136
ВИНТНИНГ ҚАДАМИНИ ЎЗГАРИШИДА РЕГЕНЕРАЦИЯ САМАРАСИГА
ТАЪСИРИНИ ЎРГАНИШ
Абдурахмонов Рамазон Собир уғли
Термиз давлат муҳандислик ва агротехнологиялар университети, ассистент
ramazonabdurahmonov@gmail.com +998937617474
https://doi.org/10.5281/zenodo.16735017
Аннотация:
Тахлиллар асосида регенераторнинг таъминлаш тизимига кираётган
чиқиндили пахтани титкилаш ва аррачали барабан арра юзаси бўйлаб бир қатламда
тақсимланиши машинанинг регенерация ва тозалаш самарасини ошириш мумкинлиги
аниқланди.
Калит сўзлар:
РХ, регенератор, тозалаш, аррачали барабан, колосник, пахта бўлаги,
йирик ифлослик, майда ифлослик.
Аннотация:
На основании проведенного анализа установлено, что поступление
отходов хлопка в систему питания регенератора и распределение их в один слой по
поверхности пильного барабана позволяет повысить эффективность регенерации и
очистки машины.
Ключевые слова:
РХ, регенератор, очистки, пилчатий барабан, колосник, долки
хлопка, крупный сор, мелкий сор.
Abstract:
Based on the analysis, it was determined that the waste cotton entering the
supply system of the regenerator and its distribution in one layer along the surface of the saw
drum can increase the regeneration and cleaning efficiency of the machine.
Key words:
RX, regenerator, cleaning, saw drum, colosnik, cotton piece, large dirt, small
dirt.
Пахта тозалаш корхоналарида амалда ишлатилаётган аксиал таъсирли
тозалагичлардан фақат регенерация сифатида фойдаланилади ва уларни
регенераторлар деб аталади. Булардан 80-йилларда ишлаб чиқилган ПЛПХ оқимли
тозалаш тизимидан ажралаётган йирик чиқиндиларга қўшилиб чиқаётган пахта
бўлакларини ажратиб олиш учун 1РХ, РХ, РХ-1 ва 2РХ-М русумли регенераторлар
жумласидандир [1, 2, 3].
Бу ердаги РХ-1 ва РХ русумидаги регенераторларнинг конструкциясидаги фарқи
фақатгина унинг таъминлагичидадир.
РХ-1 русумли регенератори оқимли тозалаш тизимининг пневмотранспорт
тизимига ўрнатилиб вакуум асосида ишлатилган. Асосан улардаги чиқиндилари йирик
ва пахта бўлакларидан ташкил топган бўлиб, майда ифлосликлар миқдори аҳамиятсиз
бўлган. Чиқиндиларнинг бу таркиби билан РХ регенератори соатига 1 тоннагача иш
унумдорликда ишлаб, регенерация самараси 95% ни ташкил этади, тозалаш самараси
узатилаётган чиқиндиларнинг ифлослик миқдорига қараб 80% гача бўлади.
Тахлиллар асосида регенераторнинг таъминлаш тизимига кираётган чиқиндили
пахтани титкилаш ва аррачали барабан арра юзаси бўйлаб бир қатламда тақсимланиши
машинанинг регенерация ва тозалаш самарасини ошириш мумкинлиги аниқланди.
Регенераторда тозаланган чиқиндили пахтадан ажралаётган чиқинди
таркибидаги пахта бўлакларини камайтириш билан машинанинг регенерация
самарасини оширишга эришиш учун пневмотаъминлагичнинг кириш тирқиши
137
тўғрисига, аррачали барабан устки қисмига шнекли-қозиқли титкиловчи мослама
ўрнатилди ва унинг асосий параметрларидан бири валга ўрнатиладиган чиқиндини
арра юзасида сурувчи винтнинг қадами h ни хисоблаймиз [4] (1-расм).
1-расм. Регенераторнинг такомиллаштирилган пневмо таъминлаш тизими.
1-Пневмотаъминлаш камераси, 2-винт, 3-титкиловчи қозиқлар, 4-вал.
Чиқиндили пахтани аррачали барабан юзасига тақсимланишини бир текисда
амалга ошириш учун винтлар орасида жойлашган чиқиндили пахта миқдорига боғлиқ
бўлиб, миқдорнинг ўта камлиги машинанинг иш унумдорлигини тушириб, тиқилишлар
сонини ошириши мумкин. Миқдор катта бўлса барабан юзасига берилган пахта қатлами
катталашиб, арра тишларига илашиши камайиб кетади. Шунинг учун винтлар оралиқ
масофасини аниқлашда арра тишларига пахтани яхши илашишидан машинанинг
регенерация самарасини ошишига олиб келади.
