`
4
INNOVATSION YONDASHUVLAR ASOSIDA BOSHLANG‘ICH SINFLAR
O‘QUVCHILARINI O‘QISHGA O‘RGATISH TEXNOLOGIYASI
Yusupova Sanobar Odil qizi
Jizzax davlat pedagogika universiteti
“Boshlang‘ich ta’lim metodikasi” kafedrasi stajyor-o‘qituvchisi
e-mail: sanobaryusupova262@mail.ru
тел.: +998905391753
https://doi.org/10.5281/zenodo.15253787
Annotatsiya:
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinflarda o‘quvchilarning o‘qishga
o‘rgatilishi bo‘yicha an’anaviy va innovatsion metodik yondashuvlar tahlil qilinadi. O‘qitish
jarayonida har bir yondashuvning o‘ziga xos xususiyatlari, ustunlik va kamchiliklari ko‘rib
chiqilib, ularni uyg‘unlashtirish zaruriyati asoslab berilgan. Amaliy tajribalar asosida dars
samaradorligini oshirish yo‘llari ko‘rsatilib, o‘quvchilarda savodxonlikni rivojlantirishda
zamonaviy texnologiyalarning o‘rni yoritilgan. Tadqiqot natijalari boshlang‘ich ta’lim
sohasidagi o‘qituvchilar va metodistlar uchun foydali bo‘lishi mumkin.
Kalit so‘zlar:
boshlang‘ich ta’lim, o‘qishga o‘rgatish, metodika, an’anaviy yondashuv,
innovatsion yondashuv, interaktiv usullar, savodxonlik.
Аннотация
В статье анализируются традиционные и инновационные методические подходы
к обучению чтению учащихся начальных классов. В процессе обучения
рассматриваются особенности, преимущества и недостатки каждого подхода,
обосновывается необходимость их комбинирования. На основе практического опыта
показаны пути повышения эффективности уроков и подчеркнута роль современных
технологий в развитии грамотности учащихся. Результаты исследования могут быть
полезны учителям и методистам в области начального образования.
Ключевые слова:
начальное образование, обучение чтению, методика,
традиционный подход, инновационный подход, интерактивные методы, грамотность.
Abstract
V state analiziruyutsya traditsionnye i innovatsionnye methodicheskie podkhody k
obucheniyu chteniyu uchashchixsya nachalnyx klassov. V protesse obucheniya
rassmatrivayutsya osobennosti, preimushchestva i dosodatki kajdogo podkhoda,
obosnovyvaetsya neokhodimost ix kombinirovaniya. Na osnove prakticheskogo opyta
pokazany puti povyshenia effektivnosti urokov i podcherknuta rol sovremennyx tehnologii v
razvitii gramotnosti uchashchihsya. The results of the investigation may be useful for
methodologists in the field of primary education.
Key words:
primary education, learning, methodology, traditional approach, innovative
approach, interactive method, literacy.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini o‘qishga o‘rgatish ta’limning eng muhim va mas’uliyatli
bosqichlaridan biridir. O‘quvchi aynan shu bosqichda harf tanishdan matn mazmunini
tushunishga qadar bo‘lgan o‘quv jarayonini bosib o‘tadi. Ushbu jarayonda metodik
yondashuvlar muhim o‘rin tutadi. Bugungi kunda ta’lim sohasida an’anaviy metodlar bilan bir
qatorda innovatsion yondashuvlar keng qo‘llanilmoqda. Ularning har birining o‘ziga xos
afzallik va kamchilik tomonlari mavjud bo‘lib, maqolada ushbu jihatlar batafsil tahlil qilinadi.
`
5
An’anaviy metodlar o‘qituvchining ustuvor roli va o‘quvchilarning ijrochi sifatidagi
ishtirokini nazarda tutadi. Bu usullar o‘quvchida savodxonlikni shakllantirish, talaffuzni
to‘g‘rilash va matnni to‘g‘ri o‘qishga o‘rgatishda samarali hisoblanadi. Masalan, bo‘g‘inlab
o‘qish, takrorlash, matn ustida ish, so‘z boyligini oshirish kabi metodlar an’anaviy
yondashuvga kiradi [1.44].
Bu yondashuvning ijobiy tomonlari:
O‘quvchilarda to‘g‘ri talaffuzni shakllantiradi;
Tushunarli, ketma-ket va nazorat ostida olib boriladi;
Savod o‘rgatishda klassik tajribaga asoslanadi.
Ushbu yondashuvning asosiy jihatlari quyidagilardan iborat:
Strukturaviylik va intizom
: An’anaviy metodlar darsni qat’iy struktura asosida olib
boradi, bu esa o‘quvchilarda tartib va intizomni shakllantiradi.
Yodlash va takrorlash
: Bu usullar materialni yodlash va takrorlashga katta e’tibor
qaratib, grammatika va fonetika qoidalarini mustahkamlashga xizmat qiladi.
Nazorat va baholash
: Dars davomida o‘qituvchi doimiy ravishda nazorat olib borib,
o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasini baholaydi.
