43
ZAMONAVIY PEDAGOGIKA USULLARI VA ULARNING TA'LIM JARAYONIDAGI
ROLI
Razzakova Munisa Axadovna
O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti akademik litseyi uslubchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14236283
Annotatsiya.
Ushbu maqolada zamonaviy pedagogika usullari, ularning afzalliklari va
ta'lim jarayonidagi rolini ko'rib chiqdik. Hozirgi kunda pedagogika ijtimoiy hayotning ajralmas
qismi sifatida ta'limtarbiyaning maqsadi, vazifalari, davlat ta'lim standartlari, ta'lim va tarbiya
shakllari, metodlari, vositalari, pedagogik faoliyatni tashkil qilish shakllari, mexanizmlari, uning
qonuniyatlari haqida bilim, ma'lumot beruvchi, pedagogik mahorat sirlarini o‘rgatuvchi fanga
aylandi.
Kalit so’zlar
: pedagogika, fan taraqqiyoti, ta'lim, zamonaviy usullar, shakllanish,
pedagogik muhit.
Ta'lim jarayonini innovatsion tashkil etishda pedagogika sohasidagi bilimlardan
foydalanish, ularni amaliyotda qo‘llash metodlarini takomillashtirish bo‘yicha AQSh, Buyuk
Britaniya, Yaponiya, Germaniya, Xitoy, Singapur, Janubiy Koreya kabi dunyoning rivojlangan
mamlakatlarida ta'lim sohasini modernizatsiyalash, innovatsion texnologiyalarni tatbiq etish,
o‘qitishning didaktik asoslarini global strategiyalar sifatida pedagogik amaliyotga tatbiq etish
tendensiyalari kuzatilmoqda [2]. Rivojlangan mamlakatlarda ta'lim eng noyob kapital sifatida
qadrlanayotgan bugungi sharoitda uzluksiz ta'limning barcha bosqichlarida “ta'lim sifatini
baholash jarayoni va vositalarini takomillashtirish, erishilgan natijalarni aniqlash imkonini
beruvchi mexanizmlarni amaliyotga joriy etish» dolzarb vazifa etib belgilandi.
Pedagogika fani va amaliyotida ta’lim va tarbiyaga zamonaviy yondashuvlar
xususiyatlariga, umumta’lim maktablari amaliyotida bir xillikni bosqichma-bosqich bartaraf
etishga, turli xildagi ta’lim tizimlari, muqobil maktablar vujudga kelishiga katta e’tibor
berilmoqda, original loyihalar, ayniqsa, ijtimoiy rivojlanish darajasiga mos keladigan
zamonaviy pedagogika usullari va ularning ta'lim jarayonidagi o’rniga. Pedagogik nuqtai
nazardan, zamonaviy pedagogika usullarini takomillashtirishning asosiy tendentsiyalari o'tish
bilan tavsiflanadi:
- yodlash funktsiyasi sifatida o'rganishdan o'rgangan narsadan foydalanishga imkon beruvchi
aqliy rivojlanish jarayoni sifatida o'rganishga;
- bilimning sof assotsiativ, statik modelidan aqliy harakatlarning dinamik tuzilgan tizimlariga;
- o'rtacha talabaga e'tibor qaratishdan differensiallashtirilgan va individuallashtirilgan o'quv
dasturlariga;
- o'rganish uchun tashqi motivatsiyadan ichki axloqiy-irodaviy tartibga solishgacha [3].
Adabiy manbalarning ulkan arsenalini tahlil qilish so'nggi yillarda o'qitish va ta'limga
texnologik yondashuvga qiziqish kuchaygan degan xulosaga kelishimizga imkon beradi. Bilimni
talab qiluvchi texnologiyalar asrida, bizningcha, zamonaviy ta’limni texnologiyalashtirishga
o‘tish zarurati bilan qo‘shilmaslik mumkin emas, chunki aynan shu orqali har bir bolaning
rivojlanishiga individual yondashish, ta’limni differentsiallashtirish, insonparvarlashtirish
yo‘lga qo‘yilgan va butun ta'lim tizimini demokratlashtirish amalga oshirilmoqda [1]. Samarali
ta’lim jarayonini shakllantirishda zamonaviy pedagogik usullar asosiy o‘rin tutadi. Ular
talabalarning tanqidiy fikrlash, ijodkorlik va mustaqilligini rivojlantirishga qaratilgan.
