10
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA YASHIL MOLIYAVIY VOSITALARNI
RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Po’latova Saodat Voxid qizi
TDIU tayanch doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15804744
Annotatsiya
Mazkur hujjat O‘zbekistonda yashil moliyaviy vositalarning rivojlanish holatini, mavjud
muammolarini va istiqbollarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda yashil moliya vositalari,
xususan yashil obligatsiyalar va yashil kreditlarning huquqiy, institutsional va iqtisodiy asoslari
tahlil qilinadi. Shuningdek, xalqaro tajriba asosida O‘zbekistonda ularni joriy etish bo‘yicha
amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
Kalit so‘zlar
:Yashil moliya, yashil obligatsiyalar, yashil kreditlar, ekologik investitsiyalar,
barqaror rivojlanish, O‘zbekiston moliya bozori, yashil iqtisodiyot, xalqaro moliyaviy
institutlar, ESG tamoyillari, iqlim moliyasi.
Global iqtisodiy barqarorlik atrof-muhitni muhofaza qilish va ekologik xavfsizlikka
asoslangan moliyaviy mexanizmlarni joriy etishni talab qilmoqda. Yashil moliya bu yo‘nalishda
asosiy vositalardan biri hisoblanadi. O‘zbekiston ham 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yashil
iqtisodiyot strategiyasini qabul qilgan. Ushbu hujjat yashil moliyaviy vositalarning rivojlanish
istiqbollarini tahlil qiladi.
Ushbu grafikda 2015 yildan 2021 yilgacha bo‘lgan davrda dunyo bo‘yicha chiqarilgan
yashil obligatsiyalar hajmining dinamikasi tasvirlangan. Ma’lumotlarga ko‘ra, 2015 yilda bozor
hajmi 42 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo‘lsa, 2021 yilda bu ko‘rsatkich 489 milliard
dollarga yetgan. Bu 6 yil ichida qariyb
11 barobar
o‘sishni anglatadi.
Bu o‘sish quyidagi omillar bilan izohlanadi:
Global iqlim siyosatining kuchayishi (Parij kelishuvi, ESG talablar)
Markaziy banklar va hukumatlar tomonidan yashil moliyani qo‘llab-quvvatlash
Investorlar orasida ekologik loyihalarga bo‘lgan talabning oshishi
11
Yashil obligatsiyalar bozori global miqyosda jadal sur’atlar bilan o‘sib bormoqda. Bu
tendensiya O‘zbekiston uchun ham istiqbolli yo‘nalish bo‘lib, milliy fond bozori doirasida yashil
obligatsiyalar chiqarish imkoniyatlari mavjudligini ko‘rsatadi.
O‘zbekistonda yashil moliyaning holati
O‘zbekistonda hali yashil obligatsiyalar chiqarilmagan. Yashil kreditlar faqat ayrim
xalqaro tashkilotlar hamkorligida berilgan. Qonunchilik faqat strategik hujjatlar bilan
cheklangan bo‘lib, amaliy mexanizmlar yo‘q.
Mazkur grafikda 2018 yildan 2022 yilgacha bo‘lgan davrda O‘zbekistonda xalqaro yoki
davlat ishtirokida moliyalashtirilgan yashil loyihalarga ajratilgan kreditlar hajmi ko‘rsatilgan.
Bu ko‘rsatkich 2018 yildagi 50 mln dollardan 2022 yilda 160 mln dollargacha oshgan. Ya’ni, 4
yil davomida
uch baravar
o‘sish kuzatilgan.
Bu o‘sishga quyidagilar ta’sir qilgan:
UNDP, ADB, GCF kabi xalqaro institutlar bilan hamkorlikda loyihalarning ko‘payishi
Qishloq xo‘jaligi, energetika va suv resurslari kabi tarmoqlarda ekologik yo‘nalishdagi
kredit liniyalarining ochilishi
Yashil iqtisodiyot strategiyasi qabul qilinishi (2022–2026)
Biroq quyidagi muammolar mavjud:
Bu kreditlar asosan tashqi grantlar yoki xorijiy tashkilotlar mablag‘lari hisobiga
moliyalashtirilmoqda
Tijorat banklarida mahalliy darajadagi ekologik kredit mahsulotlari yetarli emas
Yashil kreditlar uchun foiz stavkalari bo‘yicha davlat tomonidan rag‘batlantirish
mexanizmlari mavjud emas
O‘zbekistonda yashil kreditlash sohasi rivojlanmoqda, lekin u ko‘proq tashqi
moliyalashtirishga tayanmoqda. Ichki moliya bozori ishtirokchilari, xususan tijorat banklari, bu
jarayonga faolroq jalb etilishi kerak.
Rivojlantirish bo‘yicha takliflar
- Yashil moliya to‘g‘risidagi qonunni ishlab chiqish
- Markaziy bank tomonidan yashil obligatsiyalar uchun reglamentlar joriy etish
- Tijorat banklari uchun imtiyozli moliyalashtirish mexanizmlarini yaratish
12
- Aholi va tadbirkorlar o‘rtasida moliyaviy savodxonlikni oshirish
- Xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni kengaytirish
Xulosa
Yashil moliyaviy vositalar O‘zbekiston iqtisodiyotida ekologik va iqtisodiy barqarorlikni
ta’minlash uchun katta imkoniyatlarga ega. Bu yo‘nalishda davlat siyosati, bank sektori va
xalqaro institutlar o‘rtasida hamkorlik muvofiqlashtirilgan holda yo‘lga qo‘yilishi zarur.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Climate Bonds Initiative (2022). Green Bond Market Summary.
2.
UNDP Uzbekistan (2023). Green Finance Strategy Reports.
3.
Asian Development Bank (2022). Uzbekistan Country Partnership Strategy.
4.
Ministry of Economy and Finance of Uzbekistan (2022). Green Economy Strategy.
5.
OECD (2021). Green Finance and Investment in Emerging Markets.
