141
RAQAMLASHTIRISHNING BIZNESDA AHAMIYATI
Ibodullayeva M.S.
Toshkent Davlat Iqtisodiyot Universtiteti
Samarqand filiali tayanch doktoranti
e-mail: malohat.ibodullayeva98@gmail.com Tel. +998771007742
https://doi.org/10.5281/zenodo.15803612
ANNOTATSIYA:
Mazkur tezisda mamlakatimizda nashr etilgan adabiyotlardagi raqamli iqtisodiyot
atamasiga berilgan ta’rif, raqamlashtishning afzalliklari haqida fikr yuritilgan.
TAYANCH SOʼZLAR
Raqamli iqtisodiyot, buyumlar internet, elektron tijorat.
ANNOTATION:
This thesis discusses the use of the term computer in published literature, and the
concept of digitization.
KEYWORDS
Digital economic goods, Internet, e-commerce.
АННОТАЦИЯ:
В данной диссертации обсуждается использование термина «компьютер» в
опубликованной литературе и концепция оцифровки.
КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА
Цифровые экономические товары, Интернет, электронная коммерция.
№ Nomi
Mualliflar
Bosib chiqarilgan yil
Ta’rif
Raqamli iqtisodiyotning
belgilari
1.
Raqamli
iqtisodiyot
asoslari
(darslik)
G‘.M.
Porsaev,
B.Sh. Safarov,
D.Q.
Usmanova
Toshkent – 2020
Raqamli iqtisodiyot –
bu
raqamli
texnologiyalarga
asoslangan
iqtisodiyotdir, ammo
ko‘p jihatdan raqamli
iqtisodiyot Internet
va
butunjahon
internet
tarmoqlariga
asoslangan
bozorlarda
biznes
operatsiyalarini
amalga
oshirishini
tushunamiz .
-bilimlar;
-raqamlashtirish
-virtuallashtirish
-dinamizm
-integratsiya-
-vositachilarsiz ishlash
-konverjensiya
-innovatsiya
-ishlab
chiqaruvchi-
iste’molchi
munosabatlarining
o’zgarishi
-samaradorlik
-globallashuv
-kelishmovchilik
2
Raqamli
iqtisodiyot
Abdullayev
O.,Fattaxov
A.,Axmedov
K.
Toshkent-2020
Raqamli
(elektron)iqtisodiyot
bu- gibrid dunyo
sharoitlarida mavjud
bo’lgan
iqtisodiyotdir. Gibrid
dunyo
bu-real
dunyoda
virtual
dunyo orqali barcha
-big data;
-sun’iy intellekt;
-blokcheyn;
-kvant texnologiyalar
-ishlab
chiqarish
texnologiyalari;
-sanoat internet;
-robotatexnika;
-simsiz aloqa;
142
“hayotiy ahamiyatga
ega”harakatlarni
amalga
oshirish
imkoniyati
bilan
ajralib turadigan real
va virtual dunyolar
birlashuvi natijasidir.
Bu jarayon uchun
axborot
kommunikatsiya
texnologiyalari
(AKT)
qiymatining
pastligi,
yuqori
samaradorligi
va
raqamli infratuzilma
ochiqligi
zarur
shartlar hisoblanadi.
-virtual reallik
3.
Raqamli
iqtisodiyot
asoslari
Toshkent
-
2020
R.H. Ayupov va G.R.
Boltaboeva
Raqamli iqtisod -
xo’jalik yuritishning
yangi
zamonaviy
shakli bo’lib, unda
ishlab chiqarish va
boshqarishning
asosiy faktori sifatida
raqamli ko’rinishdagi
katta
ma’lumotlar
majmui va ularni
qayta
ishlash
jarayoni
hizmat
qiladi.
Olingan
natijalarni
amaliyotda ishlatish
esa an’anaviy xo’jalik
yuritish shakllariga
nisbatan ancha katta
samaradorlikka
erishishga
imkon
beradi.
-bu yangi kadrlar va yangi
ish joylari hosil bo’lishida
bu yangi korporativ
madaniyat barpo bo’lishida
bu yangi boshqaruv va
nazorat usullarining yuzaga
kelishida
bu katta ma’lumotlar
bazalari (big data) va
aniqlikka erishishda
bu sun’iy intellekt va
intellektual
boshqaruv
tizimlarining
hosil
bo’lishida
bu ta’lim, ishlab chiqarish
va
boshqaruvdagi
virtualizatsiya jarayonlari
amalga oshishida
bu buyumlar interneti va
masofaviy ta’lim (MOOC)
ning
keng
miqyosda
qo’llanilishida
bu blokcheyn va u orqali
yurutiladigan turli-tuman
jarayonlarning
hayotga
tadbiq qilinishida
bu mayning jarayoni
hamda mustaqil biznez
yuritish
imkoniyatining
yuzaga chiqishida
bu yangi pul-kredit tizimi
va banklar faoliyatining
kengayishida
bu katta investitsyalar
jalb
qilish
imkonini
143
beradigan ICO (Initial Coin
Offering)
jarayoning
amalga oshirilishida
bu mustaqil pul birligi va
kriptovalyutalarning
amaliyotga kirib kelishida
bu elektron tijorat va
elektron
biznesning
rivojlanishida.
4.
