120
PEDAGOG KADRLAR TAYYORLASH JARAYONIDA MUSIQA TERAPIYASI
BO‘YICHA BILIM VA KO‘NIKMALARNI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK
ASOSLARI
Allanazarova Dilobar Baxromovna
Fargona viloyat Qo'qon shaxar 7-bolalar musiqa va san'at maktabi
"O'zbek xalq cholgulari" bo'limi o'qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16313917
Annotatsiya
: Mazkur maqolada pedagog kadrlar tayyorlash jarayonida musiqa
terapiyasiga oid bilim va ko‘nikmalarni shakllantirishning ahamiyati, metodik yondashuvlari
va zamonaviy ta’lim tizimidagi o‘rni tadqiq etilgan. Musiqa vositasida bolalar ruhiyatiga ijobiy
ta’sir ko‘rsatish, stress, qo‘rquv va agressiyani kamaytirish, ijtimoiylashuvni ta’minlash kabi
vazifalarni pedagog kadrlar orqali amalga oshirish zarurligi asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar:
musiqa terapiyasi, pedagog kadrlar, bilim va ko‘nikma, tayyorlash tizimi,
psixo-pedagogik yondashuv, ta’lim jarayoni.
Abstract:
This article examines the importance of forming knowledge and skills related
to music therapy in the process of training pedagogical personnel, its methodological
approaches and its role in the modern education system. The necessity of implementing tasks
such as positively influencing children's psyche through music, reducing stress, fear and
aggression, and ensuring socialization through pedagogical personnel is substantiated.
Keywords:
music therapy, pedagogical personnel, knowledge and skills, training
system, psycho-pedagogical approach, educational process.
Bugungi kunda ta’lim tizimi nafaqat bilim berish, balki tarbiyalash, ruhiy qo‘llab-
quvvatlash va shaxsiy rivojlanish uchun ham javobgar hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan,
musiqa terapiyasi ta’limda innovatsion, samarali va multidissiplinar yondashuv sifatida
namoyon bo‘lmoqda. Bu jarayonda eng muhim omillardan biri —
pedagog kadrlarni musiqa
terapiyasi bo‘yicha yetarli bilim va ko‘nikmalar bilan ta’minlashdir.
Zamonaviy pedagogika fanida shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv doirasida musiqa
terapiyasi o‘quvchilarning emotsional va ijtimoiy rivojlanishida muhim vosita sifatida tan
olinmoqda. Xususan, pedagog kadrlarni tayyorlash jarayonida ushbu yo‘nalishdagi bilim va
ko‘nikmalarni shakllantirish nafaqat kasbiy mahoratni, balki pedagogik sezgirlikni ham
oshiradi. Musiqa terapiyasining stressni kamaytirish, diqqatni jamlash, hamkorlik va
empatiya rivojiga ta’siri fan va amaliyotda keng tasdiqlangan.
Musiqa terapiyasi inson ruhiyatiga ta’sir etuvchi eng qadimiy vositalardan biri
hisoblanadi. Uning pedagogik kontekstdagi qo‘llanilishi esa XX asrning o‘rtalaridan boshlab
jadal rivojlandi. Dastlab AQSH, Germaniya, Avstriya, Finlyandiya kabi davlatlarda maxsus
musiqa-terapevtik
markazlar
tashkil
etilib,
bolalar
va
o‘smirlar
ruhiyatini
barqarorlashtirishda qo‘llanilgan. O‘zbekiston pedagogik amaliyotida esa musiqa ko‘proq
estetik va madaniy tarbiyaning vositasi sifatida qaralgan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda uning
terapiya vositasi sifatidagi imkoniyatlari pedagogik faoliyatga integratsiyalanmoqda.
Musiqa terapiyasining mohiyati — musiqaning tovush, ritm, melodiya, tempo kabi
komponentlari orqali insonning hissiy, psixologik va ijtimoiy muammolarini bartaraf etishdan
iboratdir. Pedagogik nuqtai nazardan bu, o‘quvchilar va o‘qituvchilarning o‘zaro munosabatini
mustahkamlash, emotsional zo‘riqishlarni yumshatish, stress holatini yengillashtirish va dars
jarayonini yanada sermazmun qilish imkoniyatini beradi.
121
Тadqiqotlar davomida aniqlanishicha:
Pedagogik yo‘nalishda tahsil olayotgan talabalarning 73 foizi musiqa terapiyasining
psixologik jihatlaridan bexabar.
Amaliy mashg‘ulotlarda musiqa terapiyasiga oid metodik qo‘llanmalarning yetishmasligi
mavjud.
Musiqa orqali bolalarda muloqot, xotira, ijtimoiy munosabat va o‘zini ifoda qilish
ko‘nikmalari rivojlanishi mumkinligi aniqlangan.
