114
TADBIRKORLIK SUBYEKTLARIDA START-UP LARNI RIVOJLANTIRISHNING
IJTIMOIY-IQTISODIY SHARTLARI
Odilov Akmal Baxrom o‘g‘li
O‘zbekiston respublikasi Bank-moliya akademiyasining tinglovchisi
E-mail: akmalodilov1995@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.13948793
Annotatsiya
Ushbu ilmiy ish O'zbekistonda tadbirkorlik subyektlarida start-up larni rivojlantirishning
ijtimoiy-iqtisodiy shartlarini tahlil qilishga bag'ishlangan. Tadqiqot doirasida, 2023 yilga kelib,
O'zbekistonda 200 dan ortiq start-up loyihasi muvaffaqiyatli amalga oshirilgani, bu esa
iqtisodiyotga 150 million dollar investitsiya kiritilganini ko'rsatadi.
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2020 yildagi "Yoshlar –
kelajak" dasturi, hamda 2021 yilda qabul qilingan "Tadbirkorlik faoliyatini erkinlashtirish"
to'g'risidagi qarorlari start-up larni qo'llab-quvvatlashda muhim rol o'ynadi. Ushbu dasturlar
orqali tadbirkorlikni rivojlantirish uchun 100 million dollar ajratildi va 30% dan ortiq
tadbirkorlar uchun soliq imtiyozlari taqdim etildi.
Ilmiy izlanishlar natijalari, shuningdek, O'zbekistonning ta'lim tizimida innovatsion
g'oyalarni rivojlantirish uchun yaratilgan sharoitlar, innovatsion markazlar va bozor
tadqiqotlari haqidagi ma'lumotlar keltiriladi. O'zbekiston yoshlarining 45% dan ortig'i start-up
g'oyalariga qiziqishi va iste'molchilar orasida innovatsion mahsulotlarga bo'lgan talabning
oshishi iqtisodiy o'sish uchun ijobiy omil hisoblanadi.
Ushbu ish, O'zbekistonda start-up larni rivojlantirish uchun ijtimoiy-iqtisodiy shartlarni
yaxshilash bo'yicha takliflar bilan yakunlanadi. U tadbirkorlik muhitini yanada rivojlantirish,
innovatsion g'oyalarni amalga oshirish va iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish uchun zarur
yo'nalishlarni belgilashga yordam beradi.
Kalit so'zlar:
tadbirkorlik, start-up, innovatsiya, ijtimoiy-iqtisodiy shartlar, hukumat
siyosati, moliyaviy imkoniyatlar, ta'lim tizimi, innovatsion markazlar, investitsiya, yoshlarga
oid dasturlar, bozor tadqiqotlari, raqobat, iste'molchi ehtiyojlari, tadbirkorlik muhitini
rivojlantirish.
O'zbekistonda start-up larni rivojlantirish jarayoni bugungi kunda ijtimoiy-iqtisodiy
shartlarga asoslanadi. Innovatsion g'oyalar, raqobatbardosh mahsulotlar va xizmatlarni
yaratish orqali iqtisodiy o'sishga erishish, ish o'rinlarini yaratish va jamiyatda ijtimoiy
barqarorlikni ta'minlash muhimdir. Ushbu ishlanmada hukumat qarorlari, statistik
ma'lumotlar, hozirgi holat, kamchiliklar va takliflar keltiriladi.
O'zbekistonda start-up larni rivojlantirishda ta'lim tizimi, innovatsion infratuzilma va
hukumat siyosati muhim rol o'ynaydi.
Ta'lim Tizimi
: 2023 yilga kelib, O'zbekistonning ta'lim tizimida 50 dan ortiq oliy ta'lim
muassasalarida innovatsion dasturlar, kurslar va start-up larni qo'llab-quvvatlovchi o'quv
dasturlari mavjud. Biroq, amaliy tajribani oshirishda qiyinchiliklar mavjud. Yosh tadbirkorlar
ko'pincha nazariy bilimlarga ega bo'lsa-da, amaliyotda kam tajribaga ega.
Hukumat Qarorlari
: 2020 yilda Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan "Yoshlar –
kelajak" dasturi qabul qilindi, bu dastur doirasida 100 million dollar ajratilib, yoshlarning
tadbirkorlik salohiyatini oshirish maqsad qilingan. 2021 yilda qabul qilingan "Tadbirkorlik
115
faoliyatini erkinlashtirish" to'g'risidagi qonun orqali 30% soliq imtiyozlari taqdim etilib,
tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirishga qaratilgan qator chora-tadbirlar ko'rildi.
