138
MOBIL TEXNOLOGIYALAR TELEMEDITSINADA QO‘LLANILISHI
Oteniyazov Rashid Idrisovich
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Nukus filiali v.v.b. direktori
Nuratdinova Qumarxan Nurazizovna
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Nukus filiali stajyor-oqituvchi
nuratdinovakumar28@gmail.com Tел: +998913731205
Artikova Nargis Djumaniyazovna
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Nukus filiali assistent-oqituvchi
artikovanargis66@gmail.com Tел: +998913868989
https://doi.org/10.5281/zenodo.15696993
Annotatsiya:
Zamonaviy raqamli texnoloyalar tibbiyot sohasida inqilobiy o‘zgarishlarni
olib kelmoqda. Xususan, mobil texnologiyalarning telemeditsina tizimida qo‘llanilishi
masofaviy tibbiy xizmatlarni ko‘rsatish imkonini berib, bemor va shifokor o‘rtasidagi
masofani yo‘q qilmoqda. Ushbu maqolada mobil qurilmalar, ilovalar va platformalar orqali
ko‘rsatilayotgan telemeditsina xizmatlari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
telemeditsina, mobil ilova, masofaviy tibbiyot, monitoring, diagnostika,
onlayn maslahat, smartfon, bemor, shifokor, texnologiya.
Kirish
So‘nggi yillarda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, xususan, mobil texnologiyalar
jadal sur’atlar bilan rivojlanmoqda va bu jarayon inson hayotining barcha sohalariga,
jumladan, sog‘liqni saqlash tizimiga ham chuqur kirib kelmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash
tashkilotining ma’lumotlariga ko‘ra, tibbiyot sohasida raqamli texnologiyalarni qo‘llash
aholining salomatligini saqlash va kasalliklarni erta aniqlashda muhim omilga aylanmoqda.
Ayniqsa,
telemeditsina
yo‘nalishida mobil texnologiyalar yordamida masofadan turib
bemorlarga malakali tibbiy xizmatlar ko‘rsatish imkoniyati kengaymoqda.
Mobil ilovalar, smartfonlar, planshetlar va boshqa ko‘chma qurilmalar bugungi kunda
nafaqat aloqa vositasi, balki diagnostika, maslahat berish, monitoring va hatto muolaja
jarayonining bir qismi sifatida foydalanilmoqda. Bu esa shifokor va bemor o‘rtasidagi
masofani qisqartirib, vaqt va mablag‘ tejalishiga, xizmat sifati oshishiga xizmat qilmoqda.
Ayniqsa, uzoq va chekka hududlarda yashovchi aholiga tibbiy yordam ko‘rsatishda mobil
texnologiyalar alohida ahamiyatga ega.
COVID-19 pandemiyasi davrida dunyo bo‘yicha telemeditsina xizmatlariga talab keskin
oshdi. Maqsad – zamonaviy texnologiyalarning sog‘liqni saqlash tizimiga ta’sirini o‘rganish va
ularning samaradorligini tahlil qilishdir.
Asosiy qism
Mobil texnologiyalar — bu harakatlanish imkoniyatiga ega bo‘lgan, foydalanuvchiga
masofadan turib ma’lumot uzatish, saqlash va qayta ishlash imkonini beradigan zamonaviy
axborot-kommunikatsiya vositalaridir. Telemeditsina esa — tibbiyot xizmatlarini masofaviy
shaklda ko‘rsatishning zamonaviy ko‘rinishidir. Ushbu ikki yo‘nalishning integratsiyasi —
ya’ni mobil texnologiyalar asosida ishlaydigan telemeditsina tizimlari — sog‘liqni saqlash
sohasida yangi imkoniyatlar ochib bermoqda.
139
Bugungi kunda quyidagi yo‘nalishlarda mobil texnologiyalar telemeditsina sohasida faol
qo‘llanilmoqda:
1
. Masofaviy tibbiy maslahat va konsultatsiyalar
Mobil ilovalar orqali bemorlar shifokorlar bilan videomuloqot yoki matnli chat orqali
bog‘lana oladilar. Bu xizmat ayniqsa, nogironligi bo‘lgan shaxslarga, keksalarga yoki uzoq
hududlarda yashovchilarga qulaylik yaratadi. Masalan, "MyDoctor", "Tibbiym",
"DoctorOnline" kabi ilovalar O‘zbekistonda keng ommalashmoqda.
2.
Tibbiy monitoring va
kuzatuv.
Mobil texnologiyalar yordamida yurak urish chastotasi, qon bosimi, qand miqdori,
kislorod darajasi kabi ko‘rsatkichlar maxsus qurilmalar (masalan, aqlli soatlar yoki
bilaguzuklar) orqali doimiy ravishda kuzatilib boriladi. Bu ko‘rsatkichlar avtomatik ravishda
mobil ilovaga uzatiladi va kerakli hollarda shifokorga xabar yuboriladi.
3.
Diagnostika va
simptomlarni tahlil qilish.
Zamonaviy mobil ilovalar sun’iy intellekt yordamida
foydalanuvchining simptomlari asosida dastlabki tashxis qo‘yishga yordam beradi. Ilovalar
foydalanuvchiga sog‘lig‘i bilan bog‘liq holatlar bo‘yicha tavsiyalar beradi yoki kerakli
mutaxassisga murojaat qilishni taklif qiladi.