44
Zamonaviy pedagogik usullar o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash, ijodkorlik va mustaqillikni
rivojlantirishga qaratilgan. Ular o'quv jarayonini yanada qiziqarli, rag'batlantiruvchi va
samarali qiladi. Interfaol va tabaqalashtirilgan ta’lim, loyiha va so‘rovga asoslangan ta’lim,
o‘yinlashtirish va texnologiyalardan foydalanish kabi usullarni joriy etish o‘qituvchilarga qulay
ta’lim muhitini yaratishga va o‘quvchilarning har tomonlama rivojlanishiga yordam beradi.
Shunday qilib zamonaviy pedagogik texnologiyalar deganda biz vaqtinchalik jihatni
nazarda tutmaymiz: yangi yoki yaqinda paydo bo'lgan, lekin odatiy, an'anaviylardan farq
qiladigan zamonaviy ta’lim shakli. An'anaviy o'qitish usullari ko'proq faktik materiallarni
o'zlashtirishga va tanish vaziyatda bilimlarni takrorlash qobiliyatiga yordam beradi. Biroq,
zamonaviy dunyo juda aniq talablarni qo'yadi:
- o'zgaruvchan hayotiy vaziyatlarga moslashuvchan moslashish, zarur bilimlarni mustaqil
ravishda egallash, turli xil paydo bo'lgan muammolarni hal qilish uchun ularni amaliyotda
mohirona qo'llash qobiliyati;
- mustaqil tanqidiy fikrlash, voqelikda yuzaga kelayotgan muammolarni ko‘ra bilish va
zamonaviy texnologiyalardan foydalangan holda ularni oqilona hal etish yo‘llarini izlash; olgan
bilimlarini atrofdagi voqelikda qayerda va qanday qo‘llash mumkinligini aniq tushunish; yangi
g‘oyalarni ishlab chiqish va ijodiy fikrlay olish;
- axborot bilan malakali ishlash (muayyan muammoni hal qilish uchun zarur bo'lgan faktlarni
to'plash, ularni tahlil qilish, muammolarni hal qilish uchun gipotezalarni ilgari surish, zarur
umumlashtirishlar, o'xshash yoki muqobil echimlar bilan taqqoslash);
- ochiqko'ngil, turli ijtimoiy guruhlarda muloqotga kirishish, turli sohalarda, turli vaziyatlarda
birgalikda ishlay olish, har qanday nizoli vaziyatlarning oldini olish yoki undan osongina chiqib
ketish;
- o'z odob-axloqi, aql-zakovati va madaniy saviyasini rivojlantirish ustida mustaqil ishlash.
Ta'limning zamonaviy pedagogika usullari va ularning ta’lim jarayonidagi o’rni –
o'qituvchi ko'proq talabaning mustaqil faol kognitiv faoliyatining tashkilotchisi, malakali
ZAMONAVIY PEDAGOGIKA USULLARI
Interfaol va innovatsion ta'lim
Differensial ta'lim
Gamifikatsiya
Loyihaga
asoslangan ta'lim
AKT asosidagi
ta'lim
45
maslahatchi va yordamchi sifatida ishlashidir. Bu rol an'anaviy o'qitishga qaraganda ancha
murakkab va o'qituvchidan yuqori darajadagi kasbiy va pedagogik madaniyatni talab qiladi.
References:
1.
Abdullaev A. (2024). The essence of modern pedagogical technologies and their role in
professional training. Scientific notes of the Khujand State University named after academician
B. Gafurov. Humanities, (3). P.121-129.
2.
Xudayberganova F., Raxmatullayeva B., Raximova N. Zamonaviy pedagogika va uning
metodologiyasi// Zamonaviy dunyoda pedagogika va psixologiya» nomli ilmiy, masofaviy,
onlayn konferensiya. B. 90-92. https://doi.org/10.5281/zenodo.7494007
3.
Eshpulatova Xadicha Muradovna (2022). Ta’limda innovatsion texnologiyalarning turlari
va ahamiyati. Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali, 1 (1А), 31-35..
