32
"ANOR" HIKOYASIDA KINOYANING QO‘LLANILISHI (ABDULLA QAHHOR)
Zayniddinov Ma’rufjon Farxodjon o‘g‘li
Samarqand davlat chet tillar instituti o'qituvchi
+99890 477-26-94
https://doi.org/10.5281/zenodo.15847897
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Abdulla Qahhorning “Anor” hikoyasida kinoyaning badiiy
vosita sifatida qo‘llanilishi tahlil qilingan. Hikoya syujeti oddiy hayotiy voqea asosida qurilgan
bo‘lsa-da, muallif uni chuqur ijtimoiy va axloqiy ma’noga ega kinoyaviy ifodalar bilan boyitgan.
Asarda kinoya orqali halol mehnatning qadrsizlanishi, jamiyatdagi sustkashlik, ayyorlik va
adolatsizlik holatlari fosh etiladi. Anor ramzi mehnat va barakaning timsoli sifatida o‘rtaga
chiqadi, biroq undan boshqalar foydalanishi — kinoyaviy tarzda muallifning ijtimoiy tanqidini
bildiradi. Qahhorning xalqona, sodda, lekin mazmunan teran tili kinoyaning ta’sirchanligini
yanada oshiradi.
Kalit so‘zlar:
Abdulla Qahhor, Anor, kinoya, badiiy ifoda, satira, istehzo, ramz, xalqona
obraz, adabiy tahlil, ijtimoiy tanqid.
Аннотация:
В данной статье анализируется использование иронии как
художественного средства в рассказе «Анор» Абдуллы Каххара. Несмотря на то, что
сюжет построен на простой жизненной ситуации, автор насыщает его глубокими
социальными и нравственными смыслами через иронические выражения. С помощью
иронии в рассказе раскрывается обесценивание честного труда, пассивность общества,
хитрость и несправедливость. Образ анора выступает как символ труда и изобилия,
однако плодами пользуются другие — это является иронической формой социальной
критики автора. Народный, простой, но содержательно глубокий язык Каххара
усиливает выразительность иронии в произведении.
Ключевые слова:
Абдулла Каххар, Анор, ирония, художественное выражение,
сатира, сарказм, символ, народный образ, литературный анализ, социальная критика.
Annotation:
This article analyzes the use of irony as a literary device in Abdulla Qahhor’s
short story “Anor” (“Pomegranate”). Although the plot is based on a simple everyday situation,
the author enriches it with deep social and moral meaning through ironic expressions. The
story reveals the devaluation of honest labor, social passivity, cunning, and injustice using
irony. The pomegranate serves as a symbol of labor and abundance, yet others benefit from it
— a subtle form of the author’s social critique. Qahhor’s folk-inspired, simple yet meaningful
language enhances the impact of irony in the story.
Key words:
Abdulla Qahhor, Anor, irony, literary expression, satire, sarcasm, symbol, folk
image, literary analysis, social criticism.
Abdulla Qahhor — o‘zbek adabiyotida chuqur ijtimoiy mazmun, xalqona obrazlar va nozik
badiiy ifoda vositalari bilan tanilgan yozuvchilardan biridir. Uning hikoyalarida ko‘pincha
kinoya va satira asosiy ifoda vositalaridan biri sifatida namoyon bo‘ladi. Ayniqsa, "Anor" nomli
qisqa hajmli asari — kinoyaning eng yorqin namunalaridan biri sifatida o‘rganishga
arzigulikdir. Ushbu hikoyada muallif oddiy bir voqeani bayon qilgandek tuyuladi, biroq satr
oralarida butun bir jamiyatga, insoniy fazilatlar, ikkiyuzlamachilik va axloqiy qadriyatlarga doir
teran tanqidni ilgari suradi. Mazkur maqolada aynan shu asardagi kinoyaning leksik-semantik
33
xususiyatlari, badiiy va g‘oyaviy yuklamasi tahlil etiladi. "Anor"
1
hikoyasining syujeti juda
oddiy: oddiy bir odam — bu yerdagi qahramon — o‘zining hovlisidagi anor daraxtini
qo‘shnisiga berib yuboradi, lekin keyinchalik bu daraxtdagi mevalarga ko‘zi tushgan odamlar
birin-ketin kelib, undan bahramand bo‘lishni istaydi. Hikoya davomida mevalar nihoyatda
"kamtarin" mehnatkash odamga emas, balki uni "eplay olganlarga" nasib qiladi
2
. Ammo muallif
bu oddiy hodisani chuqur kinoyali ifoda bilan talqin etadi. Yozuvchi kinoya orqali, avvalo,
jamiyatdagi "qo‘lidan kelganlar — oladi, qo‘lidan kelmaganlar — qarab turadi" degan ijtimoiy
nosog‘lom vaziyatni fosh qiladi. Nurilla otaning beg‘uborligi, halolligi kinoya orqali achchiq
kulgi uyg‘otadi. U o‘z mehnati, daraxti va yeridan boshqalar foydalanayotganini bemalol
kuzatadi, lekin bunga hech qanday norozilik bildirmaydi. Bu yerda yozuvchi oddiy qahramonni
emas, balki unga nisbatan jamiyatning munosabatini tanqid qiladi. Kinoya orqali "halollik —
ojizlik", "yaxshilik — sodda bo‘lish" degan noto‘g‘ri qarashlar fosh etiladi. Qahhor kinoyasi —
istehzoli, ammo muloyim; tanqidiy, ammo bevosita emas. U o‘quvchiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri tanbeh
bermaydi, balki vaziyatni ko‘rsatib, o‘quvchini o‘zi xulosa chiqarishga undaydi. Hikoyadagi
qahramonlar o‘zlari haqida illyuziyada yashaydi, atrofdagilar esa bu holatni suiiste’mol qiladi
— bu esa kinoyaning eng asosiy xususiyatidir. Shuningdek, "Anor" hikoyasidagi tildan
foydalanish — xalqona, oddiy, ammo semantik jihatdan chuqur. Qahhor bu uslub orqali
kinoyaning ijtimoiy ta’sirchanligini oshiradi. “Anor” hikoyasi — Abdulla Qahhor ijodidagi
kinoyali ifodaning eng kuchli namunasidir. Oddiy syujet ortida chuqur ijtimoiy va axloqiy
muammolar yashiringan. Yozuvchi kinoyadan foydalangan holda, halol mehnatning
qadrsizlanishi, jamiyatda ikkiyuzlamachilik va manfaatparastlikning kuchayib borayotgani
haqida chuqur tanqidiy fikr beradi. Qahhor o‘ziga xos kinoyaviy uslubi orqali nafaqat kulgi
uyg‘otadi, balki o‘quvchini o‘ylashga, hayotiy xulosa chiqarishga undaydi. Bu jihatlar
yozuvchining satirik iste’dodi va badiiy mahoratini yaqqol namoyon etadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdulla Qahhor “Anor” Qissa va Hikoyalar G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa
ijodiy uyi Toshkent –2012
2.
Qahhor, A. (2009).
Tanlangan asarlar
(3 jildlik). 1-jild. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi
Adabiyot va san’at nashriyoti.
3.
Rajabov, A. (2012).
O‘zbek adabiyotida kinoya va istehzo
. Toshkent: Fan nashriyoti.
4.
Qo‘chqorov, A. (2010).
Adabiy tahlil asoslari
. Toshkent: Yozuvchi nashriyoti.
5.
https://wikipedia .uz
1
Abdulla Qahhor “Anor” Qissa va Hikoyalar
Toshkent –2012 72-b
2
Abdulla Qahhor “Anor” Qissa va Hikoyalar
Toshkent –2012 74-b
