`
50
TIBBIYOT TEXNIKUMIDA OʻQUV JARAYONI VA ISHLAB CHIQARISH
AMALIYOTI INTEGRASIYASI
Jamolov Anvar Kuchkorovich
Professional ta’limni rivojlantirish instituti mustaqil tadqiqotchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15273083
Annotatsiya:
Maqolada tibbiyot texnikumida o‘quv jarayoni va amaliyotni
integratsiyalashning zamonaviy usullari yoritilgan. Simulyasion ta’lim, kognitiv yondashuvlar
va tibbiy algoritmlar orqali talabalarni amaliyotga tayyorlash muhimligi ta’kidlangan.
Kalit so‘zlar:
tibbiy ta’lim, amaliyot, integratsiya, simulyasiya, kognitiv strategiya, tibbiy
algoritm.
Аннотация:
В статье раскрыты современные подходы к интеграции учебного
процесса и практики в медицинских техникумах. Отмечена роль симуляционного
обучения, когнитивных стратегий и медицинских алгоритмов в подготовке студентов.
Ключевые слова:
медицинское образование, практика, интеграция, симуляция,
когнитивные стратегии, медицинские алгоритмы.
Abstract:
The article outlines modern approaches to integrating theory and practice in
medical colleges. It emphasizes simulation-based learning, cognitive strategies, and medical
algorithms in preparing students for real-world situations.
Keywords:
medical education, practice, integration, simulation, cognitive strategy,
medical algorithm.
Soʻnggi yillarda Oʻzbekistonda tibbiyot ta'limi sohasida amalga oshirilayotgan keng
koʻlamli islohotlar oliy ta'limning mazmun va shaklida chuqur oʻzgarishlarni vujudga
keltirmoqda. Prezidentimizning sogʻliqni saqlash tizimini raqamlashtirish, oliy tibbiyot
ta'limida xalqaro standartlarni joriy etish va amaliyotga yaqinlashtirish borasidagi farmon va
qarorlari bu sohadagi islohotlarning ustuvor yoʻnalishlarini belgilab berdi. Xususan, 2022–
2024 yillar davomida tibbiyot oliygohlarida “simulyasion markazlar”ning tashkil etilishi,
klinik tajriba va amaliyotning oʻquv jarayoni bilan uygʻunlashtirilishi, talabalarning kasbiy
salohiyatini real shart-sharoitlarda shakllantirish imkoniyatlarini yaratib berdi.
Ta'limning nazariy va amaliy jihatlarini uygʻunlashtirish, tibbiy ta'limda sifatli kadrlarni
tayyorlashning eng muhim mezonlaridan biri hisoblanadi. Buning uchun tibbiyot
oliygohlarida “ta'lim-ilmiy-amaliy” integrasiya tamoyili asosida innovasion oʻqitish modellari,
simulyasiya texnologiyalari, kognitiv yondashuvlar va klinik algoritmlar faol ravishda joriy
etilmoqda. Jumladan, Toshkent tibbiyot akademiyasi, Samarqand davlat tibbiyot universiteti
va Andijon davlat tibbiyot instituti kabi muassasalarda talabalarni hayotiy tajribaga yaqin
sharoitlarda oʻqitish maqsadida tibbiy simulyasiya xonalari, virtual klinik amaliyot
platformalari va “Smart Health Lab” laboratoriyalari tashkil qilingan.
Oʻquv jarayoni va ishlab chiqarish amaliyoti integrasiyasi nafaqat nazariy bilimlarni
mustahkamlash, balki talabalarda mustaqil qaror qabul qilish, jamoaviy ishlash, kasbiy va
axloqiy qadriyatlarni shakllantirishda ham muhim ahamiyatga ega. Bu integrasiya turli
metodik yondashuvlar orqali amalga oshiriladi. Jumladan, kognitiv strategiyalar, simulyasiyali
ta'lim, ilmiy munozara metodi va tibbiy algoritmlar kabi yondashuvlar tibbiyot talabalarida
`
51
amaliy koʻnikmalarni shakllantirish, klinik fikrlashni rivojlantirish va murakkab holatlarda
innovasion echimlar topish salohiyatini oshiradi.
