85
ZAMONAVIY O‘ZBEK SHE’RIYATIDA SHE’RIY SAN’ATLARNING
QO‘LLANILISHI
(NODIRA OFOQ IJODI MISOLIDA)
THE USE OF POETRY IN MODERN UZBEKISTAN POETRY (ON THE EXAMPLE
OF THE WORK OF NODIRA AFOQ)
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ПОЭЗИИ В СОВРЕМЕННОЙ ПОЭЗИИ УЗБЕКИСТАНА
(НА ПРИМЕРЕ ТВОРЧЕСТВА НОДИРЫ АФОК)
Kamolova Mahliyo Iskandar qizi
Navoiy davlat universiteti tayanch doktoranti
kamolovamahliyo96gmail.com +998 50 718 91 96
https://doi.org/10.5281/zenodo.15729753
Annotatsiya
Ushbu maqolada zamonaviy o‘zbek she’riyatining yorqin vakillaridan biri Nodira Ofoq
ijodiga tayanib, she’riy san’atlarning zamonaviy poetik matndagi o‘rni tahlil qilingan. Xususan,
shoiraning obrazli fikrlash qobiliyati, badiiy tasvir vositalaridan — metafora, tazod,
personifikatsiya va boshqa san’atlardan foydalanish mahorati chuqur tahlil etilgan. Nodira
Ofoqning poetik dunyoqarashi, ayolona ruhiy kechinmalari, falsafiy mazmun va estetik shakl
uyg‘unligidagi tajribalari orqali zamonaviy she’riyatda badiiy san’atlarning qanday yangi
bosqichga chiqqani yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
zamonaviy o‘zbek she’riyati, Nodira Ofoq, badiiy tasvir, poetik san’at,
metafora, tazod, personifikatsiya, obrazlilik, ayolona poetika, erkin nazm
Abstract.
This article analyzes the role of poetic arts in modern poetic text, based on the
work of one of the brightest representatives of modern Uzbek poetry, Nodira Ofok. In particular,
the poetess's ability to think figuratively, her skill in using artistic means of expression -
metaphor, alliteration, personification and other arts - is deeply analyzed. Through Nodira
Ofok's poetic worldview, ayolona spiritual experiences, her experiments in the harmony of
philosophical content and aesthetic form, it is revealed how artistic arts have reached a new
level in modern poetry.
Keywords:
modern Uzbek poetry, Nodira Ofok, artistic image, poetic art, metaphor,
alliteration, personification, imagery, woman’s poetics, free verse
Аннотация.
В статье анализируется роль поэтических искусств в современном
поэтическом тексте на примере творчества одной из ярчайших представительниц
современной узбекской поэзии Нодиры Офок. В частности, глубоко анализируется
способность поэтессы мыслить образно, ее мастерство в использовании
художественных средств выражения - метафоры, аллитерации, олицетворения и других
искусств. Через поэтическое мировоззрение Нодиры Офок, духовные переживания
аёлоны, ее эксперименты в гармонии философского содержания и эстетической формы
раскрывается, как художественные искусства вышли на новый уровень в современной
поэзии.
Ключевые слова:
современная узбекская поэзия, Нодира Офок, художественный
образ, поэтическое искусство, метафора, аллитерация, олицетворение, образность,
поэтика женщины, свободный стих
86
Kirish
Zamonaviy o‘zbek she’riyati XX asr oxiri va XXI asr boshlaridan boshlab yangi badiiy
izlanishlar, mazmuniy chuqurlik va poetik tajribalar bilan boyidi. Bu davr ijodkorlari orasida
Nodira Ofoq o‘ziga xos ovoz, nafis uslub va kuchli obrazlar bilan ajralib turadi. Uning she’riyati
nafaqat tuyg‘u va tafakkurni uyg‘unlashtiradi, balki badiiy san’atlarning serqirraligi bilan ham
diqqatga sazovor.
Asosiy qism
She’riy san’atlar – bu adabiy matnlarda ifodaning estetikligini ta’minlovchi poetik
vositalardir. Ular orasida metafora, tazod (antiteza), personifikatsiya (insonlashtirish), epitet,
tashbeh, gradatsiya va boshqalar mavjud. Bu vositalar orqali shoir o‘z kechinmalarini
o‘quvchiga kuchli estetik ta’sir bilan yetkazadi.
Nodira Ofoqning metaforalari o‘zbek mumtoz she’riyati an’analaridan oziqlanadi, lekin
ular zamonaviy ong va ayol dunyoqarashi bilan to‘ldiriladi:
Yuragimda sen ketgan tonglar qushdek qichqiradi...
Bu satrda “tong” – vaqtning oddiy ifodasi emas, balki ayriliq, sog‘inch, kechinmaning
metaforik ifodasidir. “Tonglar qushdek qichqiradi” ifodasi esa yurakdagi o‘rinsiz bo‘shliqni
badiiy tarzda ko‘rsatadi.
Shoiraning ko‘plab she’rlarida qarama-qarshiliklar asosida kuchli dramatizm yaratiladi:
Yuragim kuldi – ko‘zlarim yig‘ladi…
Bu ifoda tashqi va ichki holat orasidagi ziddiyatni ko‘rsatadi. Tazod orqali shoir insoniy
holatlarning murakkabligini obrazli ko‘rsatadi.
Nodira Ofoq she’riyatida tabiat obrazlari inson ruhiyatining ifodachisi sifatida namoyon
bo‘ladi:
Shamol bugun menga dardingni so‘zladi …
Bu yerda “shamol” inson sifatida gavdalangan bo‘lib, uning vazifasi – dardni yetkazuvchi
obrazga aylangan.
Shoiraning ba’zi she’rlarida klassik qofiyaviy tizimdan chekinish, erkin nazmga
yaqinlashish kuzatiladi. Bu esa zamonaviy ruh va fikrning erkin oqimini ifodalaydi.
Xulosa
Nodira Ofoq ijodi zamonaviy o‘zbek she’riyatining yangi bosqichini ifodalaydi. Uning
she’rlarida poetik san’atlar nafaqat bezak uchun emas, balki mazmun yaratish, ichki
kechinmalarni ochish va badiiy kuchni oshirish vositasi sifatida xizmat qiladi. Shoiraning badiiy
uslubi – zamonaviy o‘zbek ayolining poetik tafakkuri namunasidir.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Qo‘chqor Norqobil.
Mumtoz adabiyot nazariyasi.
– Toshkent: O‘zbekiston, 2016.
2.
Karim Bahriddin.
Tasviriy vositalar va ularning poetik imkoniyatlari.
– Toshkent: Fan,
87
2018.
3.
Nodira Ofoq.
Muhabbatning ko‘zlari.
– Toshkent: Yozuvchi, 2022.
4.
Nodira Ofoq.
Ko‘nglimdagi qalam.
– Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi NMIU, 2020.
5.
Mamatqulov O‘.
She’riyat nazariyasi asoslari.
– Toshkent: O‘qituvchi, 2015.
