38
ҲАВО ТРАНСПОРТИ ОБЪЕКТЛАРИДА ЖИНОЯТЛАРГА ҚАРШИ
КУРАШИШДА ТЕЗКОР-ҚИДИРУВ ЧОРА-ТАДБИРЛАРИНИ АМАЛГА
ОШИРИШДА ИДОРАЛАРАРО ҲАМКОРЛИК
Мавлонов Авазхон Усубхужаевич
Ўзбекистон Республикаси Жамоат хавфсизлиги
университети мустақил изланувчиси
https://doi.org/10.5281/zenodo.15602213
Аннотация:
Мақолада ҳаво транспорти объектларида жиноятчиликка қарши
курашишда идоралараро ҳамкорликнинг ўрни, ҳуқуқий ва ташкилий асослари,
маълумот алмашинуви, қўшма операциялар ва мувофиқлаштириш жараёнлари таҳлил
қилинади. Чет эл амалиёти мисолида самарали ҳамкорлик шакллари, авиацияда
хавфсизликни таъминлашда инновацион ёндашувлар ва “бир дарча” тамойили асосида
ташкил этиладиган марказлаштирилган тизимлар хусусида таклифлар илгари
сурилади.
Калит сўзлар:
идоралараро ҳамкорлик, ҳаво транспорти, тезкор-қидирув
фаолияти, жиноятчиликка қарши кураш, ахборот алмашинуви, авиация хавфсизлиги.
МЕЖВЕДОМСТВЕННОЕ ВЗАИМОДЕЙСТВИЕ ПРИ ОСУЩЕСТВЛЕНИИ
ОПЕРАТИВНО-РОЗЫСКНЫХ МЕРОПРИЯТИЙ ПО ПРОТИВОДЕЙСТВИЮ
ПРЕСТУПЛЕНИЯМ НА ОБЪЕКТАХ ВОЗДУШНОГО ТРАНСПОРТА
Мавлонов Авазхон Усубхужаевич
Независимый исследователь Университета общественной
безопасности Республики Узбекистан
Аннотация:
В статье рассматривается роль межведомственного взаимодействия в
противодействии преступности на объектах воздушного транспорта, включая правовые
и организационные аспекты, обмен информацией, проведение совместных операций и
координацию действий. На примере зарубежного опыта предложены эффективные
формы сотрудничества и инновационные подходы к обеспечению авиационной
безопасности на основе принципа «одного окна».
Ключевые слова:
межведомственное взаимодействие, воздушный транспорт,
оперативно-розыскная деятельность, борьба с преступностью, обмен информацией,
авиационная безопасность.
INTERAGENCY COOPERATİON İN CONDUCTİNG OPERATİONAL-SEARCH
MEASURES TO COMBAT CRİMES AT AİR TRANSPORT FACİLİTİES
Mavlonov Avazkhon Usubkhodjaevich
Independent Researcher at the University of Public Security
of the Republic of Uzbekistan
Abstract:
The article examines the role of interagency cooperation in combating crime at
air transport facilities, analyzing the legal and organizational foundations, information
exchange, joint operations, and coordination processes. Based on international practices, it
proposes effective cooperation models and innovative approaches to aviation security,
including centralized systems based on the "one-stop" principle.
Keywords:
interagency cooperation, air transport, operational-search activity, crime
prevention, information exchange, aviation security.
39
Таъкидлаш
лозимки,
ҳаво
транспорти
объектларида
тезкор-қидирув
тадбирларини самарали ташкил этиш аниқ ва тизимли идоралараро ҳамкорликсиз
тасаввур этиб бўлмайди. Ушбу соҳада жиноятчиликка қарши курашишнинг комплекс
характери фақатгина транспорт полицияси органлари эмас, балки авиация хавфсизлиги
хизматлари, божхона органлари, Давлат хавфсизлик хизмати, тиббиёт муассасалари
ҳамда бошқа ваколатли идораларнинг фаол иштирокини талаб этади.