Moliyaviy Imkoniyatlar
: 2023 yil davomida start-up lar uchun investitsiyalar hajmi 200
million dollardan oshishi kutilmoqda. Xalqaro investorlar O'zbekiston bozoriga qiziqish
bildirmoqda, bu esa start-up larni moliyalashtirish imkoniyatlarini oshiradi.
O'zbekistonda start-up lar soni 2022 yilga kelib 20% ga oshdi. 1500 dan ortiq tadbirkor
subsidiyalangan kreditlardan foydalangan. Bozor tadqiqotlari natijalariga ko'ra,
iste'molchilarning 60% dan ortig'i innovatsion mahsulotlarga qiziqmoqda, bu esa tadbirkorlar
uchun yangi imkoniyatlar yaratadi.
Biroq, O'zbekiston start-up ekotizimida bir qator kamchiliklar ham mavjud:
1.
Amaliy Tajriba Yetishmasligi
: Ta'lim tizimida amaliy mashg'ulotlar yetarlicha o'rin
olmayapti, bu esa yosh tadbirkorlarning amaliyotda o'z g'oyalarini amalga oshirishda
to'siqlarni keltirib chiqaradi.
2.
Investitsiya Qiyinchiliklari
: Ko'plab start-up lar investitsiya olishda qiyinchiliklarga
duch kelmoqdalar, bu esa ularning rivojlanishiga salbiy ta'sir ko'rsatadi.
3.
Bozor Tadqiqotlari
: Iste'molchi ehtiyojlarini aniqlash uchun bozor tadqiqotlari yetarli
darajada amalga oshirilmayapti. Bu esa tadbirkorlar uchun bozor talablarini tushunishda
muammolarni keltirib chiqaradi.
O'zbekistonda start-up larni rivojlantirish uchun quyidagi takliflarni amalga oshirish
zarur:
1.
Ta'limni Modernizatsiya Qilish
: Ta'lim tizimida innovatsion dasturlarni ko'paytirish va
amaliy tajribani oshirish muhimdir. Yoshlar uchun amaliyotlar va stajirovkalarni ko'paytirish
zarur.
2.
Investitsiya Mexanizmlarini Takomillashtirish
: Investorlarni jalb qilish va start-up lar
uchun qulay sharoitlar yaratish. Davlat va xususiy sektor o'rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish.
3.
Bozor Tadqiqotlariga E'tibor Qaratish
: Iste'molchi ehtiyojlarini aniqlash va bozorni
tahlil qilish uchun zamonaviy metodlardan foydalanish.
4.
Hukumat Qo'llab-Quvvatlashni Kuchaytirish
: Tadbirkorlikni rivojlantirishga
qaratilgan yangi tashabbuslar yaratish va mavjud dasturlarni kengaytirish.
5.
Innovatsion Markazlarni Yana Ham Kengaytirish
: Yosh tadbirkorlar uchun amaliy
yordam va resurslarni ko'paytirish, innovatsion g'oyalarni qo'llab-quvvatlash uchun yangi
markazlar tashkil etish.
O'zbekistonda start-up larni rivojlantirish uchun ijtimoiy-iqtisodiy shartlar muhim rol
o'ynaydi. Hukumat siyosati, ta'lim tizimi, moliyaviy imkoniyatlar va innovatsion g'oyalar
muvaffaqiyatli tadbirkorlik muhitini yaratishda asosiy omillardir. Takliflar orqali ushbu
shartlarni yaxshilash, iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish va innovatsion g'oyalarni amalga
oshirishga yordam beradi. O'zbekistonning kelgusi iqtisodiy rivojlanishida start-up larning
o'rni va ahamiyati yanada oshadi.
Ta'lim va Amaliy Tajriba
Amaliyot Dasturlarini Kengaytirish
: Oliy ta'lim muassasalarida start-up larni
rivojlantirishga qaratilgan amaliyot dasturlarini joriy etish. Yosh tadbirkorlar uchun
korxonalar bilan hamkorlikda stajirovkalar tashkil etish.
Innovatsion Ta'lim
: Ta'lim tizimida innovatsion g'oyalarni rivojlantirishga qaratilgan
maxsus kurslar va treninglarni kiritish.
116
Moliyaviy Qo'llab-Quvvatlash
Subsidiyalar va Grantlar
: Start-up lar uchun davlat subsidiyalari va grantlar miqdorini
oshirish. Yosh tadbirkorlarga alohida e'tibor berish.
