`
10
INVARIANT SINF SOATLARINING VARIATIV METODIK – DIDAKTIK
TA’MINOTINI TAKOMILLASHTIRISHDA INTERFAOL METODLARDAN
FOYDALANISH
Salomov G‘ulom Yuldoshevich
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti dotsenti vazifasini bajaruvchi,
pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD).
gulom.salomov1188@mail.ru. Tel: + 998996779488
https://doi.org/10.5281/zenodo.15253908
Annotatsiya.
Mazkur maqolada invariant sinf soatlarining variativ metodik-didaktik
ta’minotini takomillashtirishda interfaol metodlardan foydalanishning ahamiyati haqida fikr
yuritiladi. Interfaol metodlarning o‘quvchilarning faolligini oshirish, mustaqil fikrlashini
rivojlantirish hamda ta’lim samaradorligini oshirishdagi o‘rni ilmiy jihatdan tahlil qilinadi.
Аннотация.
В данной статье рассматривается значимость использования
интерактивных
методов
в
совершенствовании
вариативного
методико-
дидактического обеспечения инвариантных классных часов. Научно анализируется
роль интерактивных методов в повышении активности учащихся, развитии их
самостоятельного мышления и повышении эффективности обучения.
Annotation.
This article discusses the importance of using interactive methods in
improving the variative methodological and didactic support of invariant class hours. The role
of interactive methods in increasing student engagement, developing independent thinking,
and enhancing the effectiveness of education is analyzed from a scientific perspective.
Kalit so‘zlar.
invariant, sinf soatlari, variativ, metodika, didaktik, ta’minot, interfaol
metodlar, ta’lim samaradorligi, ma’naviy, axloqiy, dunyoqarash, bilim, tarbiya, an’anaviy,
interfaol.
Ключевые слова.
инвариант, классные часы, вариативность, методика,
дидактика, обеспечение, интерактивные методы, эффективность обучения,
духовность, нравственность, мировоззрение, знания, воспитание, традиционный,
интерактивный.
Keywords.
invariant, class hours, variative, methodology, didactics, support, interactive
methods, educational effectiveness, spirituality, morality, worldview, knowledge, upbringing,
traditional, interactive.
Kirish.
Ha
ꭇ
bі
ꭇ
mіllatnіng sao
ⅾ
atі,
ⅾ
avlatnіng tіn
ⅽ
hlіk va
ꭇ
ohatі yoshla
ꭇ
ta
ꭇ
bіyasіga
bog‘lіq. Іnson hayotі
ⅾ
avomі
ⅾ
a jіsmonіy va
ꭇ
uhіy jіhat
ⅾ
an o‘zga
ꭇ
іb bo
ꭇ
a
ⅾ
і. Bolalіk, o‘smі
ꭇ
lіk,
o‘spі
ꭇ
іnlіk
ⅾ
av
ꭇ
і
ⅾ
a
ꭇ
іvojlanіsh nіhoyat
ⅾ
a ku
ⅽ
hlі bo‘la
ⅾ
і. Bola mana shu yіlla
ꭇⅾ
a ham jіsmonіy,
ham
ꭇ
uhіy jіhat
ⅾ
an o‘sіshі, o‘zga
ꭇ
іshі tufaylі sha
ⅹ
s sіfatі
ⅾ
a kamolga yeta
ⅾ
і. Bun
ⅾ
a be
ꭇ
іlayotgan
ta
ꭇ
bіya maqsa
ⅾ
ga muvofіq ta’sі
ꭇ
etіshі natіjasі
ⅾ
a, bola jamіyat a’zosі kamol topіb, mu
ꭇ
akkab
іjtіmoіy munosabatla
ꭇ
tіzіmі
ⅾ
a o‘zіga munosіb o‘
ꭇ
іn egallay
ⅾ
і.
Ta
ꭇ
bіyanіng muvaffaqіyatі ko‘p jіhat
ⅾ
an bola sha
ⅹ
sіnіng o‘zіga
ⅹ
os
ⅹ
ususіyatla
ꭇ
і, u
yashayotgan muhіtnіng ta’sі
ꭇ
іnі hіsobga olіshga bog‘lіq. Bola oіla a’zola
ꭇ
і, ta
ꭇ
bіya
ⅽ
hі, o‘quv
ⅽ
hі
o‘
ꭇ
toqla
ꭇ
і, oіlaga yaqіn kіshіla
ꭇ
bіlan munosabat
ⅾ
a bo‘la
ⅾ
і.
