98
BIOLOGIK XILMA-XILLIKNI SAQLASHDA O’RMONLARNING AHAMIYATI
Berdiqulova Munira Faxriddin qizi
Toshkent davlat yuridik universiteti magistri
munirafakhriddinovna@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.11467655
O’rmonlarni Yer sayyorasining o’pkasi deb atashadi va ularsiz hayot yo’qligini aytishadi. Bu
bejizga emas, albatta. Inson nafas olmasa yashay olmaganidek, o’rmonlar qamrab olgan butun
boshli hayvonot dunyosi, o’simliklar va bir so’z bilan aytganda, barcha tabiiy resurslar
o’rmonlar bo’lmasa hayot kechira olmaydi.
O'rmonlar - bu yer yuzining 30 foizini qamrab oladigan va uning biologik xilma-xilligining 80
foizini o'z ichiga olgan hayotni ta'minlash tizimi. O‘rmon massivlari 38 million kvadrat
kilometrga yaqin maydon — quruqlikning taxminan uchdan bir qismini egallaydi. U yerda
sayyoradagi o‘simlik va hayvonlarning deyarli yarmi o‘sadi va yashaydi.
O'rmonlar ko'plab ekologik, iqtisodiy va ijtimoiy manfaatlarni ta'minlaydigan hayotiy
ekotizimdir. Bilamizki, tabiatda o’simlik, hayvon jaimiki tirik organizmlar turli ekologik
muhitlarda yashaydi. Masalan, cho’l, tog’, ko’l va o’rmondagi 44 ekologik muhitlar. Ushbu
ekosistemalar ichidan o’rmonlar biologik xilma-xillikni saqlashda bir necha sabablarga ko’ra
hal qiluvchi rol o’ynaydi.
Birinchi navbatda, o’rmonlarda juda ko’p turlar mavjud bo’lib, ularning aksariyati ushbu
ekotizmlarga xosdir. Ular son-sanoqsiz o’simlik va hayvonlar turlarini boshpana, oziq-ovqat
va naslchilik joylari bilan ta’minlaydi va sayyoramizning umumiy biologik xilma-xilligiga hissa
qo’shadi.
Ikkinchidan, o'rmon ekotizimlarida juda ko'p genetik xilma-xillik mavjud. Bu xilma-xillik
turlarning o'zgaruvchan atrof-muhit sharoitlariga, masalan, iqlim o'zgarishi yoki
kasalliklarning tarqalishiga chidamliligi va moslashishi uchun juda muhimdir.
Shuningdek, o’rmonlar Yerdagi hayotni qo’llab-quvvatlovchi ko’plab ekotizm xizmatlarini
taqdim etadi. Ya’nikim uglerodni ajratish, kislorod ishlab chiqarish, tuproq unumdorligini
saqlash, suvni tartibga solish va iqlimni tartibga solish kiradi. O'rmonlarning yo'qolishi ushbu
xizmatlarni buzishi mumkin, bu ham biologik xilma-xillikka, ham inson farovonligiga salbiy
ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Bundan tashqari, ko'pgina turlar o'zlarining yashashlari uchun o'rmonlarga tayanadilar.
O'rmonlar vayron bo'lganda yoki tanazzulga uchraganda, turlar o'z yashash joylarini
yo'qotadi, bu esa populyatsiyaning kamayishiga va ba'zi hollarda yo'q bo'lib ketishiga olib
keladi. O'rmonlarni saqlab qolish orqali biz son-sanoqsiz turlarni yo'q bo'lib ketishdan
himoya qila olamiz.
O'rmonlar, shuningdek, ko'pincha koridorlar vazifasini bajaradi ya’ni turli xil yashash joylarini
bog'laydi va turlarning harakatlanishiga imkon beradi. Ushbu ulanish populyatsiyalar
o'rtasidagi genetik oqimni saqlab qolish uchun juda muhimdir, bu genetik izolyatsiya va
qarindoshlarning oldini olishga yordam beradi.
Yuqorida keltirilgan ma’lumotlardan bilib oldikki, o’rmonlarning nafaqat bioxilma-xillikni
saqlashda, balki butun boshli insoniyat uchun ahamiyati nihoyatda katta. Shu sababli ham
o’rmonlardan o’rinli, to’g’ri foydalanish hamda muhofaza etish zarur hisoblanadi.
Mamlakatimizda o’rmonlarni muhofaza etishga qaratilgan samarali strategiyalarni amalga
oshirish va o'rmonlarni muhofaza qilishga yaxlit yondashuvni qo'llab-quvvatlash orqali biz
99
ushbu hayotiy muhim ekotizimlarni kelajak avlodlar uchun himoya qilishimiz va barqaror
rivojlanishni rag'batlantirishimiz mumkin.
Xulosa qilib shuni aytishimiz mumkinki, o'rmonlar global miqyosda biologik xilma-xillikni
saqlash uchun juda muhimdir. O'rmonlarni muhofaza qilish va asrash Yerdagi hayotning boy
qismini saqlab qolish va son-sanoqsiz turlarning uzoq muddatli omon qolishini ta'minlash
uchun muhim ahamiyatga ega. Shuningdek, o‘rmonlar taqdim etayotgan ko‘plab
imtiyozlardan foydalanish hamda yanada barqaror va mustahkam kelajak yaratish muhimdir.
References:
1.
O’rmon huquqi. Darslik. M.X.Rustamboyev. Toshkent 2003.
2.
Avtoreferat. O’zbekistonda biologik resurslarni muhofaza qilish va ulardan
foydalanishni huquqiy tartibga solishni takomillashtirish. N.O.Xolmamatovich. Toshkent 2020.
3.
Foydalanilgan internet manbalari.
4.
5.