Айнан шу тузилмаларнинг мувофиқлаштирилган ҳаракатлари йўловчилар оқими
ва юк ташиш жараёнларини доимий тезкор назоратда ушлаш имконини беради. Бу эса
нафақат тизимли ва узлуксиз назоратни таъминлайди, балки ҳуқуқбузарликларни ўз
вақтида аниқлаш, уларни бартараф этиш ва авиация муҳитидаги умумий хавфсизликни
кафолатлашга ҳам хизмат қилади. Бундай ёндашув жиноятларга қарши курашда фақат
фаолият субъектларининг касбий салоҳияти эмас, балки идоралараро уюшқоқлик ва
ахборот алмашинувининг юқори даражада ташкил этилганлигини талаб этади.
Энг нуфузли ҳуқуқий энциклопедик луғатлардан бири бўлган Блекнинг “Ҳуқуқий
луғати”да ўзаро ҳамкорлик «ҳамкорлик», кимдир билан ҳамкорлик қилиш ёки
биргаликда ҳаракат қилиш ҳаракати деб таърифланади; одамларни умумий манфаат
учун бирлаштириш; ва бошқалар[1].
Д.Э.Каримова
таъкидлаганидек, «ички ишлар органлари терговчисининг жиноят
қидирув бўлинмалари билан ҳамкорлиги – жиноятпроцессуал ва тезкор-қидирув
қонунида, қонун ости ва идоравий норматив ҳужжатларда асослаб берилган, бир-бирига
бўйсунмайдиган ички ишлар органлари терговчиси ва жиноят қидирув бўлинмалари
ходимларининг жиноятларни ўз вақтида, тўлиқ, сифатли очиш ва тергов қилишга,
жиноят содир этган шахсни жиноий жавобгарликка тортишга қаратилган, ҳар бир
иштирокчи белгиланган ҳаракатларни мустақил равишда бажаришида терговчининг
ташкилотчилик
ролини
назарда
тутадиган
биргаликдаги,уйғун,
узлуксиз
фаолиятидир»[2].
О.И. Матюхин таъкидлаганидек, ҳаво транспорти объектларида жамоат
хавфсизлигини таъминлаш нафақат ички ишлар органлари, балки бошқа ваколатли
хизматлар – транспорт хавфсизлиги бўлимлари, авиация хавфсизлиги, божхона ва
чегара хизматлари билан ҳамкорликда амалга оширилиши лозим[3].
Шулардан келиб чиқиб, айтиш мумкинки, «Ўзаро ҳамкорлик» — бу субъектлар
ўртасидаги ўзаро боғлиқлик ва қўллаб-қувватлаш жараёнини ифодаловчи илмий
термин бўлиб, у турли соҳаларда субъектлар ҳаракатларининг уйғунлашуви,
мувофиқлаштирилган фаолияти ва умумий мақсадга йўналтирилган ҳамжиҳатликни
англатади”. Бу атама кўп ҳолларда ижтимоий, иқтисодий, сиёсий ва ҳуқуқий
муносабатларда қўлланилиб, субъектлар ўртасидаги самарали ҳамкорликни
таъминлаш учун асосий шарт сифатида қаралади.
Ички ишлар органлари ходимлари транспорт хавфсизлигини таъминлашда бошқа
ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари билан фаол ҳамкорлик қилишади. Бу
ҳамкорликнинг асосий мақсади – транспортдаги хавфсизликни таъминлаш ва
эҳтимолий таҳдидларга самарали жавоб беришдир.
Ушбу ҳамкорлик доирасида:
40
1.
Маълумот алмашиш: Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ўртасида транспорт
хавфсизлиги билан боғлиқ маълумотлар алмашилади, бу эса таҳдидларни
аниқлаш ва уларга қарши курашишда самарали бўлади.
2.
Ҳамкорликда операциялар: Транспорт хавфсизлигини таъминлаш мақсадида
биргаликда операциялар ўтказилади, бу эса хавфсизликни таъминлашдаги
самарадорликни оширади.