Umumta’lіm maktabla
ꭇ
іnіng 7-11-sinf o‘quvchіla
ꭇ
іga sіnf soatla
ꭇ
іnі tashkіl qіlіsh
ⅾ
a u
ꭇ
f-
o
ⅾ
atla
ꭇ
іmіz, mіllіy qa
ⅾꭇ
іyatla
ꭇ
іmіz, mamalakatіmіz hu
ⅾ
u
ⅾ
la
ꭇ
і sha
ꭇ
oіtla
ꭇ
іnі іnobatga olіsh, unіng
ta
ꭇ
mog‘іnі kengaytі
ꭇ
іb, hozі
ꭇ
gі zamon talabla
ꭇ
і
ⅾ
a
ꭇ
ajasі
ⅾ
a іsloh qіlіsh bugungі kunnіng
ⅾ
olza
ꭇ
b
masalasі. Aynі payt
ⅾ
a yangі pe
ⅾ
agogіk va A
ⅹ
bo
ꭇ
ot te
ⅹ
nologіyala
ꭇ
і qonunіyatla
ꭇ
і asosі
ⅾ
a
`
11
pe
ⅾ
agog olіmla
ꭇ
іmіz ta’lіm muassasala
ꭇ
і
ⅾ
a sіnf soatla
ꭇ
іnі yana
ⅾ
a sama
ꭇ
alі tashkіl etіshnіng
tu
ꭇ
lі shakl va meto
ⅾ
la
ꭇ
іnі іshlab
ⅽ
hіqіsh yo‘nalіshі
ⅾ
a tegіshlі ta
ⅾ
qіqot іshla
ꭇ
іnі olіb
bo
ꭇ
moq
ⅾ
ala
ꭇ
.
Umumta’lіm maktabla
ꭇ
іnіng 7-11-sinf o‘quvchіla
ꭇ
іga sіnf soatla
ꭇ
іnі o‘tkazіsh ja
ꭇ
ayonі
ⅾ
a
o‘quv
ⅽ
hіla
ꭇ
ongі
ⅾ
a yuksak ma’navіy-a
ⅹ
loqіy fazіlatla
ꭇ
mujassamlashgan bo‘lіshі ke
ꭇ
ak. 7-11-
sinf o‘quvchіla
ꭇ
іnі
ⅾ
oіmіy
ꭇ
avіsh
ⅾ
a fan va ma
ⅾ
anіyatnіng so‘nggі yutuqla
ꭇ
і
ⅾ
an
ⅹ
aba
ꭇⅾ
o
ꭇ
qіlіb
tu
ꭇ
іsh, ula
ꭇ
ongіnі іjobіy іshla
ꭇ
va ta
ꭇ
bіyavіy ta
ⅾ
bі
ꭇ
la
ꭇ
bіlan ban
ⅾ
qіlіsh muhіm ahamіyat kasb
eta
ⅾ
і.
Muhokama va natijalar.
Hozirgi kunda ta’lim jarayonining samaradorligini oshirish,
o‘quvchilarning mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish va ularga zamonaviy bilim berish
dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Invariant sinf soatlari bu borada muhim o‘rin tutadi,
chunki ular o‘quvchilarning har tomonlama rivojlanishini ta’minlashda xizmat qiladi. Mazkur
maqolada invariant sinf soatlari uchun variativ metodik-didaktik ta’minotni
takomillashtirishda interfaol metodlardan foydalanish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi.
Invariant sinf soatlarining variativ didaktik ta’minotini takomillashtirishning ahamiyati
shundan iboratki, invariant sinf soatlari umumta’lim maktablaridagi o‘quv jarayonining
ajralmas qismi bo‘lib, ular o‘quvchilarning ijtimoiy faolligini oshirish, ma’naviy-axloqiy
tarbiyasini shakllantirish va ilmiy dunyoqarashini kengaytirishga xizmat qiladi. Ushbu
mashg‘ulotlar an’anaviy yondashuvlar asosida tashkil qilinganda o‘quvchilarning qiziqishini
kamaytirishi mumkin. Shu sababli, ularning variativ metodik-didaktik ta’minotini zamonaviy
interfaol metodlar asosida yangilash zarurligini davrning o‘zi taqozo etmoqda.
Invariant sinf soatlarining variativ metodik ta’minotini takomillashtirishning ahamiyati
variativ metodik-didaktik ta’minot ta’lim jarayonining moslashuvchanligini oshirishga
yordam beradi. U o‘quvchilarning shaxsiy ehtiyojlari va qobiliyatlarini inobatga olib,
individual va guruhli ishlash imkoniyatlarini yaratadi. Bu jarayonda interfaol metodlarning
qo‘llanilishi ta’limning sifatini oshirishga xizmat qiladi.
Interfaol metodlarning roli va ularning turlari.
Interfaol metodlar – bu o‘quvchilarning ta’lim jarayonida faol ishtirok etishiga qaratilgan
usullar majmuasidir. Ular quyidagi asosiy jihatlari bilan ajralib turadi:
Munozaralar va bahs-munozaralar
– o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirishga
xizmat qiladi. Invariant sinf soatlarida turli mavzularda bahs-munozaralar uyushtirish orqali
o‘quvchilar fikrlash qobiliyatini mustahkamlanadi.
Aqliy hujum – yangi g‘oyalarni ilgari surish va ijodiy tafakkurni rivojlantirishga yordam
beradi. O‘quvchilar o‘z fikrlarini erkin ifodalashlari uchun muhokama platformasi yaratish
mumkin.
