomatligini ta’minlashga qaratilgan. Ma’lumki, sayyoh uchun qaysi bir joyda tinchlik
osoyishtalik, maishiy qo‘laylik yaratilgan bo‘lsa, u o‘sha joyga borishga intiladi. Turist
avtomobildami, poyezddami, mehmonxonadami qisqasi qayerda bo‘lmasin u o‘zini xavf-
xatarsiz holda sezishi, unga zarurat bo‘lganda birinchi yordam ko‘rsatilishi zarur.

Turizm infratuzilmasi oldiga qo‘ygan maqsad va vazifani bajarishi uchun uning

shakllangan tuzilmasi bo‘lishi lozim. Shuning uchun turizm infratuzilmasi tarkibini quyidagi
1-rasmda keltirib o‘tamiz.

Turizm infratuzilmasini rivojlantirish va shakllantirish ustida tadqiqotlar olib borgan

olimlari va tadqiqotchilar turli xil vaqtlarda va sharoitlarda o‘zlarining xulosalarini berganlar.
Bunda olimlar va tadqiqotchilarning fikrlarini bir tizimga keltirib o‘tamiz.

`

40

TURIZM INFRATUZILMASI

Umumiy infratuzilma

Ixtisoslashtirilgan infratuzilma

Ishlab chiqarish

infratuzilmasi

Asosiy

Qo‘shimcha

Transport

va aloqa vositalari

Diqqatga sazovar joylar

Istitutsional

infratuzilma

Joylashtirish vositalari

Ko‘ngil ochish

obyektlari

Ijtimoiy

infratuzilma

Ovqatlantirish

vositalari

Nomoddiy madaniy

meros

Ekologik

infratuzilma

Ekskursiyani

amalga oshiruvchi

korxonalar

Boshqa qo‘shimcha

obyektlar

1-rasm. Turizm infratuzilmasining tarkibiy tuzilishi

1

.

Turizm infratuzilmasini rivojlantirishning ahamiyati shundaki, infratuzilma –turistik

sektorga xizmat qiladigan inshoatlar, muxandislik va kommunikasion tarmoqlar majmuasi,
shu jumladan telekommunikasiyalar, yo‘llar, turizm sanoatining tegishli korxonalari (qayta
ishlash, maishiy, energetika), turistlarning sayyohlik obyektlariga kirish-chiqish uchun qulay
sharoitlar yaratish va ulardan turizm uchun maqsadli foydalanishni, shuningdek turizm
industriyasi korxonalarining ishlash imkoniyatlarini ta’minlaydi. Yanada aniqroq qilib
oladigan bo‘lsak, turizm infratuzilmasi - turistik sektorning ishlashi uchun mo‘jallangan,
sayyohlik tashkilot-larining turistik resurslaridan maqsadli foydalanishini, shuningdek,
turizm industriyasi korxonalarining ishlash sharoitlarini ta’minlay-digan sanoat, ijtimoiy va
rekreatsion maqsadlari uchun mavjud tuzilmalar va tarmoqlar majmuidir degan tushunchani
berishimiz mumkin.

Xulosa.

Turizm infratuzilmasini rivojlantirishning ahamiyati shundaki, u turizm

sektorining bir maromda ishlashi uchun turistik resurslardan samarali, to‘g‘ri foydalanishni
ta’minlash va turizm industriyasi korxona-lari faoliyatini yaxshilashni ta’minlaydi.Turizm
infratuzilmasi qanday shakllantirilganligi va ishlashini turistik xizmatlar bozori belgilab
beradi. Turistik xizmatlar bozori ham o‘ziga xos infratuzilmaga egadir (2-rasm).

1

Tadqiqotchi ishlanmasi .

`

41

Turistik xizmatlar bozori infratuzilmasi

Turistlarni joylashtirish vositalari

Turistlarga xizmat ko‘rsatuvchi

transport vositalari

Axborot-kommunikasiya vositalari

Ekskursiya xizmati ko‘rsatuvchi

tashkilotlar

Turistik obyektlar va majmualar

Umumiy ovqatlantirish korxonalari

Qo‘shimcha xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlar

2-rasm. Turistik xizmatlar bozori infratuzilmasining tarkibiy tuzilishi

2

.

Turizm infratuzilmasini tashkil qiladigan asosiy vositalar ustida to‘xtaladigan bo‘lsak,

transportning ahamiyati katta bo‘lib, turistlarga xizmat ko‘rsatishda yetakchi o‘rinlardan
birini egallaydi. Buning boisi shundan iboratki, barcha turistik yo‘nalishlarda (piyodalardan
tashqari) sayohatchilarning dam olish yoki ekskursiya chiqishi va ularning uyga qaytishi
uchun transport vositasi bo‘lishini taqazo qiladi.