3.
Тренинглар: Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ходимлари ўртасида тренинглар
ташкил этилади, бу эса уларнинг малакасини ошириш ва янги тактикаларни
ўрганишга ёрдам беради.
4.
Ҳаракатларни
мувофиқлаштириш:
Транспорт
хавфсизлиги
соҳасидаги
таҳдидларга самарали жавоб бериш учун органлар ўз ҳаракатларини
мувофиқлаштирадилар, бу эса хавфсизликни таъминлашдаги самарадорликни
оширади.
Ушбу жараёнлар транспортда хавфсизликни таъминлашда муҳим аҳамиятга эга.
Ҳаво транспорти соҳасидаги жиноятларга қарши курашишда идоралараро
ҳамкорликни таъминлаш мақсадида бир қатор қўшма ишчи гуруҳлар ташкил этилган
бўлиб, хусусан, контрабанда каналларини фош этиш бўйича операциялар кўпинча
Божхона қўмитаси ва ИИВ тезкор ходимлари томонидан Давлат хавфсизлик хизмати
иштироки билан ўтказилади.
2021 йили Божхона қўмитаси таркибидаги Контрабанда ва божхона аудити бош
бошқармаси ҳузурида ихтисослашган Ситуацион марказ ташкил этилди[4]. Ушбу марказ
барча хавф-ҳатарлар тўғрисидаги маълумотларни марказлашган ҳолда йиғиб, таҳлил
қилади, чегара божхона постларининг, шу жумладан халқаро аэропортлардаги
фаолиятини мувофиқлаштиради. Рақамли технологиялардан фойдаланган ҳолда
мазкур марказ йўловчилар ва юкларнинг ҳаракати (яшил/қизил коридор
маълумотлари асосида)ни реал вақтда мониторинг қилиб, айниқса наркотрафик билан
боғлиқ трансчегаравий таҳдидларни тезда аниқлаш имконини яратади.
Шу билан бирга, халқаро даражадаги мувофиқлашув ҳам йўлга қўйилган:
Ўзбекистон ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлари қўшни давлатлар ва Интерпол
тузилмалари билан маълумот алмашинувида иштирок этади, қўшма операцияларда
қатнашади. Масалан, БМТ ва Жаҳон божхона ташкилоти ташаббуси билан юк назорати
бўлинмаларини шакллантириш лойиҳаси доирасида Тошкент халқаро аэропортида Air
Cargo Control Unit (ACCU)[5] ташкил этилган бўлиб, у авиаюклар таҳлили ва чуқур
божхона назоратини амалга ошириш орқали контрабанда ҳолатларини бартараф
этишга хизмат қилади.
Бундан ташқари, Ўзбекистон ядровий контрабанданинг олдини олиш соҳасида
АҚШ билан ҳамкорлик қилади ва юкларни текширишга мўлжалланган махсус ускуналар
билан таъминланади.
Шу тариқа, мамлакатимизда авиацияда жиноятчиликка қарши курашишнинг
ташкилий модели кўп даражали тизимдан иборат бўлиб, турли идоралар ва махсус
бўлинмаларни ўз ичига олади. Бу эса юқори даражадаги мувофиқлашув, аниқ
ваколатлар тақсимоти ва функционал уйғунликни талаб этади.
Ҳуқуқий адабиётларда ушбу ўзаро ҳамкорликнинг турли хил таърифлари
берилган. Масалан, Л.Н.Калинковичнинг сўзларига кўра, ўзаро ҳамкорлик ҳуқуқий
41
категория сифатида мақсадлар, жой, вақт ва тактика нуқтаи назаридан
мувофиқлаштирилган мустақил ҳуқуқий мақомга эга бўлган турли давлат
органларининг фаолиятини англатади”[6].