Shu bilan birga, an’anaviy yondashuvning kamchiliklari ham mavjud. Bu metod ko‘proq
passiv o‘rganishga tayanib, o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, kreativlik va axborotni tanqidiy
tahlil qilish qobiliyatini rivojlantirishga yetarli emasligi kuzatilgan [2.60]. Shu sababli, hozirgi
kunda ta’lim sohasida yangi innovatsion yondashuvlar ommalashib bormoqda.
Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quvchi faol subyekt sifatida ko‘riladi. Innovatsion
metodlar esa bu jarayonga muvofiq tarzda tashkil etiladi. Interfaol metodlar (klaster,
konseptual xarita, rolli o‘yin, aqliy hujum) orqali o‘quvchi o‘rganilayotgan materialni faol
ravishda o‘zlashtiradi [3.112].
Innovatsion metodlarning asosiy afzalliklari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Faol o‘rganish
: O‘quvchilar dars jarayonida faol ishtirok etib, o‘zaro fikr almashish,
guruh bo‘lib ishlash va muammolarni hal qilishga undaladi.
Texnologik qo‘llab-quvvatlash
: Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT)
yordamida dars interaktiv va zamonaviy uslubda olib boriladi, bu esa o‘quvchilarning darsga
bo‘lgan qiziqishini oshiradi [4.87].
Kreativlik va mustaqil fikrlash
: Innovatsion usullar orqali o‘quvchilar o‘z fikrlarini
erkin ifoda etishga, yangicha yondashuvlarni ishlab chiqishga va ijodiy yechimlar topishga
o‘rganadilar.
Moslashuvchanlik
: Dars mazmuni va uslubini o‘quvchilarning ehtiyojlari, yosh darajasi
va qobiliyatiga mos ravishda o‘zgartirish imkoniyati mavjud.
Biroq, innovatsion yondashuvlarning ham o‘ziga xos cheklovlari mavjud. Texnologik
vositalarga bo‘lgan ishonchlilik, o‘qituvchilarning malakasi va sinf sharoitlari bu yondashuvni
to‘liq amalga oshirishda ba’zi qiyinchiliklar keltirib chiqarishi mumkin. Shunday ekan,
innovatsion usullarni joriy etishda maxsus tayyorgarlik va doimiy metodik qo‘llab-quvvatlash
zarurati mavjud.
Savod o‘rgatishda klassik yondashuv, o‘qilgan matn ustida ishlashda esa interfaol usullar
qo‘llansa, o‘quvchi materialni nafaqat eslab qoladi, balki tushunadi ham [5.98].Masalan,
matnni bo‘g‘inlab o‘qish (an’anaviy)dan so‘ng, uni konseptual xarita orqali tahlil qilish
`
6
(innovatsion) orqali o‘quvchi har bir jumlani tushunadi va uni ongli tarzda yodlaydi. Shu
tariqa o‘quvchilar faol o‘rganishga jalb qilinadi, dars esa interaktiv muhitda o‘tadi. Bunday
yondashuvda o‘qituvchi darsning asosiy qismlarini an’anaviy usullar orqali mustahkamlab,
keyin esa innovatsion texnologiyalar va interaktiv mashg‘ulotlar yordamida o‘quvchilarni faol
ishtirok etishga jalb qiladi. Natijada, o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasi sezilarli darajada
oshadi va darsning samaradorligi yuqori bo‘ladi. Shuningdek, bu usul o‘quvchilarda tanqidiy
fikrlash, muloqot va muammolarni hal etish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, dars mazmuni va metodikasini o‘qituvchining
didaktik maqsadlari, o‘quvchilarning individual salohiyati va sinf sharoitlariga moslashtirish
zarur. Shu sababli, har bir o‘qituvchi o‘z dars jarayonida an’anaviy usullarni mustahkamlab,
innovatsion yondashuvlarni qo‘llash orqali o‘quvchilarning bilim darajasini, ijodiy salohiyatini
va axborotni tanqidiy tahlil qilish qobiliyatini yanada rivojlantirishi zarur.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Karimov M. Boshlang‘ich ta’limda savod o‘rgatish asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2015.
– 96 b.
2.
Tursunova G. Boshlang‘ich sinfda dars samaradorligini oshirish yo‘llari. – Samarqand:
Ma’rifat, 2018. – 128 b.
3.
Rasulova D. Interfaol metodlar va ularning darsdagi o‘rni. – Buxoro: BuxDU, 2020. – 142
b.
4.
Sattorov N. Axborot texnologiyalari asosida dars jarayonini tashkil etish. – Toshkent:
Fan va texnologiya, 2021. – 100 b.
5.
Xolmatova Z. Innovatsion ta’lim texnologiyalari. – Farg‘ona: Ilm Ziyo, 2019. – 128 b.
6.
Mamatqulova S. O‘qish va savodxonlik darslarida multimediya vositalaridan foydalanish.
– Termiz: TDPI, 2022. – 80 b.
7.
Ismoilov A. Boshlang‘ich ta’limda raqamli vositalardan foydalanish tajribalari. –
Toshkent: Iste’dod, 2021. – 72 b.
