4
KONSTITUTSIYA – ERKIN VA FAROVON HAYOT GAROVI
Atamurodova F.
T. f.f.f.d.(PhD)
Nizomova Sitora
Iqtisodiyot va pedagogika universiteti
Xorijiy tillar fakulteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14770850
Annotatsiya:
Konstitutsiya ko’pincha davlatning siyosiy, ijtimoiy va huquqiy bazasining
asosi sifatida qaraladi. U nafaqat davlatning asosiy qonuni, balki fuqarolarning shaxsiy
huquqlarini himoya qilish, adolatni o’rnatish, ijtimoiy va iqtisodiy farovonlikni oshirish uchun
garov sifatida ham xizmat qiladi. Ushbu maqolada konstitutsiyaning erkin va farovon
jamiyatini ta’minlashdagi roli, uning asosiy vazifalari, tarixiy konteksti, iqtisodiy rivojlanishiga
va ijtimoiy birlikka ta’siri.
Kirish
Konstitutsiya davlat hokimiyati va uning fuqarolari o’rtasidagi ijtimoiy shartnomani
ifodalaydi, davlat tuzilmasi, hokimiyat taqsimoti, shaxslarning asosiy huquq va burchlarini
belgilaydi. Yaxshi tuzilgan konstitutsiya shunchaki huquqiy hujjat emas; bu barqaror, adolatli
va farovon jamiyatning loyihasidir.
Konstitutsiya boshqaruvining aniq asoslarini yaratish va fuqarolar erkinliklarini himoya
qilish orqali uzoq muddatli tinchlik, farovonlik va ijtimoiy farovonlikka yo’l ochishi mumkin.
Ushbu maqolada konstitutsiya o’ylangan holda tuzilgan bo’lsa, fuqarolarning erkin va farovon
hayot garovi bo’lib xizmat qilishi haqida so’z boradi.
Konstitutsiyaning shaxs erkinligini himoya qilishdagi roli
Har qanday konstitutsiyaning asosiy xususiyati uning shaxsiy huquq va erkinliklarini
himoya qilish qoidalaridir.Demokratik jamiyatlarda konstitutsiyalar odatda so’z erkinligi,
yig’ilishlar erkinligi, adolatli sudlovga bo’lgan huquq va o’zboshimchalik bilan hibsga olishdan
himoyalanish kabi bir qator fuqarolik erkinliklarini kafolatlaydi. Bu huquqlar nafaqat shaxsiy
erkinlikning asosi, balki erkin jamiyatning gullab-yashnashi uchun asos hamdir.
Shaxs erkinliklarining himoya qilinishi fuqarolarning davlatning ortiqcha aralashuvisiz
o’z fikrini ifoda etishi, siyosiy jarayonda ishtirok etishi va shaxsiy maqsadlarini amalga
oshirishini ta’minlaydi. Bu, o’z navbatida, shaxslar jamiyatining teatr farovonligiga hissa
qo’shish mumkin bo’lgan muhitni rivojlantiradi va farovon jamiyatga olib keladi.
Siyosiy barqarorlik asosi
Konstitutsiya siyosiy barqarorlikni ta’minlashda ham muhim rol o’ynaydi. Ijroiya, qonun
chiqaruvchi va sud hokimiyatlari o’rtasidagi hokimiyatlarning bo’linishini aniq belgilab,u har
qanday sub’ekt yoki guruhning hokimiyatni monopoliya qilishiga yo’l qo’ymaydi. Ushbu
nazorat va muvozanat tizimi demokratik boshqaruvni saqlash va avtoritarizmning oldini olish
uchun asosiy hisoblanadi.
Bundan tashqari, konstitutsiya ko’pincha hokimiyat tarmoqlari va davlat va fuqarolar
o’rtasidagi nizolarni hal qilish tartibini belgilaydi. Bu mexanizmlar tinchlik va tartibni
saqlashda muhim ahamiyatga ega bo’lib, jamiyatlarning betartiblik yoki zo’ravon
to’qnashuvlarga tushib qolmasdan rivojlanishiga imkon beradi.
Iqtisodiy farovonlik va Konstitutsiya
Konstitutsiya va iqtisodiy farovonlik o’rtasidagi bog’liqlik murakkab, ammo muhim.
Konstitutsiya sarmoya, tadbirkorlik va innovatsiyalar uchun qulay muhitni yaratish mulk
5
huquqini kafolatlovchi, shartnomalar bajarilishini ta’minlovchi va qonun ustuvorligini qo’llab-
quvvatlovchi konstitutsiya xo’jalik operatsiyalarini amalga oshirish uchun zarur bo’lgan
huquqiy ishonchni ta’minlaydi.
Bundan tashqari, konstitutsiyalar ko’pincha monopoliyalarni tartibga solish, ishchilar
huquqlarini himoya qilish va resurslarni adolatli taqsimlashni rag’batlantirish kabi iqtisodiy
adolat qoidalarini o’z ichiga oladi. Bu chora- tadbirlar iqtisodiy o’sish nafaqat imtiyozli
qatlamlarga emas, balki jamiyatning barcha sohalariga foyda keltirishini ta’minlaydi.