Регенераторларда асосан чиқинди миқдорида пахта бўлганлиги сабабли
чиқиндига пахта ёпишиши катта бўлиб, уларни уриш орқали ажратиш мумкинлиги учун
винтлар орасига қозиқларни ўрнатиш масофасини хисобга олиш керак. Шунинг учун
винтлар қадамини h=100, 200, 300 мм га ўрнатиб винтни валга ўрнатиш масофасининг
600 мм да тажрибалар ўтказилди (1-жадвал).
Жадвалда кўрсатилган тажриба натижаларидан, винтнинг қадами 100 мм да
регенерация самараси 94,3% ни ташкил этиб, винт орасидаги пахтанинг камлиги
сабабли иш унумдорликни 860 кг/соатга тушганлигини ва таъминлаш тизимида пахта
йиғилиб қолганлиги кузатилди. Винтнинг қадамини 200 мм га оширишдан регенерация
самараси 96,7 % ни ташкил этиб, таъминлагичда узатилган пахтани вақтида аррачали
барабанга ўтказилишидан иш унумдорлик 1100 кг/соатни кўрсатди. Винт оралиғини
300 мм га ўрнатишдан ушбу оралиқда пахта кўплигидан аррачали барабан юзасидаги
пахта қатламининг ортиб кетишидан регенерация самараси 95,9 % га тушиб, иш
унумдорлиги эса 1100 кг/соатда қолди.
1-жадвал
Винт қадамини регенерация самарасига таъсири натижалари
Винт
қадам
Олинган
чиқинди
ли пахта
Чиқинди
таркибида
ги пахта
Дастлаб
ки
чиқинди
Винтла
р
орасида
Регенератор
дан чиқинди
таркибидаги
Регенерац
ия
Иш
унумдорл
138
и, h,
мм
миқдори,
кг
бўлаклар
миқдори,
кг
да пахта
бўлакла
р
миқдори
, %
ги
чиқинд
и
миқдор
и, кг
пахта
бўлаклари,
%
самараси,
%
ик,
кг/соат
100
205,0
25,6
12,4
0,12
0,7
94,3
860
200
200,0
24,8
12,4
0,23
0,4
96,7
1100
300
210,0
26,0
12,3
0,28
0,5
95,9
1100
Юқоридаги тажриба натижаларидан кўринадики винтнинг қадамининг 100 ва 200
мм да регенерация самараси юқори, лекин винтнинг қадами 100 мм да эса винтлар
орасига етарли даражада чиқинди кирмаганлиги сабабли ускунанинг иш унумдорлиги
ускунанинг паспорт кўрсаткичидан тушиб, 860 кг/соатни ташкил этди [5]. Чиқиндига
ёпишган пахта бўлакларини титкилаш билан ажратиш мумкинлигини хисобга олиб,
винтлар орасига титкиловчи қозиқларни ўрнатиш учун винт оралиқ масофасини
(қадамини) 200 мм ва ундан каттароқ олиш керак бўлади.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
«Разработка и освоение серийного производства нового пильного очистителя
хлопка-сырца от крупного сора», отчет о НИР по договорам, П.Н.Бородин, ОАО
«РАХТАSANOAT ILMIY MARKAZI»,Ташкент, 2012 г.
2.
Абидова А.Р., Джамолов Р.К. Разработка конструкции устройства для регенерации
отходов хлопка//Universum: технические науки: электрон. научн. журн. 2023. 5(110).
3.
Abidova Anora Rustam kizi. Results of the production test of the improved cotton
regenerator. International Conference on Advance Research in Humanities, Sciences and
Education Australia, conference. July15th 2023.с.91-93. https://confrencea.org.
4.
Джамолов Р.К., Абдурахмонов Р.С., Абидова А.Р. Пахта тозалаш машиналаридан
ажралаётган чиқинди таркибидаги пахта бўлакларини ажратиш ва тозалаш ускуналари
тахлили. Mexanika va Texnologiya ilmiy jurnali 5-jild, 3-son, Maxsus son. Наманган-2024.
https://mextex.uz/.
5.
Справочник по первичной обработке хлопка. Книга 1. Ташкент “Мехнат”-1994 г.-
238-245 с.