References:

Используемая литература:

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

M. Mamatqulov. Turizm infratuzilmasi. O‘quv qo‘llanma. -T.: Ozbekiston faylasuflari

milliy jamiyati, 2011. -4

2.

Tunca Toskay, Turizm Olayina Genel Yaklasim, 3- Basim, Der Yayinlari; № 26, Istanbul,

1989. − S.20.
3.

Tunca Toskay, Turizm Olayina Genel Yaklasim, 3- Basim, Der Yayinlari; №26, Istanbul,

1989. − S.20.
4.

Walter Hunziker, Un Siecle de Tourisme en Suisse, Berne, 1947. P.11.

5.

J.Christopher Holloway., The Business of Tourism, Third edition, Pitmen Publishing Ltd,

London, 1989. Р. 9.
6.

J.Christopher Holloway., The Business of Tourism, Third edition, Pitmen Publishing Ltd,

London, 1989. Р. 9-10.
7.

Мирзаева Ш. Н. и др. Локальные Международные Глобальные Рынки: Интеграция

И Развитие //International Conference on Adaptive Learning Technologies. – 2025. – Т. 16. –
С. 87-91.
8.

Мирзаева Ш. Н., Ворисов Ш. Д. ЦИФРОВИЗАЦИЯ ЭКОНОМИКИ: ВЫЗОВЫ И

ВОЗМОЖНОСТИ ДЛЯ МАЛОГО БИЗНЕСА //International Conference on Adaptive Learning
Technologies. – 2025. – Т. 16. – С. 40-43.

2

Tadqiqotchi ishlanmasi .

`

42

9.

Мирзаева Ш. Н., Назаров Н. Б. У. СБАЛАНСИРОВАННОЕ РАЗВИТИЕ СЕЛЬСКОГО

ХОЗЯЙСТВА, ИННОВАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ И ИХ ВЛИЯНИЕ НА ЭКОНОМИКУ
УЗБЕКИСТАНА //International Conference on Adaptive Learning Technologies. – 2025. – Т.
16. – С. 44-47.
10.

Мирзаева Ш. Н., Ашуров С. З. Анализ Инвестиционного Климата В Узбекистане,

Состояние И Перспективы //GlobalBiz Summit: Business and Economic Strategies for the
Future. – 2025. – Т. 1. – С. 72-75.
11.

ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., KHURSHEDOVICH A. A. TOURISM CLUSTERS IN

THE DIGITAL ECONOMY //International Conference on Adaptive Learning Technologies. –
2024. – Т. 5. – С. 133-141.
12.

ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., KUVONCH R. EXPANSION OF THE SERVICE

SECTOR IN THE CONTEXT OF INNOVATIVE CHANGES IN UZBEKISTAN //Gospodarka i
Innowacje. – 2024. – Т. 48. – С. 90-98.
13.

ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., ALIASKAR M. IMPORTANT ASPECTS OF THE

THEORY AND METHODOLOGY OF MEASURING SOCIAL CAPITAL //Miasto Przyszłości. –
2024. – Т. 49. – С. 167-174.
14.

ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., MUROD S. DIGITALIZATION OF SOCIAL

TECHNOLOGIES IN IMPROVING THE EFFICIENCY OF THE SERVICE SECTOR //Gospodarka i
Innowacje. – 2024. – Т. 48. – С. 80-89.
15.

ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., FIRUZA A. ECOTOURISM AS A TOOL FOR

SUSTAINABLE DEVELOPMENT AND POVERTY REDUCTION //International Conference on
Adaptive Learning Technologies. – 2024. – Т. 5. – С. 123-132.
16.

ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S. SUBHONZODA SH THE EXPERIENCE OF OTHER

COUNTRIES IN THE LEGAL REGULATION OF ECOTOURISM //BOSHQARUV VA ETIKA
QOIDALARI ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2024. – Т. 4. – №. 5. – С. 122-131.
17.

SAIDAKHMEDOVICH S. T., NODIROVNA M. S., TOLIBOVNA T. D. P. O. F. S. B. AS A FACTOR

IN THE DEVELOPMENT OF THE COMPETITIVE ENVIRONMENT OF THE NATIONAL
ECONOMY OF UZBEKISTAN //Excellencia: International Multi-disciplinary Journal of
Education (2994-9521). – 2024. – Т. 2. – №. 6. – С. 268-277.