Ayniqsa, kognitiv strategiyalar metodi talabalarda bilimlarni kodlash, xotirada saqlash
va klinik xulosa chiqarish jarayonlarini samarali boshqarish imkonini beradi. Oʻquv
jarayonida ma'lumotlarni boʻlaklarga ajratish (chunking), ikkilamchi kodlash (dual encoding),
qaytarish amaliyoti va metakognitiv strategiyalar kabi usullar yordamida kognitiv yuklama
optimallashtiriladi. Bu esa bilimlarni uzoq muddatli xotirada saqlash va amaliy jarayonlarga
qoʻllash samaradorligini oshiradi. Shuningdek, bu metod vositasida talabalarning diqqatni
muhim ma'lumotlarga qaratgan holda chalgʻituvchi omillarni kamaytirish qobiliyati
kuchayadi.
Simulyasion ta'lim esa nazariy bilimlar bilan amaliy tajriba oʻrtasidagi boʻshliqni
toʻldiruvchi inqilobiy pedagogik yondashuv sifatida e'tirof etilmoqda. Bu metod xavfsiz
muhitda talabalarni reanimasiya, akusherlik, shoshilinch tibbiy yordam kabi yuqori
mas'uliyatli sohalarda mashq qilishga tayyorlaydi. Manekenlar, virtual reallik texnologiyalari,
rolli oʻyinlar va standartlashtirilgan bemorlar bilan mashgʻulotlar nafaqat amaliy
koʻnikmalarni, balki tanqidiy va klinik fikrlash qobiliyatini ham rivojlantiradi. Simulyasiya
jarayonidagi de-brifing elementlari talabalarga oʻz harakatlarini tahlil qilish, xatolardan saboq
olish va tajribasini takomillashtirish imkonini beradi.
Tibbiy algoritmlar metodi esa talabalarda tizimli va standartlashtirilgan klinik qaror
qabul qilish koʻnikmasini shakllantiradi. U orqali murakkab holatlarda xatolarni kamaytirish,
bemor xavfsizligini ta'minlash va tezkor reaksiya koʻrsatish qobiliyati shakllanadi. Zamonaviy
tibbiy ta'limda algoritmlar faqat klinik amaliyotda emas, balki raqamli texnologiyalar —
sun'iy intellekt, neyron tarmoqlar, tabiiy tilni qayta ishlash asosidagi modellarda ham
qoʻllaniladi. Bu esa talabalarning kelajakda raqobatbardosh va innovasion mutaxassis boʻlib
etishishiga poydevor boʻladi.
Ilmiy munozara metodi esa talabalarda tanqidiy fikrlash, dalillash qobiliyati, intellektual
kamtarlik va muloqot mahoratlarini shakllantiradi. Bu metod murakkab muammolarni
echishda turli nuqtai nazarlarni oʻrganish, jamoaviy qaror qabul qilish va fanlararo
yondashuvni rivojlantirish imkonini beradi. Ilmiy munozaralar orqali talabalar faqat faktlarga
asoslangan fikrlarni shakllantirish bilan cheklanmasdan, nazariy bilimlarni real hayot
sharoitida qoʻllashga ham oʻrganadilar.
Shu bilan birga, ta'lim va ishlab chiqarish amaliyoti integrasiyasida ayrim muammolar
ham mavjud. Jumladan, ta'lim muassasalarining tashabbusi va ishlab chiqarish
korxonalarining unga nisbatan sust munosabati ("maktab qiziqadi, korxona sovuq" fenomeni),
zamonaviy simulyasion laboratoriyalarni tashkil qilish uchun moliyaviy resurslar
etishmasligi, talabalarning kognitiv yuklamasi ortib ketishi kabi omillar integrasiya
jarayonidagi toʻsiqlardan hisoblanadi. Bu muammolarni bartaraf etish uchun ta'lim va ishlab
chiqarish sohalari oʻrtasida sinergetik hamkorlik, davlat-xususiy sheriklik, kadrlar sifatini
baholashning yagona standartlarini joriy etish muhim sanaladi.
Tibbiyot texnikumida o‘quv jarayoni va ishlab chiqarish amaliyoti integrasiyasining
zamonaviy yondashuvlari
`
52
№
Yondashuv turi
Mazmuni va maqsadi
Kutilayotgan natija
1
Simulyasion
ta’lim
Talabalarni real klinik
holatlarga yaqin muhitda
tayyorlash.
Amaliy ko‘nikmalar, klinik
fikrlash va tezkor qaror qabul
qilish qobiliyati rivojlanadi.
2
Kognitiv
strategiyalar
Bilimlarni kodlash, xotirada
saqlash va klinik xulosa
chiqarish jarayonlarini
boshqarish.
Kognitiv yuklamani
kamaytirish, mustahkam xotira,
tanqidiy tahlil ko‘nikmalari
ortadi.