Л.Н.Калинковичнинг таъкидлашига кўра, ўзаро ҳамкорлик – бу мустақил ҳуқуқий
мақомга эга бўлган давлат органларининг фаолияти бўлиб, у мақсадлар, жой, вақт ва
тактика нуқтаи назаридан мувофиқлаштирилади. Бу ҳуқуқий категорияни тушуниш,
давлат органларининг турли фаолият соҳаларидаги ўзаро алоқаларини самарали
тарзда ташкил қилиш ва мувофиқлаштиришга имкон беради. Ҳамкорлик орқали давлат
органлари ўз вазифаларини тўлиқроқ бажаради, ҳуқуқий муносабатларни тартибга
солишда ва ижтимоий тартиботни сақлашда яхшилашга эришади. Ташкилий ва тактик
нуқтаи назардан ҳамкорликнинг мувофиқлаштирилиши, ҳар бир органнинг роли ва
вазифаларини аниқ белгилаш имконини беради.
А.А.Муҳиддинов эса “...ўзаро ҳамкорликни жиноятларнинг олдини олиш, очиш ва
тергов қилиш, шунингдек жиноятчиларни қидириш ва жиноят содир этган шахснинг
шахсини аниқлаш мақсадида амалга ошириладиган қонун ва норматив-ҳуқуқий ва
идоравий ҳужжатларга асосланган фаолият”, деб билади[7].
А.А.Муҳиддиновнинг таъкидлашича, ўзаро ҳамкорлик жиноятларнинг олдини
олиш, уларни очиш ва тергов қилиш, шунингдек жиноятчиларни қидириш ҳамда
жиноят содир этган шахсларнинг шахсини аниқлаш мақсадида амалга ошириладиган
фаолиятдир. Бу фаолият қонун ва норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга асосланган бўлиб, у
давлат органлари ва идоравий тузилмалар ўртасидаги самарали ҳамкорликка таянади.
Жиноятчиликка қарши курашда бу ҳамкорлик муҳим ўрин тутиб, жиноятларни
самарали очиш ва профилактика қилиш учун ҳуқуқий асосларни яратади. Оралиқ
ҳамкорлик бу жараёнларда ижтимоий хавфларни камайтиришга ёрдам беради.
Бошқа томондан, Ш.Ф.Файзиев биз кўриб чиқаётган ўзаро муносабатларни
“ҳамкорлик -суриштирувчи, терговчи ва ушбу субъектларнинг келишилган
ҳаракатларининг маъмурий жиҳатидан қонунга асосланган ва бир-бирига
бўйсунмайдиган терговга қадар текшириш ёки тезкор-қидирув фаолиятини амалга
оширувчи органлар раҳбари ўртасидаги муносабатлар” деб билади[8].
Ш.Ф.Файзиев таъкидлаганидек, ҳамкорлик — бу суриштирувчи, терговчи ва
терговга қадар текшириш ёки тезкор-қидирув фаолиятини амалга оширувчи органлар
раҳбарлари ўртасидаги, қонунга асосланган ва маъмурий жиҳатдан келишилган
ҳаракатларни ўз ичига олган муносабатлардир. Бу ерда муҳим жиҳат шундаки, уларнинг
ҳаракатлари бир-бирига бўйсунмайдиган мустақил субъектлар ўртасидаги ҳуқуқий
муносабатлар бўлиб, фаолиятлар мувофиқлаштирилган тарзда олиб борилади. Бу ўзаро
муносабатлар тергов жараёнини янада самарали ва тизимли қилишда муҳим аҳамият
касб этади, жиноятларни очиш ва олдини олиш бўйича вазифаларни уйғун тарзда
амалга ошириш имконини беради.
