`
75
KVEST TEXNOLOGIYALARI YORDAMIDA O‘QUVCHILARNING AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI BO‘YICHA KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH
Ma'ripova Madinabonu
Zafarova Shoxsanam
Andijon davlat pedagogika instituti
Aniq va tabiiy fanlar fakulteti Fizika va Astronomiya yoʻnalishi
203 - gurux talabalari.
E-mail: madinamarifova69@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15285638
Annotatsiya:
Mazkur ishda kvest texnologiyalaridan foydalanish orqali o‘quvchilarning
axborot texnologiyalari bo‘yicha kompetensiyalarini rivojlantirish masalalari yoritilgan.
Shuningdek, bu yondashuv o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, muammoli vaziyatlarni hal qilish,
jamoaviy ishlash va raqamli ko‘nikmalarni shakllantirishga xizmat qilishi ta’kidlangan.
KALIT SO’ZLAR
: kvest texnologiyasi, metodika, tekshirish va baholash, prinsiplar,
jarayonining sifati, multimedia elementlari;
Абстрактный:
В данной работе освещаются вопросы развития компетенций
студентов в области информационных технологий посредством использования квест-
технологий. Также отмечается, что такой подход служит формированию у студентов
самостоятельного мышления, решения проблем, работы в команде и цифровых
навыков.
КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА
: квест-технология, методология, контроль и оценка,
принципы, качество процесса, мультимедийные элементы;
Abstract:
This work discusses the issues of developing students' competencies in
information technology through the use of quest technologies. It is also emphasized that this
approach serves to form independent thinking, problem solving, teamwork and digital skills
in students.
KEYWORDS
: quest technology, methodology, verification and evaluation, principles,
quality of the process, multimedia elements;
KIRISH
Hozirgi globallashuv jarayonida yangi bilimlarning paydo bo„lish jarayoni
tezlashmoqda. Ta'lim sifatini doimiy ravishda oshirish, raqamli texnologiyalarga o‘tish
bugungi kunda ta‘limda eng dolzarb masalalardan hisoblanadi. Ushbu muammolarni hal
qilishda
axborot
kompetensiyasi
asosiy
rol
o’ynaydi.
Zamonaviy
bolalar
axborotkommunikatsiya texnologiyalari va raqamli qurilmalar bilan to’yingan muhitda
tug’iladi, rivojlanadi va o’qiydi. Aynan shuning uchun ham ta'limning birinchi bosqichidayoq
yangi imkoniyatlar - internetning axborot salohiyatidan to’liq foydalanish zarur.
O‘qituvchilar ko‘pincha ta'lim faoliyatining zamonaviy voqelikka mos kelishi uchun
qanday tashkil qilish kerak degan muammoga duch kelishadi. Ana shunday
pedagogik texnologiyalardan birini ta’lim izlanish texnologiyasi deb atash mumkin. Ushbu
texonologiyalardan biri kvest hisoblanadi. Kvestda ishtirok etish uning ishtirokchilari
o‘rtasida muloqotga bo‘lgan ehtiyojni rag„batlantiradigan universal o‘quv faoliyatini
shakllantirishga yordam beradi. Kvestlardan foydalanish o‘qituvchiga o‘quv jarayoni
ishtirokchilari o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarning an'anaviy shakllaridan voz kechish va
ta'lim maydonini sezilarli darajada kengaytirish imkonini beradi.
`
76
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Birinchi marta "kvest" tushunchasi o’tgan asrda kompyuter o‘yinlarida paydo
bo‘lgan.
O.V.Pankova,
M.N.Kicherova,
G.Z.Efimovalarning
yozishlaricha,
bu
tushuncha onlayn va oflayn kompyuter o‘yinlarining har xil turlarini nazarda tutadi. Bunda
taqdim etilgan interaktiv hikoyada qahramon yoki qahramonlar bilan o‘yinchi o‘yinning
istalgan vaqtida maqsadga erishish uchun, keyingi bosqichga o‘tish uchun biror narsani izlash,
qandaydir jumboqni hal qilish yoki muayyan vaziyatda yagona to‘g‘ri yechimni topish
kerak[17, 9].
