8
УКРАИНА ВА РОССИЯ КОНФЛИКТИ: МАРКАЗИЙ ОСИЁ ДАВЛАТЛАРИ
ГЕОИҚТИСОДИЙ ВА ГЕОСИЁСИЙ ҲАРАКАТЛАРИ
Қурбонов Арслонқул Амонович
Мустақил изланувчи
e-mail:svdbhdhshsh@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15813993
Аннотация:
Мазкур мақолада Россия ва Украина конифликт шароитида Марказий
Осиё мамлакатларининг геоиқтисодий ва ташқи сиёсий йўналишларига таъсири таҳлил
қилинган. Логистика, энергетика ва дипломатия соҳаларида янги ташаббусларни
илгари сураётган давлат сифатида Ўзбекистонга алоҳида эътибор қаратилган.
Минтақавий алоқалардаги ўзгаришлар, суверенитетни мустаҳкамлаш ва ташқи
иқтисодий йўналишларни диверсификация қилиш борасидаги саъй-ҳаракатлар
ўрганилган.
Калит сўзлар:
Марказий Осиё, Ўзбекистон, РФ–Украина тўқнашуви, транспорт
йўлаклари, минтақавий барқарорлик.
Аннотация:
В данной статье проанализировано влияние конфликта между
Россией и Украиной на геоэкономические и внешнеполитические ориентиры стран
Центральной Азии. Особое внимание уделено Узбекистану как государству,
выдвигающему новые инициативы в сфере логистики, энергетики и дипломатии.
Исследованы изменения в региональных связях, усилия по укреплению суверенитета и
диверсификации внешнеэкономических направлений.
Ключевые слова:
Центральная Азия, Узбекистан, конфликт РФ–Украина,
транспортные коридоры, региональная стабильность.
Abstract:
This article analyzes the impact of the conflict between Russia and Ukraine on
the geoeconomic and foreign policy orientations of the Central Asian countries. Special
attention is given to Uzbekistan as a state launching new initiatives in logistics, energy, and
diplomacy. The study explores shifts in regional ties, efforts to strengthen sovereignty, and the
diversification of foreign economic directions.
Keywords:
Central Asia, Uzbekistan, Russia–Ukraine conflict, transport corridors,
regional stability.
Кириш
2022 йилда авж олган Россия Федерацияси ва Украина ўртасидаги конфликт
халқаро муносабатларда туб бурилиш нуқтаси бўлиб, собиқ совет ҳудудининг кўплаб
минтақалари, жумладан Марказий Осиё учун ҳам янги муаммоларни юзага чиқарди. Бу
Марказий Осиё мамлакатларини ўз ташқи сиёсий стратегияларини қайта кўриб
чиқишга ва янги геоиқтисодий воқеликка мослашишга мажбур қилди. Эндиликда
логистика йўналишлари, энергетика боғлиқлиги ва дипломатик имкониятлар жиддий
ўзгармоқда.
Асосий қисм
Россия билан яқин алоқаларга қарамай[1], Марказий Осиё давлатларида кўп
векторли ташқи сиёсат модели мустаҳкамланмоқда — бу турли геосиёсий марказлар
билан мувозанатли ва эгилувчан ҳамкорликни назарда тутади. C5+1 формати, Хитой–
Марказий Осиё мулоқотлари, Туркий давлатлар ташкилоти ҳамда Европа Иттифоқи,
9
Туркия ва Форс кўрфази мамлакатлари билан янгича шерикликлар минтақанинг
институционал ва ташқи иқтисодий барқарорликка интилишини акс эттиради.
Шу нуқтаи назардан, ҳамкорлик платформалари минтақанинг ташқи алоқаларини
диверсификация қилиш билан бир қаторда, глобал масалалардаги умумий
субъектлигини мустаҳкамлашга хизмат қилмоқда.
Постсовет маконидаги Украина-Россия конфликти Марказий Осиёда бевосита ва
билвосита иқтисодий силкинишларга сабаб бўлди[2]. Россияга қарши санкциялар савдо
оқимлари, валюта операциялари, меҳнат миграцияси ва энергия ресурслари бозорига
таъсир кўрсатди. Миграция оқимлари ҳам ўзгарди: бир томондан, Россиядан меҳнат
мигрантларининг маълум қисми ватанга қайтди, иккинчи томондан, кўчиб келаётган
россияликлар сони ошди. Бу эса, хусусан Ўзбекистон ва Қозоғистон иқтисодиётига икки
томонлама босим юклади.