Raqamli
iqtisodiyot
Toshkent
2020
S.Gulyamov,R.Ergashev,
S.Xamrayeva
Raqamli iqtisodiyot-
asosiy resurs axborot
sanalib,
internetda
savdo qilish ko’lami
cheklanmagan,
kompaniyaning yirik
yoki kichikligi uning
raqobatbardoshligiga
ta’sir
etmaydi,
operatsion faoliyat
ko’lami
faqat
internet kuchi bilan
belgilanadi.
-5G
-big data
-kognitiv texnologiyalar
-blokcheyn
-bulutli hisoblashlar
-yangi
korporativ
madaniyatning
paydo
bo’lishi
-yangi kadrlarning paydo
bo’lishi;
-sun’iy intellect
-buyumlar interneti
-yangicha boshqaruv tizimi,
yangicha
tartibga
solishning yuzaga kelishi.
Yuqoridagi olimlar adabiyotlaridan iqtisodiyotning raqamlashishi quyidagi belgilar
orqali nomoyon bo’lishini bilishimiz mumkin:
-ishlab chiqaruvchi va iste’molchi o’rtasidagi munosabatlar;
-yangi korporativ madaniyatning paydo bo’lishi;
-buyumlar interneti;
-globallashuv;
-katta ma’lumotlarni saqlash va uzatish jarayonlarida yuqori aniqlikka erishish;
-elektron tijorat va biznesning yuzaga kelishi va boshqalar.
Hozirda moddiy va energetika resurslari axborotdan kamroq ahamiyat kasb etmoqda.
1
1
“
Raqamli iqtisodiyot” S.Gulyamov,R.Ergashev, S.Xamrayeva Toshkent 2020
144
Shuningdek, xorijiy davlatlarda ayollarning raqamli sohada(WiD)gi savodxonlik darajasi
o’rganilib, bu bo’yicha indeks ishlab chiqilgan va bu indeks 12 ta muhim ko‘rsatkichni
birlashtirib, Yevropa ittifoqiga a’zo davlatlarning (1) internetdan foydalanish, (2) internet
foydalanuvchilari ko‘nikmalari va (3) mutaxassislik ko‘nikmalari va bandlik sohalaridagi
faoliyatini baholaydi.
Ayollar raqamli sohada (WiD) indeksi to‘rtta asosiy tahlil turini ta’minlaydi:
- umumiy samaradorlikni baholash:
a’zo davlatlarning umumiy indeks balli va asosiy
indeks o‘lchovlari ballari orqali umumiy xarakteristikasini olish.
-
chuquroq tahlil:
alohida ko‘rsatkichlarni tahlil qilib, a’zo davlatlar faoliyatini
yaxshilash mumkin bo‘lgan sohalarni aniqlash.
-
kuzatuv:
vaqt o‘tishi bilan yutuqlarni baholash.
-
qiyosiy tahlil:
raqamli rivojlanishning o‘xshash bosqichidagi davlatlarni solishtirish
orqali tegishli siyosat sohasida yaxshilash zarurligini aniqlash.
WiD indeksi 12 ta muhim quyidagi ko‘rsatkichni birlashtiradi:
1.Internetdan foydalanish
1.1Internet foydalanuvchilari
(% hisobida,2021)
1.2 Umuman internetdan foydalanmagan odamlar
(% hisobida,2021)
1.3 Bank xizmatlaridan onlayn foydalanganlar odamlar
(% hisobida,2021)
1.4 Onlayn kurs foydalanuvchilari
(% hisobida,2021)
1.5 Onlayn maslahat oluvchilar va onlayn saylovchilar
Biznesni
raqamlashtiri
shdan
olinadigan
samara
-mehnat
unumdorligining o'sishi
-qashshoqlikning
qisqarishi
-ommaviy xizmat
ko'rsatish narxlarining
pasayishi
-atrof-muhit
ifloslanishining
kamayishi
145
(% hisobida,2021)
1.6 e-gov.uz foydalanuvchilari
(% hisobida,2021)
2.Internetdan foydalana olish mahorati
2.1 Kamida asosiy raqamli ko'nikmalarga ega bo’lish
2.2 Asosiy raqamli ko'nikmalardan ortiq bilimga ega bo’lish
2.3 Hech bo'lmaganda asosiy raqamli kontent yaratish qobiliyatlari
3. Mutaxassislik ko'nikmalari va ish bilan ta'minlash
3.1 STEM bitiruvchilari
3.2 ICT mutaxassislari
3.3 Ayollar va erkaklar ish haqlari o’rtasidagi farqlar
Finlandiya, Nezerlandiya va boshqa davlatlarda WID ko’rsatgichlari yuqori hisoblanadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
“Raqamli iqtisodiyot asoslari (darslik)” G‘.M. Porsaev, B.Sh. Safarov, D.Q. Usmanova
2.
“Raqamli iqtisodiyot “Abdullayev O.,Fattaxov A.,Axmedov K. Toshkent-2020
3.
“Raqamli iqtisodiyot asoslari” R.H. Ayupov va G.R. Boltaboeva Toshkent 2020
4.
“Raqamli iqtisodiyot” S.Gulyamov,R.Ergashev, S.Xamrayeva Toshkent 2020
5.
Digital-strategy.ec.europa
6.
Diss.natlib.uz
7.
Scholarworks.waldenu.edu
