46
AYOLLARNING TADBIRKORLIGIDA GENDER TENGLIGIGA ERISHISH
YO‘LLARI
Vaziraxon Axmedova
Andijon davlat pedagogika instituti, Maxsus pedagogika kafedrasi
assistent-o’qituvchsi
ORCID ID 009-003-6218-0270
https://doi.org/10.5281/zenodo.15609345
Annotatsiya
Mazkur maqolada ayollarning tadbirkorlik faoliyatidagi ishtiroki tarixiy, ijtimoiy va
falsafiy jihatdan tahlil etilgan. Asosiy e’tibor patriarxal tuzilmalar va gender stereotiplarining
ayollar iqtisodiy hayotiga kirishishidagi to‘siqlarini ochib berishga qaratilgan. Ayollarning
iqtisodiy faolligiga to‘siq bo‘layotgan omillar — an’anaviy ijtimoiy rollar, genderga asoslangan
kamsitishlar, ularning ijtimoiy maqomi va mulkka egalikdagi tengsizliklar ko‘rib chiqilgan.
Muallif tadqiqotda tanqidiy gender nazariyasi asosida patriarxal ijtimoiy tizimlarni tahlil qiladi
hamda ayollarning iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirish uchun zarur strategiyalarni taklif
etadi. Xulosa qismida gender tengligini ta’minlash va ayollarni iqtisodiy faoliyatga to‘laqonli
jalb etish uchun tizimli yondashuv zarurligi asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar
: gender tengligi, patriarxal tizim, ayollar tadbirkorligi, iqtisodiy salohiyat,
ijtimoiy stereotiplar, falsafiy tahlil.
Kirish
Butun tarix davomida ko‘plab jamiyatlarda tadbirkorlik erkaklar tomonidan ustuvor
tarzda olib borilgan faoliyat sohasi bo‘lib kelgan. Ayollar esa, ijtimoiy va madaniy sabablarga
ko‘ra, bu jarayonga kirishishda sezilarli to‘siqlarga duch kelishgan. An’anaviy ijtimoiy
me’yorlar, ayolga xos deb qaraladigan “uy ishlari”ga nisbatan roli, shuningdek, genderga
asoslangan stereotiplar ayollarning iqtisodiy hayotdagi faolligini cheklab kelgan. Ushbu
maqolada ayollarni tadbirkorlik faoliyatiga kengroq jalb qilish yo‘llari, gender tengligiga
erishishdagi asosiy to‘siqlar va patriarxal tuzilmalarning ayollar faoliyatiga ta’siri falsafiy-
nazariy yondashuv asosida tahlil qilinadi.
Usul
Maqolada ijtimoiy-falsafiy tahlil metodologiyasi asosida ayollar ishtirokidagi iqtisodiy
faoliyatga oid ilmiy manbalar va statistik ma’lumotlar o‘rganildi. Tanqidiy gender yondashuvi
yordamida patriarxal tizimlar ta’siri tahlil qilindi. Shuningdek, gender tengligini ta’minlash
bo‘yicha ilg‘or xorijiy va mahalliy tajribalar qiyosiy tahlil qilindi.
Natijalar
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, tarixiy jihatdan ayollar iqtisodiy hayotda ikkinchi darajali
rolga ega bo‘lgan. Bu, birinchidan, ayollarning oilaviy majburiyatlariga qaratilgan an’anaviy
rollari, ikkinchidan, jamiyatda keng tarqalgan gender stereotiplari bilan bog‘liq. Bunday
stereotiplar ayollarni yetarli darajada rahbarlik, tashkilotchilik va strategik qaror qabul qilish
qobiliyatiga ega emas deb hisoblaydi. Shuningdek, qator rivojlangan davlatlarda ham ayollar
biznes boshqaruvida kamroq vakillik qilmoqda, bu esa global miqyosda patriarxal
qarashlarning saqlanib qolganligidan dalolat beradi.
Ayollarning iqtisodiy hayotdagi salohiyatiga nisbatan yuzaki yondashuvlar ularni
samarali mehnat resursi sifatida tan olmaslikka olib keladi. Ayollarning iqtisodiy imkoniyatlari
ko‘pincha e’tibordan chetda qoladi yoki ikkinchi darajali deb qaraladi. Jamiyatda mavjud
47
gender tengsizligi va ijtimoiy kamsitish holatlari esa ayollarning to‘laqonli iqtisodiy ishtirokiga
to‘sqinlik qiladi.
Munozara
Ushbu holatlarning ildizi chuqur tarixiy ildizlarga ega. Ko‘p asrlar davomida ayollar
erkaklar tomonidan boshqariladigan tizimlarga qaram bo‘lib yashagan. Bunday tizimlar ularga
nafaqat iqtisodiy mustaqillikka erishish imkonini bermagan, balki ularning mehnatini kam
baholagan.
Ijtimoiy
institutlar
tomonidan
ayollarni
ishbilarmonlik
faoliyatiga
rag‘batlantiruvchi siyosatlar kam hollarda amalga oshirilgan. Yangi davrda esa, gender
tengligini ta’minlash borasidagi huquqiy asoslar mustahkamlanib, ayollarning iqtisodiy faolligi
oshib borayotgan bo‘lsa-da, real natijalar hanuzgacha qoniqarli emas.
Shuningdek, genderga asoslangan stereotiplar ayollarning ijodkorlik salohiyatini cheklab,
ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchini pasaytiradi. Bunday psixologik va ijtimoiy to‘siqlar ularning
o‘z biznesini boshlash yoki rivojlantirish imkoniyatlarini sezilarli darajada kamaytiradi. Bu esa
butun jamiyatning iqtisodiy salohiyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Xulosa
Ayollarni iqtisodiy hayotga to‘liq jalb qilish va ularning teng huquqli ishtirokini ta’minlash
zamonaviy jamiyat oldidagi dolzarb vazifadir. Buning uchun avvalo gender tengligini buzuvchi
stereotip va qadriyatlarni bartaraf etish, ayollarni qo‘llab-quvvatlovchi ijtimoiy, iqtisodiy va
huquqiy mexanizmlarni kengaytirish lozim. Ayollarning iqtisodiy salohiyatini to‘liq ro‘yobga
chiqarish orqali nafaqat gender tengligiga erishish, balki barqaror rivojlanishga zamin yaratish
mumkin bo‘ladi. Shu sababli, gender masalalariga falsafiy yondashuv asosida yondashib,
patriarxal tuzilmalarni tahlil qilish va ular o‘rnini tenglikka asoslangan yondashuvlar bilan
almashtirish muhimdir.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Buvonova, G. (2021).
Gender tengligi: falsafiy va ijtimoiy jihatlar
. Toshkent: “Fikr”
nashriyoti.
2.
Makarova, E. (2020).
Sotsial'naya filosofiya gendera
. Moskva: INFRA-M.
3.
UN Women. (2022).
Women’s Economic Empowerment
4.
World Bank. (2021).
Gender Equality in Development
. Washington, D.C.: World Bank
Publications.