4
. Elektron tibbiy hujjatlar va ma’lumotlar
bazasi.
Mobil ilovalar bemorning tibbiy tarixini, laboratoriya tahlillari, shifokor tavsiyalari,
belgilangan davo rejasi va dori vositalari haqida to‘liq ma’lumotni saqlaydi. Bu esa davolovchi
shifokorga bemorning holatini to‘g‘ri baholashda yordam beradi, vaqtni tejaydi va
xatoliklarning oldini oladi.
5.
Onlayn dorixonalar va dori buyurtmasi.
Mobil ilovalar orqali
foydalanuvchilar o‘zlari uchun kerakli dori vositalarini topish, narxini solishtirish va yetkazib
berishni buyurtma qilish imkoniyatiga egadirlar. Bu xususan surunkali kasalliklarga chalingan
bemorlar uchun nihoyatda qulaydir.
6.
Telemeditsina markazlari va sun’iy intellekt
asosidagi tizimlar.
Ba’zi yirik tibbiy markazlar mobil platformalarni sun’iy intellekt tizimlari
bilan birlashtirib, bemorlarga avtomatik ravishda diagnostika va tavsiyalar taqdim etmoqda.
Bu nafaqat tibbiy xizmatlarni tezlashtiradi, balki resurslardan samarali foydalanishga ham
imkon beradi.
Muhokama va yechimlar
Тelemeditsina xizmatlarining mobil texnologiyalar orqali joriy etilishi zamonaviy
tibbiyotda katta qulayliklar yaratmoqda. Biroq bu tizimni to‘laqonli rivojlantirish uchun bir
qator muammolarni bartaraf etish talab etiladi. Jumladan, raqamli savodxonlikning pastligi,
internet infratuzilmasining yetarli emasligi, shuningdek, tibbiy ma’lumotlarning xavfsizligini
ta’minlash masalalari dolzarb bo‘lib qolmoqda. Shuningdek, ayrim hollarda mobil ilovalar va
platformalar qonunchilik asosida yetarlicha tartibga solinmagan. Bu muammolarni hal qilish
uchun hududlarda yuqori tezlikdagi internetni keng joriy etish, foydalanuvchilar uchun
maxsus o‘quv dasturlarini tashkil etish va axborot xavfsizligi talablarini kuchaytirish zarur.
Telemeditsinani qonuniy jihatdan mustahkamlash va yagona milliy platforma yaratish orqali
tizimni yanada barqaror rivojlantirish mumkin. Shu yo‘sinda, mobil texnologiyalar sog‘liqni
saqlashda asosiy vositaga aylanishi hech shubhasiz.
Xulosa
Bugungi
globallashuv
va
raqamli
transformatsiya
jarayonlarida
mobil
texnologiyalarning sog‘liqni saqlash tizimida, ayniqsa, telemeditsina yo‘nalishida qo‘llanilishi
jamiyat hayotining ajralmas qismiga aylanmoqda. Mobil qurilmalar, mobil ilovalar va sun’iy
intellektga asoslangan dasturiy vositalar orqali bemorlarga malakali tibbiy yordamni tez,
sifatli va xavfsiz shaklda taqdim etish imkoniyati yuzaga kelmoqda. Ushbu texnologiyalar
kasalliklarni erta aniqlash, surunkali kasalliklarga chalingan bemorlarni masofadan kuzatib
140
borish, shuningdek, tibbiy xizmatlardan foydalanishdagi tengsizlikni kamaytirish uchun
samarali vosita bo‘lib xizmat qilmoqda.
Xulosa qilib aytganda, mobil texnologiyalarning telemeditsina sohasidagi joriy etilishi
sog‘liqni saqlash tizimining yanada zamonaviy, qulay va ochiq bo‘lishiga xizmat qiladi.
Kelajakda ushbu texnologiyalar yordami bilan har bir fuqaro, u yashayotgan hududdan qat’i
nazar, sifatli tibbiy xizmatlardan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Shu boisdan, mobil
texnologiyalarni sog‘liqni saqlash tizimiga chuqur integratsiya qilish dolzarb va strategik
yo‘nalish hisoblanadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Karimov S. – Mobil ilovalar orqali sog‘liqni saqlash tizimini optimallashtirish, Toshkent,
2021, 152 bet.
2.
Raxmatova M. – Telemeditsina asoslari va rivojlanish istiqbollari, Samarqand, 2020, 138
bet.
3.
Akramov N., Yo‘ldoshev D. – Zamonaviy tibbiyotda raqamli texnologiyalar, Farg‘ona,
2022, 186 bet.
4.
Ismoilova G. – Mobil texnologiyalar va sog‘liq monitoringi, Nukus, 2023, 110 bet.
5.
Axmedova D. A. — Raqamli sog‘liqni saqlash: imkoniyatlar va istiqbollar. — Toshkent:
“Iqtisodiyot va innovatsiya” nashriyoti, 2022. — 144 bet.
6.
Karimov N. Sh. — Telemeditsina va axborot texnologiyalari asoslari. — Samarqand:
“Zarafshon poligraf”, 2021. — 132 bet.