O‘tgan asrning 90-yillari o‘rtalarida B. Dodjem va T.Marchem (AQSh, SanDiego
universiteti) ta'lim jarayonini takomillashtirish maqsadida veb-kvest texnologiyasi
kontseptsiyasini ishlab chiqdilar. Universitet professori B. Dodjem tomonidan 1995 yilda
"WebQuest" (veb-kvest) atamasi kiritildi. B. Dodjem o‘quv jarayonida ma'lum bir qidiruv
tizimidan foydalanishni taklif qildi, bunda oraliq bosqichlarni o‘tish bilan vazifaning yechimini
topish kerak edi, ularning har biri qandaydir harakatlarni bajarish yoki keyingi bosqichga
kirish uchun kalit topishni talab qiladi. T.March L.S.Vigotskiyning "proksimal rivojlanish
zonasi" haqidagi asarlariga asoslanib, veb-kvestni kognitiv psixologiya aspektida ko‘rib chiqdi
va vebkvestni Internetdagi muhim manbalarga havolalardan foydalanadigan ta'lim tuzilmasi
va tartibida aniq vazifa sifatida belgiladi. O‘quvchilarda ma’lumotlarni izlash va o‘zgartirish
jarayonida yakka tartibda ham, guruhda ham ishlash ko‘nikmasini shakllantirish maqsadida
o’quvchilarni har qanday muammoni noaniq yechi m bilan o‘rganishga undadi.
B. Joge o‘zining "QuestGarden" shaxsiy saytida 30 000 internet veb-kvest
dizaynini taqdim etdi; Ushbu manba o‘nta tilga (ispan, portugal, kalon, fransuz,
nemis, italyan, golland, yunon, arab va indoneziya) tarjima qilingan.
VebQuest texnologiyasining mohiyati quyidagicha izohlanadi:
- Internet tarmog„ida u yoki bu o‘quv topshiriqlarini bajaruvchi o‘quvchilar
ishlaydigan sayt (Y. S. Byxovskiy, G. S. Isakova, E. M. Shulgina, G. L. Shamatonova);[1,29]
- Internetda kerakli ma'lumotlarni izlash bilan ta'lim muammosini hal qilishga
qaratilgan maxsus veb-sayt. Bu, albatta, yakuniy mahsulotni tayyorlash va ta'minlash uchun
texnik yordamni, shuningdek muammoli xarakterdagi didaktik v vazifalarni o‘z ichiga olishi
kerak (E.A. Igumnova, I.V Radetskaya);[5,6]
I.A.Ovcharenkoning kvestni dars doirasida ham, darsdan tashqari mashg’ulotlarda ham
yaratish mumkinligi haqidagi tushuntirishi diqqatga sazovordir. Kvest mavzu bo‘yicha yangi
bilim olishga qaratilgan bo‘lishi mumkin yoki u o‘quvchilar tomonidan olingan ma'lumotlarni
boyitishi yoki umumlashtirishi, chuqurlashtirishi mumkin, bu bir vaqtning o‘zida bir nechta
o‘zaro bog‘liq muammolarni ko‘rib chiqishga imkon beradi[16]. O‘quv topshirig‘ini
loyihalashda o‘qituvchi kvestning turini hisobga olishi kerak. Syujetga qarab, kvestlar
quyidagicha bo‘lishi mumkin:
- chiziqli (o‘yin zanjir bo‘ ylab qurilgan: bitta vazifani bajargandan so‘ng,
bolalar keyingisini oladi va hokazo);
- hujum (o‘yinchilar asosiy vazifani maslahatlar ro‘yxati bilan olishadi, lekin
shu bilan birga ular mustaqil ravishda muammolarni hal qilish yo‘llarini tanlashadi);
`
77
- halqa ("chiziqli" kvest, lekin aylanada yopiq, bu erda jamoalar turli
nuqtalardan boshlanadi, bu ular uchun marra chizig’i bo‘ladi). Kvestlar vaqtiga qarab, ular
qisqa muddatli (bir yoki ikkita dars) va uzoq muddatli bo‘lishi mumkin.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Biz kvest texnologiyasini ma'lum ta'lim darajasiga erishish uchun Davlat ta'lim
standartiga muvofiq bilimlar va ularning tarkibiy qismlari hisobga olinadigan, ishlab
chiqarish, tadqiqot, axborot-kommunikatsiya va o‘yin texnologiyalari bilan hamkorlik qilishga
imkon beruvchi interaktiv integratsiyalashgan pedagogik texnologiya sifatida tushunamiz.
