62
ZIYORAT TURIZMIDAGI RAQAMLI TRANSFORMATSIYA: O‘ZBEKISTONDA
TEXNOLOGIYALARNING ZIYORAT TAJRIBASIGA TA’SIRI
Xusniddinova Munavvar Sur’at qizi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13917490
Ziyorat turizmi yoki islom ziyorati tarixan O‘zbekistondagi diniy va madaniy turizmning
tamal toshi bo‘lib kelgan, uning Samarqand, Buxoro va Toshkent kabi qadimiy shaharlari eng
ardoqli islomiy maskanlarga mezbonlik qilgan. Mamlakatda ziyorat maqsadlarda tashrif
buyuradigan xalqaro ziyoratchilar soni ortib bormoqda. Biroq, an'anaviy ziyorat tajribasi endi
raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi bilan o'zgarmoqda. Mobil ilovalar, virtual
sayohatlar, onlayn bron qilish tizimlari va ijtimoiy tarmoqlar ziyoratchilarning sayohatlarini
rejalashtirish, tajriba va almashish usullarini qayta shakllantirmoqda.
Uzluksiz, shaxsiylashtirilgan va samarali sayohat tajribasiga ortib borayotgan talab
O‘zbekistonning ziyorat turizm sektorini raqamli innovatsiyalarni o‘zlashtirishga undadi.
Ushbu o'zgarishlar O'zbekiston uchun jahon diniy turizm bozorida raqobatbardoshlikni saqlab
qolish va zamonaviy ziyoratchilarning o'zgaruvchan umidlarini qondirish uchun juda
muhimdir. Ushbu tadqiqot raqamli texnologiyalar O‘zbekistondagi ziyorat tajribasiga qanday
ta’sir ko‘rsatayotganini o‘rganish va ushbu innovatsiyalar taqdim etayotgan imkoniyatlar va
muammolarni baholashga qaratilgan bo’lib mobil ilovalar, virtual reallik (VR) sayohatlari,
onlayn bron qilish platformalari va ijtimoiy media kabi raqamli vositalar O‘zbekistondagi
ziyorat tajribasini qanday qayta shakllantirayotganini ko‘rib chiqadi. Ziyaratcholarning
miqdoriy so'rovlari va turizm operatorlari bilan sifatli intervyularni o'z ichiga olgan aralash
usullardan foydalangan holda, tadqiqot ushbu texnologiyalardan foydalanish imkoniyatini,
turistlar qoniqishini va ularni qanday yaxshilash usullarini o'rganadi.
Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, ziyoratchilar navigatsiya va namoz vaqtlari uchun mobil
ilovalar, turar joy uchun onlayn bron qilish tizimlari va tajriba almashish uchun ijtimoiy
tarmoqlar kabi kamida bitta raqamli vositadan foydalanadi. Yosh ziyoratchilar (18-35 yosh)
katta avlodlarga (55 yosh va undan katta) nisbatan ushbu vositalardan ko'proq foydalanishgan,
bu raqamli texnologiyalardan foydalanishda avlodlar orasidagi farqni ko'rsatadi. Ziyorat
ko’rsatmalari, GPS-navigatsiya va mobil ilovalar, hukumat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan
“Tabarruk Ziyorat” kabi platformalar tobora ommalashib bormoqda. Asosiy ziyoratgohlarga
virtual sayohatlar sayyohlarga tashrif buyurishdan oldin yo'nalishlarni kashf qilish imkonini
beradi. VR, ayniqsa, sayohat cheklangan paytda COVID-19 pandemiyasi paytida foydali deb
hisoblangan (Orîndaru et al., 2021). Raqamli vositalar ziyoratchilarga ma'lumotlarga kirishni,
veb-saytlarda harakat qilishni va oldindan onlayn bron qilish xizmatlarini osonlashtirdi.