Ijtimoiy uyg’unlik va milliy o’ziga xoslik
Konstitutsiya milliy birlikning ramziy va huquqiy timsolidir. Turli jamiyatda
konstitutsiya etnik, diniy yoki lingvistik bo’linishlardan ustun turadigan umumiy asosni
ta’minlay oladi. Konstitutsiya kelib chiqishidan qat’i nazar, barcha fuqarolarning qonun oldida
teng himoyasini ta’minlash orqali bir- biriga daxldorlik va o’zaro hurmat tuyg’usini
tarbiyalashga yordam beradi.
Bundan tashqari, konstitutsiyalar ko’pincha yaxlit jamiyat qurish uchun zarur bo’lgan
ijtimoiy farovonlik, ta’lim va sog’liqni saqlashni rag’batlantiradigan qoidalarni o’z ichiga
imkoniyatlar kafolatlanganini ko’rganlarida, ular milliy taraqqiyotga ijobiy hissa qo’shish
ehtimoli ko’proq.
Konstitutsiya ijtimoiy shartnoma sifatida
Konstitutsiyaning ijtimoiy shartnoma sifatidagi tushunchasi Tomas Xobbs, Jon Lokk va
Jan- Jak Russo kabi siyosiy faylasuflarga borib taqaladi. Ular hukumatning qonuniyligi
boshqariladiganlarning roziligidan kelib chiqadi va konstitutsiyaning asosiy maqsadi
fuqarolarning tabiiy huquqlarini himoya qilish ekanligini ta’kidladilar. Hozirgi zamonda bu
g’oya nafaqat shaxsiy erkinliklarni himoya qilishni, balki jamoaviy farovonlikni
rag’batlantirishni ham qamrab olgan holda kengaytirildi.
Konstitutsiyalarning tarixiy evolyutsiyasi shuni ko’rsatdiki,inklyuziv, demokratik va
ilg’or tuzilmalarni o’zlashtirilgan mamlakatlar ko’proq siyosiy va iqtisodiy muvaffaqiyatlarga
erishadilar. Qattiq yoki istisno qiluvchi konstitutsiyalar esa, aksincha, turg’unlik, tengsizlik va
ijtimoiy tartibsizliklarga olib kelishi mumkin.
AQSH Konstitutsiyasining ta’siri
1787- yilda qabul qilingan Qo’shma Shtatlar Konstitutsiyasi bugungi kungacha amalda
bo’lgan eng qadimgi yozma milliy konstitutsiyalardan biridir. Uning mamlakat taraqqiyotiga
ta’sirini ortiqcha baholab bo’lmaydi. Vaqt o’tishi bilan Konstitutsiya AQSHning mustamlaka
jamiyatidan global super davlatga o’tishini osonlashtiradi. Erkinlik, adolat va tenglik
tamoyillarini mustahkamlab, innovatsiya madaniyatini rivojlantirdi, investitsiyalarni jalb qildi
va fuqarolarning faolligini rag’batlantirdi.
Qo’shma Shtatlar tarixi davomida mavjud bo’lgan qiyinchiliklar va qarama-
qarshiliklarga qaramay, masalan, qullik va irqiy tengsizlik - Konstitutsiya o’zgartirishlar va
sud talqini orqali moslashuvchanligini isbotladi. Bu barcha fuqarolar uchun erkinlik va
farovonlik tarafdori bo’lgan siyosiy tizimning mustahkamligidan dalolat beradi.
Xulosa. Rivojlanayotgan xalq uchun tirik hujjat
Xulosa qilib aytadigan bo’lsak , konstitutsiya statistik hujjat emas; bu o’zgaruvchan
jamiyat ehtiyojlarini qondirish uchun doimo rivojlanib boradigan jonli garovdir. Konstitutsiya
erkinlik, adolat va tenglik tamoyillarini qo’llab- quvvatlab, barcha fuqarolarning erkin va
farovon hayot kechirishi uchun asos yaradi. Uning dolzarbligi va ta’sirchanligi uning
6
sahifalarida mustahkamlangan va’daning kelgusi avlodlar uchun haqiqat bo’lib qolishi
xalqning faol ishtiroki va hushyorligiga bog’liq.
References:
1.
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.
2.
Mirziyoyev Shavkat – O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2008 yil 1 maydagi
“Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi qabul qilinganligining 60 yilligiga bag’ishlangan
tadbirlar dasturi to’g’risida”gi farmoni.
3.
Xaitov Aktam – Oliy Majlis Qonunchilik Palatasi Spikeri o’rinbosari, O’z . Lider fraksiyasi
rahbari – “ Konstitutsiya – farovon hayotimiz taraqqiyotining asosiy poydevori” – lider.uz/uz/
ro’znomasi maqolasi bosh sahifa. 09.12.2020 yil.№1030
4.
A. Rahimov – “Konstitutsiya inson huquq va erkinliklarining kafolati” “Xalq so’zi “
ro’znomasida . 09.12.2020 yil.
5.
Abdikarimova Sayyora – O’z Oliy Majlis Senati a’zosi – “Konstitutsiya – taraqqiyotimiz va
farovonligimiz kafolati” O’z. Ru.En.Constitution. Uz/uz/pages/, bosh sahifa.