O‘quv kvesti - bu turli xil o‘quv modellari texnikasini birlashtirgan, bosqichma-bosqich
muammoli vazifalarni hal qilish uchun maqsadli izlanishni sarguzashtlar yoki ma'lum bir
syujetga muvofiq o‘yin bilan birlashtiradigan dars o‘tkazishning muammoli shakli.
O'quvchilarga o'quv-kvest texnologiyasidan foydalanishning nazariy jihatlariga kirishish
uchun, quyidagi muhim nuqtalarga e'tibor berish tavsiya etiladi:
1.
Pedagogik prinsiplarga muvofiqlik: O'quv-kvest texnologiyalari o'rganish jarayonini
qiziqtirici, interaktiv va tajribavi qilishga qaratilgan. Bu shuningdek, o'quvchi jalb etilgan
bilim va malumotlarni o'zlashtirish va yaxshi tushunishga yordam beradi. Buning uchun,
o'quvchilar va o'qituvchilar o'rtasidagi munosabatlarda pedagogik prinsiplarga
muvofiqlikni saqlash shart.
2.
O'quvchilar bilan ishlash: O'quv-kvest texnologiyalari jamoatchilik va guruh bilan
ishlash kuchaytirish imkoniyatini beradi. O'quvchilar bir-biriga qo'llanma berish,
topshiriqlarni bajarish va ko'p oyin asosida ta'lim olishlari yordamida bir-birlariga
qiziqish va o'rganishni rag'batlantirish mumkin.
3.
Muvofiqlik: O'quv-kvest texnologiyalari o'quvchilarning o'rganishning boshqa
usullariga nisbatan ko'p bor va aniq bilim olishlari bilan bog'liq ma'lumotlarini
baholashga imkon beradi. Bu texnologiyalar o'quvchilarning o'zlashtirgan bilimlarini
vaularni tekshirish va o'zlashtirilgan bilimlarini oshirish uchun takliflar qilishadi.
4.
O'quv motivatsiyasini oshirish: O'quv-kvest texnologiyalari o'quvchilarni o'rganish
jarayoniga qiziqtiruvchi va motivatsiyalantiruvchi o'yin elementlarini qo'llaydi.
O'yinchilik va mukofotlar tizimi o'quvchilarni ta'lim bilan bog'liq savodxonliklarini
oshirishga yordam beradi.
5.
Individual o'rganishga moslashuv: O'quv-kvest texnologiyalari o'quvchilarga
ularning o'zlashtirish va o'rganish darajasiga moslashtirilgan turdagi topshiriqlarni
bajarish imkoniyatini beradi. Bu, har bir o'quvchining o'zining individual rivojlanish
yo'lini tanish va kuchaytirishga imkon beradi.
6.
Tajriba va amaliyotga muvofiq o'rganish: O'quv-kvest texnologiyalari o'quvchilarga
amaliyotga yo'naltirilgan ta'limni oshirish imkonini beradi. Bu texnologiyalar
o'quvchilarni amaliyotga muvofiq o'rganish, sabr, muvaffaqiyat va xato qilishdan ma'qul
qilishga yordam beradi.
7.