Ф.М.Кобзарев эса “...жиноят процессида процессуал ўзаро ҳамкорликга келсак,
ушбу муносабатлар ва муносабатларнинг ўзига хос шакли сифатида ўзаро ҳамкорлик
асосий тизимли категория бўлиб хизмат қилади, бу орқали жиноят процесси
иштирокчилари муносабатларининг фаолият томонининг моҳияти тўлиқ ва ҳар
томонлама очиб берилади”, дейди[9]. Бу ўзаро ҳамкорлик орқали жиноят процессидаги
иштирокчиларнинг ўзаро алоқалари ва уларнинг ҳаракатлари яхлит бир тизим
42
сифатида ташкил қилинади, бу эса жиноятларни самарали текшириш ва тергов
қилишда муҳим аҳамиятга эга. Процессуал ҳамкорлик, шу йўсинда, фаолиятнинг турли
босқичларини уйғунлаштириш ва ҳар бир иштирокчининг вазифаларини аниқ
белгилаш орқали жиноят процесси муваффақиятига ҳисса қўшади.
Н.П.Яблоков ва В.В.Крылов, “ҳамкорлик - бу ушбу шахслар ва органларнинг
жиноятларни очиш ва уларни тергов қилиш ва олдини олишнинг бошқа барча
вазифаларини ҳал қилишга қаратилган қонунга асосланган ва барча асосий шартлар
бўйича келишилган фаолияти”[10], деб айтса Н.А.Аменицкая тезкор-қидирув ва
жиноий-процессуал фаолият ўртасидаги муносабатни кўриб чиқиб, «тезкор-қидирув ва
жиноий-процессуал фаолиятнинг ўзаро боғлиқлиги уларнинг вазифалари мақсади ва
умумийлиги бирлигида намоён бўлишига» эътибор беради[11].
А.Козусев, шунингдек, «...тезкор-қидирув органлари ва терговчиларнинг ўзаро
ҳамкорлики расмий бўйсунишни, процессуал ва тезкор-қидирув фаолиятини
бирлаштиришни англатмайди. Уларнинг ҳар бири ўз ваколатига қатъий риоя қилган
ҳолда мустақил орган бўлиб қолмоқда»[12].
Ф.М.Мухиддиновнинг қарашича ўзаро ҳамкорлик орқали жиноят процессининг
умумий тизимини ташкил этувчи процессуал ва функционал муносабатларнинг хилма-
хиллигини тушунади[13].
Ф.М.Мухиддиновнинг қарашига кўра, ўзаро ҳамкорлик жиноят процессининг
умумий тизимини ташкил этувчи процессуал ва функционал муносабатларнинг хилма-
хиллигини англатади. Бу ёндашувга биноан, жиноят процессининг самарали олиб
борилиши учун турли органлар ва шахслар ўртасидаги ўзаро алоқаларни ҳамкорлик
асосида ташкил этиш зарур. Ушбу муносабатларнинг хилма-хиллиги процессуал ва
функционал жиҳатдан органларнинг ўзаро ҳаракатларини мустаҳкамлашга хизмат
қилади, бу эса жиноятларни очиш ва тергов қилишда юқори натижаларга эришишга
ёрдам беради.
Ҳаво транспортида жиноятчиликка қарши курашда қуйидаги асосий органлар
иштирок этади:
Ички ишлар органлари (ИИВ) – аэропорт ҳудудларида жамоат тартибини сақлаш,
ўғрилик, талончилик, ҳужжатбузарлик, фуқаролар хавфсизлигини таъминлаш;
Давлат хавфсизлик хизмати (ДХХ) – терроризм, диверсия, ташқи таҳдидларга
қарши тезкор тадбирларни амалга ошириш;
Божхона органлари – контрабанда, валютани ноқонуний олиб ўтиш, ноқонуний
товар айланмасига қарши курашиш;
Прокуратура органлари – жиноятларнинг фош этилиши, процессуал назорат ва
қонунийликни таъминлаш;
“Ўзбекистон аэропортлари” АЖ ва хусусий хавфсизлик хизмати – ташкилий-техник
тадбирлар, юклар ва шахсларни текшириш, назоратни амалга ошириш.
Амалиётда ушбу органлар ўртасида самарали ҳамкорликнинг муҳим шакллари
қуйидагилардан иборат:
1.