3
Tibbiy
algoritmlar
Standart klinik qarorlar qabul
qilishni o‘rgatish, tizimli
yondashuvni shakllantirish.
Klinik muammolarda xatoni
kamaytirish, tezkor reaksiya va
xavfsiz yechimga erishish.
4
Ilmiy munozara
metodi
Talabalarda tanqidiy fikrlash,
muloqot, dalillash va
intellektual kamtarlikni
rivojlantirish.
Fanlararo yondashuv, dalillarga
asoslangan fikrlash va jamoaviy
qarorlar shakllanadi.
5
Innovatsion
texnologiyalar
VR, AR, sun’iy intellekt va
neyron tarmoqlar orqali
amaliyotni raqamlashtirish.
Zamonaviy raqobatbardosh
mutaxassisni tayyorlashga
xizmat qiladi.
6
Integratsiyadagi
muammolar
Moliyaviy resurslar
yetishmasligi, ishlab chiqarish
tomonning sust munosabati,
kognitiv yuklama ortishi.
Sinergetik hamkorlik va davlat-
xususiy sheriklik orqali
yechimlar taklif etiladi.
Xulosa qilib aytganda, Oʻzbekistondagi tibbiyot ta'lim tizimi global talablarga mos
ravishda modernizasiyalanmoqda. Oliy ta'limni ishlab chiqarish amaliyoti bilan
uygʻunlashtirishga qaratilgan yangi pedagogik yondashuvlar talabalarda nazariy bilim, amaliy
koʻnikma va insoniy qadriyatlar uygʻunligini ta'minlashga xizmat qilmoqda. Bunday
integrasiya asosida etishib chiqadigan tibbiyot mutaxassislari nafaqat kasbiy salohiyat, balki
innovasion fikrlash, jamoaviy ish va bemorlarga munosabatda insonparvarlik qadriyatlarini
ham oʻzlashtirgan boʻladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-4310-son qarori. Tibbiyot va farmatsevtika
ta'limi
va
ilm-fanini
rivojlantirish
chora-tadbirlari
to‘g‘risida.
URL:
https://lex.uz/docs/4323169
2.
Toshkent tibbiyot akademiyasi.Talabalar uchun ishlab chiqarish malaka amaliyotini
tashkil
etish
to‘g‘risida
yo‘riqnoma.URL:
https://tma.uz/wp-
content/uploads/2024/01/Toshkent-tibbiyot-akademiyasi-talabalari-uchun-ishlab-
chiqarish-malaka-amaliyotini-tashkil-etish-to-g-risida.pdf
3.
Tibbiy ta'limda etika va integratsiya masalalari.Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya
`
53
materiallari,
2021-yil.URL:
https://repository.tma.uz/jspui/bitstream/1/1168/1/%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84
%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%94_%D0%98Tibb
iy_ta%27limda_etika_va_integratsiya_masalalari.pdf
4.
Avicenna-Med.uz. O‘zbekiston tibbiy oliy o‘quv yurtlarida innovatsion o‘qitish
usullari.URL:https://avicenna-med.uz/ozbekiston-tibbiy-oliy-oquv-yurtlarida-innovatsion-
oqitish-usullari/
5.
O‘zbekistonda
professional
ta'lim.Ilmiy
jurnal,
2024-yil,
2-son.
URL:
https://ipitvet.uz/media/Scienceprofedu/ilmiy_jurnallar/filePDF/2024-yil_2-son_2.pdf
6.
Ta'lim va innovatsion tadqiqotlar. Tibbiy bo‘limda diagnostika va davolash usullari sifati
oshganligi
haqida
maqola.URL:
https://staff.tiiame.uz/storage/users/171/articles/89oJHvI83klfJFvOfluHEu3elpxN9OYiB4ck
BMhD.pdf
7.
Inklyuziv ta'lim: nazariya va metodika.Darslik, 2024-yil.URL: https://devedu.uz/wp-
content/uploads/2024/05/4-Inklyuziv-talim-nazariya-va-metodika.pdf
8.
O‘zbekistonning
taniqli
olimlari:
Ensiklopediya,
2023.URL:
https://www.taniqliolimlar.uz/files/O%27zbekistonning%20taniqli%20olimlari%20ensiklo
pediyasi%202023.pdf
9.
Respublika
ilmiy-uslubiy
anjumani.Toshkent,
4–5-yanvar,
2024-yil.URL:
https://api.conferences-list.uz/storage/files/6691a9af10be735070f8dc76259580e4.pdf
