`
60
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA NEFT-GAZ SOHASI
TALABALARINING AMALIY TAYYORGARLIGINI TAKOMILLASHTIRISH
Buriyev Akbar Yuldoshevich
Iqtisodiyot va pedagogika universteti mustaqil tadqiqotchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15340073
Annotatsiya.
Ushbu maqolada neft-gaz sohasi talabalarining amaliy tayyorgarligini
raqamli texnologiyalar yordamida takomillashtirishning dolzarbligi, mavjud muammolar va
ularni bartaraf etish yo‘llari tahlil qilinadi. Shuningdek, zamonaviy raqamli vositalarning
o‘quv jarayoniga integratsiyasi va ularning kasbiy kompetensiyani shakllantirishdagi o‘rni
yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
raqamli texnologiyalar, neft-gaz sohasi, amaliy tayyorgarlik, virtual
laboratoriyalar, modellashtirish, sanoat simulyatsiyalari.
Kirish
. Bugungi kunda texnologik taraqqiyot va raqamli transformatsiya har bir sohada
tub o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Ayniqsa, global energiya manbalarini izlash, qazib
olish va qayta ishlashda muhim o‘rin tutadigan neft-gaz sanoati raqamli innovatsiyalarning
ilg‘or yo‘nalishlaridan biri sifatida e’tirof etilmoqda. Neft-gaz sanoatidagi ishlab chiqarish
jarayonlarining murakkabligi, xavfsizlik talablarining yuqoriligi va muhandislik
kompetensiyalariga qo‘yiladigan talablarning oshib borayotgani, sohaga oid kadrlar
tayyorlash tizimida ham sifat jihatidan yangi yondashuvlarni taqozo qilmoqda.
Shu nuqtai nazardan qaralganda, raqamli texnologiyalar asosida talabalarning amaliy
tayyorgarligini takomillashtirish masalasi dolzarb ilmiy-pedagogik muammo sifatida
maydonga chiqmoqda. Bu jarayonni samarali tashkil etish nafaqat o‘quv dasturlarini
modernizatsiya qilishni, balki ta’lim berish metodikasini, texnologik infratuzilmani va
baholash tizimini ham yangilashni talab etadi. Xususan, talabalarni raqamli muhitda real
sanoat jarayonlariga moslab o‘qitish orqali ularning kasbiy kompetensiyalari – analitik
fikrlash, raqamli savodxonlik, amaliy masalalarni echish ko‘nikmalari sezilarli darajada
rivojlanadi. Ta’lim jarayonida raqamli texnologiyalarni kompleks joriy etish natijasida
talabalar ishlab chiqarishdagi texnologik zanjirlarni sinxron ko‘rib chiqish, ularni tahlil qilish,
nosozliklarni aniqlash, xavfsizlik choralarini simulyatsiyalash va muqobil qarorlar ishlab
chiqish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bu esa, o‘z navbatida, zamonaviy sanoat talablari asosida
tayyorlangan, mustaqil qaror qabul qila oladigan, texnik tafakkuri rivojlangan mutaxassislarni
shakllantirishga xizmat qiladi.
Raqamli texnologiyalarning ta’limdagi roli.
Raqamli texnologiyalar bugungi kunda
quyidagi shakllarda neft-gaz yo‘nalishidagi ta’limda qo‘llanilmoqda: Virtual laboratoriyalar:
jarayonlarni simulyatsiya qilish, xavfsizlik texnikasini o‘rganish; Kompyuterli modellashtirish
dasturlari (Petrel, Eclipse, AutoCAD, ANSYS): neft konlarini modellashtirish; AR/VR
texnologiyalari: interaktiv o‘rganish va texnologik jarayonlarni vizual ko‘rinishda tahlil qilish;
IoT (Internet of Things) asosida masofaviy monitoring va tahlil qilish. Bu vositalar
o‘quvchilarni nafaqat nazariy bilim bilan, balki amaliy kompetensiyalar bilan ham
qurollantiradi.
Neft-gaz sohasi talabalarining amaliy tayyorgarligini takomillashtirish yo‘llari.
Raqamli texnologiyalar asosida quyidagi yo‘nalishlarda amaliy tayyorgarlikni kuchaytirish
`
61
mumkin: Sanoat simulyatorlaridan foydalanish – neft quduqlarini burg‘ilash, gazni ajratish,
neftni qayta ishlash kabi jarayonlarni simulyatsiya qilish; Raqamli loyiha topshiriqlari –
talabalar kichik guruhlarda real muammolarni hal etadigan virtual loyihalar yaratadilar;
Moodle, Edmodo, Teams kabi LMS platformalar orqali masofaviy laboratoriya ishlari va
refleksiya topshiriqlarini tashkil qilish; Ishlab chiqarish bilan integratsiyalashgan raqamli
amaliyot – korxonalarning real ma’lumotlari asosida loyiha ishlari.
lmiy-metodik asoslar
. Amaliy tayyorgarlikni raqamli texnologiyalar asosida
takomillashtirish quyidagi metodik yondashuvlarga asoslanadi: Konstruktivizm pedagogikasi
– o‘quvchi markazida qurilgan ta’lim muhiti; Muammoli o‘qitish – real sanoat muammolariga
yechim izlash orqali bilimlarni mustahkamlash; Loyiha asosida o‘qitish – jamoaviy ishlash va
texnologik fikrlashni shakllantirish; Reflektiv baholash tizimi – raqamli portfoliolar, baholash
rubrikalari va o‘z-o‘zini tahlil qilish.
Xulosa va takliflar
. Xulosa qilib aytganda, neft-gaz sohasi bo‘yicha malakali mutaxassis
tayyorlashda raqamli texnologiyalar asosida amaliy tayyorgarlikni tashkil etish dolzarb
hisoblanadi. Quyidagi takliflar ilgari suriladi:
1.
Oliy ta’lim muassasalari zamonaviy sanoat simulyatorlari bilan jihozlanishi kerak;
2.
Amaliy topshiriqlar raqamli loyiha shaklida tuzilishi va baholanishi zarur;
3.
Ishlab chiqarish bilan hamkorlikda raqamli amaliyot dasturlarini ishlab chiqish lozim;
4.
O‘qituvchilarni raqamli pedagogik vositalardan foydalanishga tayyorlash bo‘yicha
malaka oshirish kurslari tashkil etilishi lozim.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Raven, J. (1995). Kompetentlik nima va uni qanday rivojlantirish mumkin? London:
H.Kogan Page.
2.
Eraut, M. (2000). Kompetentlik va professionallikning rivojlanishi. Learning in Health
and Social Care.
3.
Vygotskiy, L.S. (1934). Pedagogik psixologiya. Moskva: Pedagogika nashriyoti.
4.
ABET. (2022). Criteria for Accrediting Engineering Programs.
5.
EUR-ACE Framework Standards. (2023). European Network for Accreditation of
6.
CDIO Initiative. (2022). CDIO Syllabus 2.1: A Statement of Goals for Engineering
7.
Juraev, A. (2021). Muhandislik ta’limida amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishning
didaktik asoslari. Toshkent: TDPU nashriyoti.
8.
Tadjibaeva, R. (2019). Oliy ta’limda kompetentlik yondashuvi asosida o‘qitish
metodikasi. Toshkent: Fan.