Pedagogik amaliyotda musiqa terapiyasi elementlaridan foydalanish bo‘yicha maxsus
modul kurslar joriy etilsa, o‘quv jarayoni samaradorligi oshadi.
Pedagog kadrlar tayyorlashda musiqa terapiyasini o‘rgatish bir necha sabablarga ko‘ra
muhimdir. Avvalo, musiqa inson ruhiyatiga bevosita ta’sir etuvchi vosita bo‘lib, uning
terapevtik kuchi ta’lim-tarbiya jarayonida beqiyosdir. Ikkinchidan, o‘qituvchining o‘zi ham
dars jarayonida psixo-emotsional holatni boshqara olish ko‘nikmasiga ega bo‘lishi lozim. Bu
esa musiqa terapiyasini nafaqat o‘quvchilar, balki pedagoglarning o‘zlari uchun ham zarur
bo‘lgan yo‘nalish ekanligini ko‘rsatadi.
Musiqa terapiyasining innovatsion pedagogik texnologiyalarga integratsiyalashuvi
orqali:
bolalar bilan ish olib borishda stressga bardoshlilik oshadi,
individual yondashuv imkoniyatlari kengayadi,
darslar emotsional jihatdan boyitiladi.
Musiqa terapiyasi inson psixikasiga musiqaning ohang, ritm, tempo, dinamikasi va
mazmuni orqali ta’sir o‘tkazishga asoslangan davolovchi hamda rivojlantiruvchi faoliyat
turidir. Ushbu yondashuv tarixiy jihatdan qadimiy ildizlarga ega bo‘lib, miloddan avvalgi Misr,
Hindiston, Gretsiya va Xitoy madaniyatlarida musiqa orqali ruhiy kasalliklarni davolash
holatlari qayd etilgan. Zamonaviy musiqa terapiyasi esa psixologiya, neyrofiziologiya va
pedagogikaning integratsiyasiga asoslanadi.
Pedagogika fanida musiqa terapiyasi
— bu o‘quvchi (yoki talaba)ning psixologik va
emotsional holatini barqarorlashtirish, ijodiy salohiyatini ochish, shaxslararo munosabatlarni
yengillashtirish va ta’limga ijobiy motivatsiyani kuchaytirish vositasidir. Bu pedagogik
yondashuv ayniqsa:
maktabgacha yoshdagi bolalar;
nogironligi bo‘lgan bolalar;
emotsional buzilishlar (stress, qo‘rquv, tashvish) bilan yashayotgan o‘quvchilar uchun
foydalidir.
Pedagog kadrlar tayyorlashda musiqa terapiyasiga oid bilim va ko‘nikmalarni
shakllantirish ta’lim tizimining zamonaviy talablaridan biridir. Musiqa orqali o‘rgatish, his-
tuyg‘ularni boshqarish va emotsional muvozanatni saqlashni o‘rgatish pedagog shaxsining
kasbiy barkamolligini ta’minlaydi. Shu boisdan, oliy pedagogik ta’lim dasturlariga musiqa
terapiyasi asoslari, amaliy mashg‘ulotlar, kuzatuv va tahlil topshiriqlari kiritilishi maqsadga
muvofiqdir.
Musiqa terapiyasi pedagog kadrlarni tayyorlashda zarur bo‘lgan emotsional,
kommunikativ, estetik kompetensiyalarni rivojlantirishda muhim vosita hisoblanadi. Bu
yo‘nalishning oliy ta’lim dasturlariga integratsiyalashuvi zamonaviy o‘qituvchining kasbiy
mahoratini yuksaltiradi. Chet el tajribasi va milliy musiqiy meros asosida o‘quv kurslari,
122
maxsus modullar va amaliy mashg‘ulotlar tizimini yaratish lozim. Musiqa terapiyasi asosida
dars va tarbiyaviy ishlarda ijobiy emotsional muhit shakllantiriladi, bu esa o‘quvchilarning
o‘zlashtirish darajasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Yusupova D. (2022). Musiqa terapiyasining psixopedagogik imkoniyatlari.
Ta’lim va
taraqqiyot
, №3.
2.
Norqulova N. (2021). Musiqa vositasida bolalarni tarbiyalashning pedagogik asoslari.
Pedagogik izlanishlar
, №2.
3.
Bruscia K. (2014).
Defining Music Therapy
. Barcelona Publishers.
4.
Koelsch S. (2010). Towards a neural basis of music-evoked emotions.
Trends in Cognitive
Sciences
, 14(3).
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-iyundagi PQ–289-sonli qarori
“Pedagogik ta’lim sifatini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
6.
Qodirova M. Estetik tarbiya nazariyasi va amaliyoti. — Toshkent: O‘qituvchi, 2019.
7.
Raximova M.X. Musiqa fanini o‘qitishda innovatsion metodlar. — Toshkent: TDPU
nashriyoti, 2020.