Шу билан бирга, Украина–Россия тўқнашуви фонида альтернатив логистика
йўналишларини ривожлантиришга туртки берди[3] — жумладан, Транскаспий халқаро
транспорт йўлаги (TITR) ва CASCA+ ташаббуси. Ушбу CASCA+ ташаббуси Марказий Осиё,
Жанубий Кавказ ва Туркияни бирлаштириб, Европага ва Осиёга қараб кенгайиш
имкониятига эга.
Ўзбекистон, Туркманистон, Қозоғистоннинг углеводород захираларига туфайли
Марказий Осиё минтақаси энергия ресурслари ва уларни етказиб бериш йўналишлари
учун геостратегик рақобат майдонига айланмоқда. Айниқса, Транскаспий коридорига
бўлган қизиқиш ортиши минтақанинг энергетик мустақиллигини мустаҳкамлаш ва
глобал энергия занжирларига интеграциялашув имкониятларини оширмоқда.
Ўзбекистон географик жойлашуви ва прагматик ташқи сиёсати туфайли Марказий
Осиёдаги янги архитектурада муҳим боғловчи бўғинга айланди. Мамлакат Хитой–
Қирғизистон–Ўзбекистон[4] каби йирик ташаббусларда фаол иштирок этмоқда,
транспорт лойиҳаларида ташаббускор ва интегратор сифатида намоён бўлмоқда.
Сўнгги йилларда Европага бўлган савдо ҳажми 50% дан кўпроқ ошгани Ўзбекистонда
амалга оширилаётган ислоҳотларнинг самарадорлигини тасдиқлайди.
Сиёсий жиҳатдан Тошкент Украина масаласида бетарафликни сақлаб, Украина
ҳудудий яхлитлигини тан олади, бироқ Россияга қарши бевосита танқидий
баёнотлардан тийилади. Бу эса Ўзбекистонга эҳтимолий воситачи сифатида чиқиш ва
БМТ ҳамда бошқа халқаро ташкилотларда ўз дипломатик позицияларини
мустаҳкамлаш имконини беради.
Қўшни давлатлардан фарқли равишда, Ўзбекистон КХШТ (ОДКБ) аъзоси эмас, бу
эса унга мудофаа соҳасида эркин ҳаракат қилиш имконини беради[5]. Шундай бўлса-да,
мамлакат Хитой, АҚШ ва Европа Иттифоқи билан ҳуқуқни муҳофаза қилиш ва
терроризмга қарши кураш соҳаларида яқин ҳамкорлик қилиб келмоқда. Бу курс
Ўзбекистоннинг стратегик автономия — яъни бирор бир иттифоққа қаттиқ боғлиқ
бўлмаган, мустақил ташқи сиёсий курсга интилишини кўрсатади.
Хулоса
Украина ва Россия ўртасидаги тўқнашув давом этаётган бир шароитда Марказий
Осиё давлатларидан вазиятга эгилувчан ёндашув талаб этилмоқда. Бу жараёнда
Ўзбекистон — дипломатик эҳтиёткорлик, иқтисодий модернизация ва минтақавий
10
ташаббусларда фаол иштирокни уйғунлаштирган ҳолда — калит актор сифатида
намоён бўлмоқда.
Шундай қилиб, Марказий Осиёнинг келажаги, айни вақтда, ушбу минтақада
жойлашган мамлакатларнинг барқарор ривожланиш, технологик трансформация ва
хавфсизликни биргаликда бошқаришга асосланган стратегияларни шакллантира
олишига боғлиқ. Бу жараёнда Ўзбекистон барқарорлаштирувчи ва интеграцияловчи
марказ ролини бажармоқда.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Zabortseva, Y. N. (2021). Russia’s Strategic Interests in Central Asia. Journal of Eurasian
Studies, 12(2), 115–127.
2.
Dzhuraev, S. (2023). Geopolitics of Central Asia amid Russia–Ukraine War. Central Asian
Bureau for Analytical Reporting (CABAR). https://cabar.asia
3.
Kassenova, N. (2022). Central Asia’s Response to the War in Ukraine. Carnegie
Endowment for International Peace. https://carnegieendowment.org
4.
Мирзиёев, Ш.М. (2022). Янги Ўзбекистон – инсон қадри улуғланган жамият ва
халқпарвар давлат. Тошкент: Ўзбекистон нашриёти.
5.
Satpayev, Д. (2023). Центральная Азия в условиях геополитической
турбулентности. Москва: Восток–Запад.