Kreativ fikrlash - Topshiriqlarni bajarishda ijodkorlik va tanqidiy fikrlash talab qilinadi
8.
Qiziqarli formatlar- Virtual kvestlar (kompyuterda yoki internetda) Real hayotdagi
kvestlar (masalan, xona bo‘ylab qidiruv o‘yini) Aralash shakllar (raqamli va an’anaviy
elementlarni birlashtirgan)
`
78
O'quv-kvest texnologiyalaridan foydalanishning boshqa nazariy va amaliy jihatlarini
o'rganish va ularni amaliyotda qo'llash o'quv jarayonining sifatini oshirishga yordam beradi.
Bu usullar ta'limni qiziqarli, motivatsiyalantiruvchi va o'rganishning amaliy jihatini
kuchaytirish uchun katta imkoniyatlar yaratadi.
O’quv kvesti - bu turli xil o’quv modellari texnikasini birlashtirgan,
bosqichma-bosqich muammoli vazifalarni hal qilish uchun maqsadli izlanishni
sarguzashtlar yoki ma'lum bir syujetga muvofiq o’yin bilan birlashtiradigan dars
o’tkazishning
muammoli
shakli.
Ta'limda
kvestlardan
foydalanishning
ijobiy
tomonlarini ajratib ko’rsatishni zarur deb hisoblaymiz:
1.
O’quvchilarning ishtiyoqini oshirish.
2.
Ehtiyotkorlikni rivojlantirish, tafsilotlarni sezish zarurati.
3.
Ajoyib emotsional rang berish tufayli dars materiali yaxshiroq esda qoladi.
4.
Guruhda, jamoada ishlash qobiliyatini shakllantirish.
5.
Vazifalarning murakkabligini sozlash va har qanday yosh va mavzuga e'tibor
berish qobiliyati.
6.
Yuqori resurs sarfini talab qilmaydi.
O'quvchilarni jamoalarga bo'lishdan oldin, bolalar o'rganilayotgan mavzu boʻyicha
umumiy ma'lumotlar bilan tanishadilar, shuning uchun o'quvchilar ta'lim izlanishlari
muammosiga duch kelishadi.
XULOSA
Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quvchilarning axborot texnologiyalariga oid
kompetensiyalarini shakllantirish va rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Kvest
texnologiyalari bu borada innovatsion yondashuv bo‘lib, o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash,
muammolarni hal qilish, jamoada ishlash va raqamli vositalardan samarali foydalanish
ko‘nikmalarini shakllantiradi. Kvestlar orqali o‘quv jarayonini interaktiv, qiziqarli va
motivatsion tarzda tashkil etish mumkin. Bu metod o‘quvchilarning mustaqil izlanishga,
axborotni tahlil qilishga va undan foydalanishga bo‘lgan qobiliyatini oshiradi. Shuningdek,
amaliy mashg‘ulotlar va loyihaviy faoliyat orqali bilimlarni chuqurlashtirish imkonini beradi.
Xulosa qilib aytganda, kvest texnologiyalarini axborot texnologiyalari fanini o‘qitishda qo‘llash
– o‘quvchilarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirishda samarali vosita bo‘lib xizmat
qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Технология образовательного квеста в начальной школе [Электронный
ресурс]. Режим доступа: b81c01a7ff099302e7186ddf948fa9aa
2.
Овчаренко, И. А. Квест как современная педагогическая технология в
дополнительном образовании [Электронный ресурс] / И. А. Овчаренко. Режим
доступа URL: https://infourok.ru/kvest-kak-sovremennaya
3.
Панькова, О. В. Квест-технология в образовании и воспи-тании. Роль
`
79
квесттехнологий [Электронный ресурс] / О. В. Пань-кова. Режим доступа URL:
http://fb.ru/article/248308/kvest-tehnologiya-v-obrazovanii-ivospitanii-rolkvesttehnologiy
4.
https://cyberleninka.ru/article/n/boshlang-ich-ta-limda-o-quv-kvest-texnologiyasidan-
