13
O‘TKIR BO‘LMAGAN JISMLAR SABABLI TALOQ SHIKASTLANISHINING
VAQTINI SUD-TIBBIY AMALIYOTDA ANIQLASH
J. R. Idiev
Respublika sud-tibbiy ekspertiza ilmiy-amaliy markazi,
Toshkent. O'zbekiston
Sh. I. Ruziyev
Respublika sud-tibbiy ekspertiza ilmiy-amaliy markazi.,
Toshkent. O'zbekiston
https://doi.org/10.5281/zenodo.15752128
Annotatsiya:
Sud-tibbiyot amaliyotida ichki organlarning, xususan, taloqning
shikastlanish holatlarini o‘rganish va baholash muhim ahamiyat kasb etadi. O‘tkir bo‘lmagan
jismlar ta’sirida taloqning jarohatlanishi ko‘pincha turli turmush va ishlab chiqarish baxtsiz
hodisalari, yo‘l-transport hodisalari yoki zo‘ravonlik harakatlari natijasida yuzaga keladi.
Bunday holatlarda sud-tibbiy ekspertlarning asosiy vazifalaridan biri — taloq jarohatining
aniq yuzaga kelgan vaqtini aniqlashdan iborat.
Kalit so'zlar
taloqning shikastlanishi, yopiq travma, to'mtoq narsalar, morfologik
xususiyatlar.
Dolzarbligi.
Taloq shikastlanishining vaqtini aniqlash jinoyat yoki baxtsiz hodisa
tafsilotlarini aniqlashtirish, voqea ishtirokchilarining ayblilik darajasini belgilash hamda
tergovga yordam berishda muhim rol o‘ynaydi. Shu bilan birga, shikastlanish vaqtini to‘g‘ri
baholash uchun sud-tibbiy ekspertlar morfologik, gistologik va zamonaviy laboratoriya
usullaridan foydalanadilar. Bu jarayon murakkab bo‘lib, ko‘plab omillarni hisobga olishni
talab qiladi.
Mazkur mavzuning dolzarbligi shundaki, o‘tkir bo‘lmagan jismlar sababli taloq
shikastlanishining vaqtini aniq va ishonchli aniqlash sud-tibbiy amaliyotda ekspertiza
natijalarining ob’ektivligi va adolatliligini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega.
Maqsad:
O‘tkir bo‘lmagan jismlar ta’sirida yuzaga kelgan taloq shikastlanishining
vaqtini sud-tibbiy amaliyotda aniqlashning samarali usullarini o‘rganish va baholash.
Materiallar va usullar:
Tadqiqot davomida 2020–2024 yillar mobaynida Respublika
sud-tibbiy ekspertiza markazida o‘tkazilgan 36 ta o‘tkir bo‘lmagan jismlar sababli taloq
shikastlanishi bilan bog‘liq sud-tibbiy ekspertiza materiallari tahlil qilindi. Taloqning
shikastlanish muddatini aniqlashda makroskopik, mikroskopik (gistologik), shuningdek,
zamonaviy laboratoriya va instrumental tadqiqot usullari qo‘llanildi. Har bir holatda
shikastlanish bosqichlari, ularning morfologik belgilariga va organizmda yuzaga kelgan
o‘zgarishlarga alohida e’tibor qaratildi.
Natijalar:
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, taloq shikastlanishining vaqtini aniqlashda
morfologik va gistologik belgilar muhim ahamiyat kasb etishi aniqlandi. Shikastlanishning
dastlabki soatlarida qon quyilish, shish va to‘qimalarda o‘ziga xos o‘zgarishlar kuzatildi. 12–
24 soatdan so‘ng esa, nekrotik jarayonlar va leykotsitar infiltratsiya rivojlana boshladi. 2–3
sutkadan keyin esa, granulyasion to‘qimalar paydo bo‘lishi va reparativ jarayonlar boshlanishi
kuzatildi. Laboratoriya tahlillari va instrumental usullar gistologik natijalarni tasdiqladi va
shikastlanish vaqtini aniqlashda aniqroq ma’lumot berdi.
Xulosa:
O‘tkir bo‘lmagan jismlar ta’sirida taloq shikastlanishining vaqtini aniqlashda
morfologik va gistologik usullar asosiy ahamiyatga ega. Zamonaviy laboratoriya va
instrumental tadqiqotlar natijalarni yanada aniqroq va ishonchli qilish imkonini beradi. Sud-
14
tibbiy ekspertlar ushbu usullardan kompleks foydalanish orqali shikastlanish vaqtini
aniqlashda xatoliklarning oldini olishlari va ekspertiza natijalarining obyektivligini
oshirishlari mumkin.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Иванов А.П., Смирнова Е.В. Современные подходы к оценке травм селезенки в
судебно-медицинской практике. // Проблемы судебной медицины. 2021. Т. 15. № 2. С.
45–52.
2.
Кузнецов Д.Л. Использование компьютерной томографии в диагностике травм
органов брюшной полости. // Российский медицинский журнал. 2023. Т. 20. № 1. С. 30–
35.
3.
Лебедев И.А., Тихонова Н.П. Влияние индивидуальных особенностей пациента на
последствия травм селезенки. // Журнал судебной медицины. 2022. Т. 12. № 4. С. 78–85.
4.
Захаров В.С. Гистологическое исследование повреждений опухолей и их
динамики. // Хирургия и патология. 2020. Т. 28. № 3. С. 143–150.
5.
Петрова А.Ю. Методология судебной гистологии: современные методы и их
применение. // Научный вестник. 2019. Т. 6. № 2. С. 22–29.
