64
SIRDARYO VILOYATIDA ISHSIZ YOSHLAR RAQOBATBARDOSHLIGINING
ASOSIY IJTIMOIY-IQTISODIY KO‘RSATKICHLARINI TAHLILI
Komilova Sarvinoz Qayumjon qizi
nabiyevasarvinoz1995@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15774268
Kirish
Ushbu tezisda Sirdaryo viloyatida yoshlarning mehnat bozoridagi raqobatbardoshlik
darajasi ularning ijtimoiy-iqtisodiy holatini belgilovchi ko‘rsatkichlar asosida tahlil qilingan.
Xususan, ishsizlik darajasi, bandlik ko‘rsatkichi, yoshlarning ta’lim darajasi, kasbiy
tayyorgarligi va tadbirkorlik faoliyatidagi ishtiroki o‘rganilgan. Statistik ma’lumotlar va
hududiy infratuzilma imkoniyatlari asosida tahliliy xulosalar ishlab chiqilgan.
Kalit so’zlar:
kambag‘allik, ishsizlik, yoshlar bandligi, raqobatbardoshlik, mehnat bozori,
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish, yoshlar siyosati, kasbiy tayyorgarlik, iqtisodiy faollik, yoshlar
innovatsiyasi, Soft skills
Asosiy qism
Yoshlar — har qanday jamiyatning strategik resursidir. Ularning mehnat bozoriga
integratsiyasi va raqobatbardoshligini oshirish davlatning iqtisodiy barqarorligi va innovatsion
salohiyatining kafolatidir. Sirdaryo viloyati respublikaning boshqa hududlariga nisbatan
kichikroq bo‘lishiga qaramay, demografik jihatdan yoshlar ulushi yuqori bo‘lgan viloyatdir.
Ayni paytda, bu hududda yoshlar orasida ishsizlik darajasi O‘zbekiston bo‘yicha o‘rtacha
ko‘rsatkichdan yuqori ekani kuzatilmoqda. (1-jadval).
1-jadval
Ishsizlik va bandlik darajasi
Yil
Umumiy ishsizlik
(%)
Yoshlar ishsizligi
(%)
Rasmiy bandlik (%)
2020
10.1
16.8
46.2
2021
9.3
15.0
48.1
2022
8.5
13.7
51.3
2023
7.7
12.1
53.6
2024*
7.2
11.0
55.0
*Manba: Stat.uz sayti
1-jadval ma'lumotlariga koʻra, , ishsizlik darajasining bosqichma-bosqich kamayib
borayotganiga qaramay, yoshlar o‘rtasida bu ko‘rsatkich hali ham yuqoriligi saqlanib
qolmoqda.
.
Ta'lim tizimi ishsiz yoshlarning raqobatbardoshligini oshirishga ijobiy ta'sir qiluvchi
asosiy omillardan biri hisoblanadi. Ushbu omilning yoshlar mehnat bozoriga va yosh mehnat
resurslaridan foydalanishga koʻrsatadigan ta'sirini quyidagilarda koʻrish mumkin:
-yoshlar savodxonlik darajasining yuqori koʻrsatkichi malakali mehnat bozorini vujudga
keltiradi;
-yoshlar mehnat bozorida raqobat kurashining paydo boʻlishiga olib keladi;
-yosh ishchi kuchi taklifi sifatini yaxshilaydi;
-ishlab chiqarishdan ajralgan holda ta'lim olayotgan yoshlar sonining koʻpayishi mehnat
resurslari tarikibida iqtisodiy nofaol aholi ulushining ortishiga sabab boʻladi;
65
-iqtisodiyot tarmoqlarining tegishli yoʻnalishlar boʻyicha malakali kadrlarga boʻlgan
talabini qondirishni ta'minlaydi.
Mustaqillikning ilk kunlaridanoq respublikamizda ijtimoiy-iqtisodiy shart-sharoit va
milliy urf-odatlarning oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda rivojlanishning milliy
modeli ishlab chiqildi
Lekin, 34 yillik islohotlar davridagi kadrlar tayyorlash va ta'lim tizimi bozor iqtisodiyoti
talablariga toʻla javob bermay qoʻydi.
Viloyatda 13 ta kasb-hunar maktabi, 6 ta texnikum va 2 ta oliy o‘quv yurti mavjud.2023-
yilda kollej va texnikum bitiruvchilarining faqat 38% qismini ishga joylashtirishga
erishilgan.Bitiruvchilarning 42% qismini o‘z mutaxassisligi bo‘yicha ish topmasligi,
raqobatbardoshlik darajasining pastligidan dalolat beradi.
Yildan- yilga qilinayotgan islohotlar natijasida yoshlar orasida tadbirkorlik
shug’ullanadiganlar soni sezilarli darajada ortdi.Buni 2-jadval ma’lumotlaridan ko’rishimiz
mumkin.
2-jadval.
Yoshlar orasida tadbirkorlik faoliyati ko’rsatkichlari
Ko‘rsatkich
2020
2021
2022
2023
Yoshlar ishtirokidagi YATT soni
2480
2 960
3450
3 870
“Yoshlar – kelajagimiz” kredit
oluvchilar
780
1020
1180
1 240
Kredit ajratilgan umumiy summa
(mlrd so‘m)
11.4
14.2
16.8
18.1
Bu ma’lumotlar yoshlarning iqtisodiy faolligi ortib borayotganini ko‘rsatadi. Ammo kredit
oluvchilarning 30–35% qismining loyihalari muvaffaqiyatsiz tugagani bu sohadagi ko‘nikmalar
yetarli emasligidan dalolat beradi.
Xulosa va tavsiyalar
Ishsiz yoshlar raqobatbardoshligini oshirish nafaqat iqtisodiy o‘sish, balki ijtimoiy
barqarorlikni ta’minlashda ham muhim omildir. Quyidagi chora-tadbirlar tavsiya etiladi:
1. Kasbiy tayyorgarlik tizimini Sirdaryo viloyatining ishlab chiqarish ehtiyojlariga
muvofiqlashtirish zarur.
2. Bandlikni ta’minlovchi infratuzilmalarni raqamlashtirish orqali yoshlar uchun tezkor
va aniq yo‘naltirish mexanizmlarini yo‘lga qo‘yish lozim.
3. Yosh tadbirkorlarni mentorlarga biriktirish orqali ularga loyiha yuritish va moliyaviy
savodxonlik bo‘yicha ko‘mak berish zarur.
4. “Hududiy malaka xaritalari” asosida yoshlar uchun strategik kasblarni aniqlab, ularni
ushbu yo‘nalishga yo‘naltirish tavsiya etiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidenti
Sh.M.
Mirziyoyevning
Oliy
Majlisga
Murojaatnomalari. – Toshkent, 2017–2024 yillar.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi. – Toshkent: Adolat, 2023.
66
3.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Yoshlar bandligini ta’minlashga
qaratilgan chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori. – Toshkent, 2023.
4.
“Yoshlar siyosati to‘g‘risida”gi Qonun. – Toshkent, 2016.
5.
Zikriyayev Z.M. Mehnat bozorida ishsiz yoshlar raqobatbardoshligini oshirish: Iqtisodiyot
fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. – Toshkent: Toshkent davlat iqtisodiyot
universiteti, 2019.
6.
Stat.uz sayti