Қўшма ишчи гуруҳлар тузиш – махсус ҳолатларда тезкор қарор қабул қилиш ва
вазиятга мувофиқ жиноятга қарши тадбирларни мувофиқлаштириш учун қўшма
гуруҳлар тузилади.
43
2.
Маълумот алмашинуви – жиноят содир этган ёки жиноятга мойил шахслар
ҳақидаги маълумотлар ўзаро базаларда алмашилади (масалан, “Тезкор ахборот
алмашиш” платформаси орқали).
3.
Тадбирларни биргаликда ўтказиш – фуқаролар хавфсизлигига таҳдид солувчи
ҳолатларда рейдлар, текширувлар, симуляцион машқлар ҳамкорликда амалга
оширилади.
4.
Аналитик марказларнинг ҳамкорлиги – “Uzbekistan Airports”, ИИВ ва ДХХнинг
таҳлил бўлимлари ўртасида хавф таҳлили, жиноят сценарийлари ва прогнозлар
алмашилади.
Амалиёт шуни кўрсатмоқдаки, айнан шундай ҳамкорлик туфайли 2023 йилда
“Тошкент” ва “Самарқанд” халқаро аэропортларида бир қатор оғир жиноятлар —
жумладан, жиноят содир этган шахсларнинг мамлакатни тарк этиш ҳолатлари, қалбаки
ҳужжатлар, жиноий даромадларни легаллаштириш ҳолатлари ўз вақтида
аниқланган[14].
Ҳ.Э.Сайдов таъкидлаганидек: “Жиноятнинг олдини олиш бугунги кунда фақат
жазо бериш эмас, балки давлат органлари ўртасидаги аниқ вазифалар, роллар ва
жавобгарлик бўйича умумий тизим мавжудлиги билан бевосита боғлиқдир”[15].
Бундан ташқари, ҳозирда Ўзбекистонда институционал мослашиш жараёнлари
ҳам амалга оширилмоқда. Масалан, аэропортларда “Хавфсизлик координацион
марказлари” фаолияти йўлга қўйилган бўлиб, у ерда турли органлар ходимлари
биргаликда навбатчилик қилишади, ҳар қандай шубҳали ҳолат бўйича тўғридан-тўғри
жойида ҳамкорлик асосида қарор қабул қилинади.
Шунингдек, ҳамкорлик нафақат амалиётда, балки ахборот тизимлари
интеграциясида ҳам муҳим аҳамият касб этади. Яъни, юк ҳаракати, шахслар ҳаракати,
чегарадан ўтиш маълумотлари, ички хавф таҳлиллари каби маълумотлар алоҳида
базаларда эмас, марказлаштирилган ҳолда сақланади ва зарурат туғилганда барча
органлар томонидан фойдаланилади.
Ҳаво транспорти объектларида жиноятларга қарши курашишда фақатгина ички
ишлар органлари ёки махсус хизматлар фаолияти билан кифояланиб бўлмайди. Чунки
мазкур объектлар фаолияти қатор соҳалар — транспорт, божхона, миграция, санитария,
иқтисодиёт, хавфсизлик ва суд-тергов тизимлари билан узвий боғлиқ. Шу сабабли, бу
жиноятларга қарши самарали ва тизимли курашишда бошқа давлат органлари,
хизматлар ва ташкилотлар билан доимий ҳамкорлик ҳал қилувчи ўрин тутади.
А.Р.Солиев таъкидлаганидек: “Ҳамкорлик фақат маълумот алмашинуви эмас,
балки тўлиқ бир-бирини тўлдирадиган вазифаларни мувофиқлаштириш, қонунийлик
ва самарадорлик ўртасида мувозанатни таъминлаш жараёнидир”[16].
Амалиёт шуни кўрсатмоқдаки, жиноятларнинг аксариятини якка орган аниқлай
олмайди — фақат кўп томонлама ҳамкорлик, ахборот ва ваколат алмашуви, қўшма
таҳлил ва жавоб чоралари орқали самарали натижага эришиш мумкин.