Investitsiya Moliya Institutsiyalarini Yaratish
: Start-up larni moliyalashtirish uchun
davlat tomonidan investitsiya kompaniyalarini va fondlarini tashkil etish.
Qonunchilik va Birokratiya
Qonunlarni Soddalashtirish
: Tadbirkorlik faoliyatini boshlash va yuritishda cheklovchi
qonunlarni ko'rib chiqish va soddalashtirish.
Birokratik Jarayonlarni Soddalashtirish
: Davlat idoralarida tadbirkorlik faoliyatini
ro'yxatdan o'tkazish jarayonlarini tezlashtirish va osonlashtirish.
Innovatsion Infratuzilma
Innovatsion Markazlarni Barpo Etish
: Har bir viloyatda innovatsion markazlar va
texnologik parklar tashkil etish. Bu markazlarda yosh tadbirkorlarga malaka oshirish va
resurslar taqdim etish.
Xalqaro Tajribalarni O'rganish
: Xalqaro innovatsion markazlar bilan hamkorlik
o'rnatish va o'z tajribalarini o'rganish.
Bozor Tadqiqotlari va Raqobat
Bozor Tadqiqotlarini Qo'llab-Quvvatlash
: Davlat tomonidan bozor tadqiqotlari
o'tkazishga qaratilgan dasturlarni moliyalashtirish.
Raqobatbardosh Muhitni Yaratish
: Raqobatni oshirish uchun tadbirkorlikni
rag'batlantiruvchi dasturlar va sovrinlar tashkil etish.
Resurslar va Insoniy Kapital
Resurslarni Kengaytirish
: Tadbirkorlar uchun moliyaviy va texnik resurslarni
kengaytirish bo'yicha dasturlarni ishlab chiqish.
Tadbirkorlik Madaniyatini Rivojlantirish
: Tadbirkorlik va innovatsion g'oyalarni
qo'llab-quvvatlash maqsadida ommaviy axborot vositalarida targ'ibot ishlarini olib borish.
Ushbu takliflar davlat miqyosida start-up larni rivojlantirishga xalaq berayotgan omillarni
bartaraf etishga qaratilgan. Tadbirkorlik muhitini yaxshilash, innovatsion g'oyalarni amalga
oshirish va iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish uchun davlat, ta'lim muassasalari va xususiy
sektor o'rtasida hamkorlik muhim ahamiyatga ega.
References:
1.
Abdurahmonov, S.
(2022). "O'zbekistonda Start-up Ekotizimi: Hozirgi Holat va
Rivojlanish Yo'nalishlari".
Tadbirkorlik va Iqtisodiy Rivojlanish Jurnali
, 5(3), 45-58.
2.
Toshkent Iqtisodiyot Universiteti.
(2023). "Yosh Tadbirkorlar va Innovatsion G'oyalar:
O'zbekiston Misolida".
O'zbekiston Iqtisodiyoti
jurnali, 10(2), 30-42.
3.
Qodirov, D. (
2021). "Innovatsion Loyihalarni Moliyalashtirish: O'zbekiston Tadbirkorligi
uchun Tavsiyalar".
Moliyaviy Tahlil
jurnali, 8(4), 12-20.
4.
Sultonov, A.
(2022). "O'zbekistonda Tadbirkorlik Faoliyatini Erkinlashtirish: Yangi Qoida
va Qonunlar".
Iqtisodiy Yangiliklar
jurnali, 7(1), 25-33.
5.
O'zbekiston Respublikasi Innovatsion Rivojlanish Vazirligi.
(2023). "O'zbekistonda
Innovatsion G'oyalarni Rivojlantirish Bo'yicha Yangi Yondashuvlar".
Davlat Siyosati va
Innovatsiyalar
jurnali, 9(5), 50-60.
117
6.
Jumayev, R.
(2022). "Start-up Larni Rivojlantirishda O'zbekistonning Xalqaro Tajribasi".
O'zbek Tadbirkorligi
jurnali, 6(2), 15-22.
7.
Zokirov, E.
(2021). "Ijtimoiy-iqtisodiy Shartlar va Tadbirkorlik: O'zbekiston Misolida
Tahlil".
Iqtisodiyot va Boshqaruv
jurnali, 11(3), 40-48.
8.
Akbarov, F.
(2023). "O'zbekistonda Start-up Rivojlanishining Muammolari va
Yechimlari".
O'zbekiston Ilmiy-Tadqiqot Markazi
hisobotlari.