Instagram va Facebook kabi ijtimoiy media platformalari ziyoratchilar tomonidan tajriba
almashish, aloqa o’rnatish va O‘zbekiston ziyorat yo’nalishlarini yanada targ‘ib qilish uchun
tobora ko‘proq foydalanilmoqda(Kannan & Li, 2017). Ziyoratchilar raqamli xizmatlardan
qoniqishi va takomillashgan qulaylik va vaqtdan unumli foydalanish imkoniyatini asosiy
afzallik sifatida qayd etishdi. Biroq, keksa ziyoratchilar ba'zi texnologiyalardan foydalanishda
qiyinchiliklarni aytib, ko'proq inklyuziv raqamli yechimlarga ehtiyoj borligini ta'kidladi. Keksa
ziyoratchilar va qishloq joylardan kelganlarning katta qismi mavjud texnologiyalardan to'liq
foydalanish uchun zarur bo'lgan raqamli savodxonlikka ega emas. Ushbu raqamli bo'linish
ziyorat turizm sektorida raqamli vositalardan kengroq foydalanishda to'siq bo’ladi (Zaragoza-
Sáez et al., 2022). Ba'zi ziyoratgohlar, ayniqsa qishloq joylarda, raqamli infratuzilmaning
63
talabga javob bermasligidan aziyat chekmoqda. Bu ziyorat tajribasini oshirishda mobil ilovalar
va onlayn platformalar samaradorligini kamaytiradi.
Natijalar shuni ko'rsatadiki, raqamli transformatsiya ziyorat turizmining qulayligi va
samaradorligini oshirgan bo'lsa-da, sohada hali ham uning to'liq salohiyatini cheklaydigan
to'siqlar mavjud. Avlodlar orasidagi raqamli tafovut va infratuzilmadagi kamchiliklar barcha
ziyoratchilarning yoshi va joylashuvidan qat'i nazar, raqamli yutuqlardan foydalanishi uchun
maqsadli harakatlar zarurligini ta'kidlaydi. O‘zbekistondagi sayyohlik operatorlari va davlat
idoralari kam rivojlangan ziyoratgohlardagi raqamli infratuzilmaga sarmoya kiritish bilan bir
qatorda keksa va qishloq aholisi uchun raqamli savodxonlik dasturlarini rivojlantirishga
ustuvor ahamiyat berishlari kerak. Bundan tashqari, turizm sanoati sog'lig'i yoki moliyaviy
cheklovlar tufayli sayohat qila olmaydigan ziyoratchilarga tashrifdan oldin immersiv
tajribalarni taklif qilish uchun VR texnologiyasidan foydalanishi mumkin.
Raqamli transformatsiya O‘zbekistondagi ziyorat turizmi tajribasini ziyoratchilar uchun
qulaylik, faollik va qoniqishni oshirish orqali qayta shakllantirmoqda. Biroq, ushbu
imtiyozlardan to'liq foydalanish uchun raqamli savodxonlik va infratuzilma muammolarini hal
qilish uchun birgalikda harakat qilish kerak. Ushbu sohalarga sarmoya kiritib, O‘zbekiston
o‘zining turizm sektorida barqaror va inklyuziv o‘sishni rag‘batlantirish bilan birga o‘zini
ziyorat uchun yetakchi yo‘nalish sifatida ko‘rsatishi mumkin.
References:
1.
Kannan, P. K., & Li, H. “Alice.” (2017). Digital marketing: A framework, review and research
agenda.
International
Journal
of
Research
in
Marketing
,
34
(1),
22–45.
https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.ijresmar.2016.11.006
2.
Orîndaru, A., Popescu, M.-F., Alexoaei, A., Căescu, Ștefan-C., Florescu, M., & Orzan, O.
(2021). Tourism in a Post-COVID-19 Era: Sustainable Strategies for Industry’s Recovery.
Sustainability
,
13
, 6781. https://doi.org/10.3390/su13126781
3.
Zaragoza-Sáez, P., Marco-Lajara, B., & Ubeda-Garcia, M. (2022). Digital skills in tourism. A
study from the Next Tourism Generation (NTG) Alliance.
Measuring Business Excellence
,
26
(1),
106–121. https://doi.org/10.1108/MBE-11-2020-0151