Бугунги кунда ушбу ҳамкорликнинг самарадорлигини ошириш учун қуйидаги
таклифлар илгари сурилади:
Ҳар бир аэропортда доимий “жиноят профилактикаси бўйича штаб” ташкил этиш,
унда ИИВ, ДХХ, божхона ва прокуратура вакиллари ҳамкорликда ҳаракат қилади;
44
Ҳамкорликдаги қарор қабул қилиш учун ягона платформа яратиш
(цифрлаштирилган ва суд органлари билан боғланган ҳолда);
Тезкор-таҳлилий гуруҳларни ривожлантириш, жиноятларга мойилликни
олдиндан аниқлаш учун таҳлилчилар ва “risk assessment” мутахассисларини жалб
қилиш;
Кадрлар тайёрлашда ўзаро ўқув дастурлари ташкил қилиш — масалан, ИИВ
ходимлари ДХХ ёки божхона соҳаси бўйича малака ошириш курсларида иштирок
этишлари.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Black’s Law Dictionary, 11thed. Bryan A. Garner, ed. —St. Paul: «Thomson/West», 2019.
P. 334.
2.
Каримова, Д. Э. Ички ишлар органлари терговчисининг жиноят қидирув
бўлинмалари билан ҳамкорлигини такомиллаштириш : автореф. дис. ... PhD : 12.00.09 /
Каримова Дилрабо Эргашевна ; Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги
Академияси. — Тошкент, 2018. — 54 с.
3.
Матюхин, О. И. К вопросу об обеспечении общественной безопасности на объектах
воздушного транспорта // Закон и право. — 2021. — № 3. — С. 148–151.
4.
5.
6.
Калинкович Л.Н. Взаимодействие правоохранительных органов при раскрытии и
расследовании преступлений - организационная основа успеха // Белорусское право. –
2002. – №13. –С.73.
7.
Muxiddinov A. A. Jinoyat protsessida tergovchining protsessual holati. Diss... yuridik
fanlar nomzodi. T., 2019 yil. 151-sahifa.
8.
Fayziyev Sh. F. tergov va surishtiruv organlarining o'zaro hamkorliki: monografiya.
Jamiyat va innovatsiya-jamiyat va innovatsiyalar-nashr-1, №03 () T., 2020. 160-sahifa.
9.
Кобзарев Ф.M. Проблемы теории и практики процессуальных и организационных
отношений прокуратуры и суда в уголовном процессе. Автореф...дисс.докт.юрид. наук. –
M., 2006. -с. 4-5.
10.
Судебная экспертиза: Учебник // Отв.ред. Н.П.Яблоков. –M., 1999. -с.363.
11.
Аменицкая Н.А. Взаимодействие органов дознания и тезкорно-розыскной
деятельности при раскрытии и расследовании преступлений в органах внутренних дел:
Автореф. дис.... канд.юрид.наук. - Нижний Новгород, 2006. -с.10.
12.
Козусев A. Контроль за исполнением законов в тезкорно-розыскной деятельности
/ / законность. – 1997. – №2. -с.20.
13.
Muhiddinov F. M. Jinoyat-protsessual shakl: nazariy va metodologik muammolar: Yurid.
fan. doktori. аvtoref.T., 2005 yil. 20-s.
14.
ИИВ ва ДХХ 2023 йилги қўшма ҳисоботлари, “Uzbekistan Airports” Ахборот хизмати.
15.
Сайдов Ҳ.Э. Давлат органлари ўртасидаги ҳамкорлик ва жиноят профилактикаси.
// Юридик фанлар журнали, 2022, №4.
16.
Солиев А.Р. Тезкор ҳамкорлик ва жиноятларни фош этишда тизимли ёндашув. //
45
“Юриспруденция ва амалиёт” журнали, 2022, №3.