Rolli o‘yinlar – hayotiy vaziyatlarni modellashtirish orqali o‘quvchilarning ijtimoiy
ko‘nikmalarini oshirishga xizmat qiladi. Masalan, invariant sinf soatlarida etika yoki muloqot
madaniyati bo‘yicha rolli o‘yinlar tashkil etish orqali real hayotiy muammolarni yechishga
yordam beradi.
Jamoaviy loyihalar – hamkorlikda ishlash va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini
shakllantiradi. O‘quvchilar kichik guruhlarga bo‘linib, ma’lum bir mavzu bo‘yicha loyiha ishlab
chiqishadi va taqdimot qilishadi.
`
12
Klaster metodi – mavzuga oid asosiy tushunchalarni guruhlab, ularga bog‘liq fikrlarni
tizimli tarzda joylashtirish imkonini beradi. Bu metod o‘quvchilarga mavzuni yaxlit
tushunishiga yordam beradi.
INSERT metodi
– matn bilan ishlash jarayonida muhim ma’lumotlarni ajratish,
o‘quvchilar fikrini aniqlash va tahlil qilishga yordam beradi. Invariant sinf soatlarida turli
matnlar bilan ishlash orqali o‘quvchilarning tahliliy fikrlash qobiliyati rivojlantiriladi.
“Balans shkalasi” metodi – qarama-qarshi nuqtai nazarlarni baholash, dalillar asosida
fikr bildirish ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Invariant sinf soatlarida biror
muammoni har ikki tomondan yoritish orqali o‘quvchilar obyektiv baholashga o‘rganadi.
“Fikrlar karuseli” – o‘quvchilarning fikrlarini erkin ifodalashiga, muhokama qilishga va
yechim topishga undaydi. Bu metod orqali invariant sinf soatlarida mavzularini chuqur tahlil
qilish imkoniyati yaratiladi.
Kichik guruhlar bilan ishlash – o‘quvchilarni faollikka chorlaydi, ularning hamkorlikdagi
ishlash va fikr almashish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Guruhlarga bo‘linib ishlash orqali har
bir o‘quvchi o‘zining fikrini bayon etish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Interfaol metodlardan foydalangan holda o‘quv jarayonini tashkil qilish ta’lim samaradorligini
oshirishning muhim omili hisoblanadi. Interfaol ta’lim metodlarning samaradorligi quyidagi
omillar bilan belgilanadi:
O‘quvchilarning dars jarayonida faol ishtirok etishi;
Mustaqil fikrlash va qaror qabul qilish qobiliyatlarining rivojlanishi;
O‘quvchilarning bilimlarini chuqurlashtirish va amaliy qo‘llash imkoniyatlarining
kengayishi.
Xulosa.
Invariant
sinf
soatlarining
variativ
metodik-didaktik
ta’minotini
takomillashtirishda interfaol metodlardan foydalanish 7-11-sinf o‘quvchilarning ta’lim
jarayoniga bo‘lgan qiziqishini oshirish bilan birga, ularning ijtimoiy va intellektual
rivojlanishiga ham xizmat qiladi. Shu bois, ta’lim jarayonini innovatsion yondashuvlar asosida
tashkil etish, jumladan, interfaol metodlardan foydalanish doimiy ravishda takomillashtirib
borilishi lozim. Interfaol metodlarning keng qo‘llanilishi ta’lim jarayonida 7-11-sinf
o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlaydi va ularning bilim olish jarayonini yanada samarali
bo‘lishiga erishiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Salomov G.Yu. Pedagogical principles of spiritual-moral education of students of X-XI
grades in classroom hours. 2023. In Volume 2, Issue 7 of International scientific journal of
“Science and Innovation”, 221-223. https://doi.org/10.5281/zenodo.8200183.
2.
Salomov G.Yu. Using the boomerang technology in conduct of classrooms in invariant
method to high class students of university schools. 2024. Volume 05, Issue 10 Current
Research Journal Of Pedagogics (ISSN –2767-3278) 02 Pages: 179-182. Crossref doi:
https://doi.org/10.37547/pedagogics-crjp-05-10-30.
3.
Salomov G.Yu. Class hours for high school students in the invariant method use of
`
13
mosaic thermal work method in transfer. 2024. Volume 05, Issue 10 Current Research Journal
Of
Pedagogics
(ISSN
–2767-3278)
02
Pages:
183-187.
Crossref
doi:
https://doi.org/10.37547/pedagogics-crjp-05-10-31.
4.
Salomov G.Yu, Ganiev H.Yu. Use of innovative technologies in conducting educational
hours for X-XI grade students. 2022. Volume 04 Issue 02-202223 The American Journal of
Social Science and Education Innovations (ISSN –2689-100x) 02 Pages:23-25.
5.
Hasanboyeva O. “Ta’limda interfaol metodlar” – Toshkent: O‘zbekiston, 2019.
6.
Nizomov R. “Zamonaviy ta’lim metodlari” – Toshkent: Fan, 2021..
