44
TUGUNLI BUQOQNI TASHXISLASHDA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYA USULI
TI – RADS SAMARADORLIGI
O’lmasova Mа’sumaxon Gulshanbek qizi
FJSTI endokrinologiya yo’nalishi bo’yicha 1-kurs magistri
Karimova M.M.
T.f.n
https://doi.org/10.5281/zenodo.14835622
Annotatsiya.
TI-RADS usuli orqali tashxislangan qalqonsimon bez mutlaqo to’g’ri
tashxisga ega hisoblanadi. U orqali kasallikni ancha barvaqt hamda asoratsiz davolash
mumkin.
Qalqonsimon bezdagi o‘smalar kattalarning 40 foizida shakllanadi, ammo faqat 5-7 foizi
tashqi belgi sifatida namoyon bo‘ladi. Yer yuzidagi barcha odamlarning deyarli yarmi
tugunli buqoq bilan yashaydi — qalqonsimon bezda tugunlar, kichik o‘smalar paydo
bo‘ladigan holat. Tugunli buqoq — bu tibbiy tashxis emas, balki tibbiy atama.
Yosh o‘tgani sari qalqonsimon bez to‘qimalarida tugun paydo bo‘lish ehtimoli shunchalik
yuqori bo‘ladi. Bolalarda bunday o‘smalar kam uchraydi: 18 yoshgacha bo‘lgan bemorlar
barcha holatlarning atigi 5 foizini tashkil qiladi, ammo 50 yoshga kelib, kattalarning 40 foiziga
tugunli buqoqqa ega bo‘ladi. Ushbu kasallik ayollarda ko‘proq uchraydi — bu gormonal tizim
ishlashining o‘ziga xos xususiyatlari tufaylidir.
Tugunlarning aksar qismi shunchalik kichik bo‘ladiki, ular faqat ultratovush tekshiruvi
paytida aniqlanishi mumkin: barcha tugunlarning atigi 4-7 foizini shunchaki paypaslab sezish
mumkin. Ko‘pgina hollarda o‘smalarning 95 foizi maxsus davolanishga muhtoj emas, inson
hayoti va sog‘lig‘iga tahdid solmaydi.
Uzoq vaqt davomida qalqonsimon bezdagi tugunlarning sababi yod yetishmasligi deb
hisoblangan, ammo bu nazariya tasdiqlanmagan. Bugungi kunga kelib, qalqonsimon bez
to‘qimalarida shish paydo bo‘lishini qo‘zg‘atishi mumkin bo‘lgan bir nechta omillar ma’lum:
genetik omil;
tez-tez stress yoki uzoq muddatli og‘ir stress;
surunkali yallig‘lanish kasalliklari: faringit, sinusit, tonzillit va boshqalar;
tez-tez iqlim o‘zgarishi;
noqulay ekologik vaziyat;
chekish;
doimiy gipotermiya;
ba’zi dori-darmonlarni qabul qilish.
Yuqorida aytib o‘tilganidek, ko‘pincha qalqonsimon bezdagi tugunlar juda kichikdir va
ularni teginish orqali aniqlash deyarli mumkin emas. Biroq tugunning ko‘rsatadigan ba’zi
alomatlar mavjud.
nafas qisilishi;
tiklanmaydigan bo‘g‘iq ovoz;
yutinishda qiyinchilik;
davolanish bilan o‘tib ketmaydigan yo‘tal;
bosh og‘rig‘i;
quloqlarda shovqin.
45
Xulosa.
Qalqonsimon bezdagi tugunlarni aniq tashxislash maqsadida zamonaviy
texnologiya samarasi bo’lgan TI-RADS usulidan foydalaniladi. TI-RADS – qalqonsimon bez
tugunlarini yonom sifatli o’smalariga extimol qilinganda ultratovush ko’rsatkichlari orqali
baxolash va ingichka igna orqali biopsiya olish.
TI-RADS bo’yicha qalqonsimon bezining 5 darajasi farqlanadi:
1 – normal qalqonsimon bez tugunlari
2 – yaxshi sifatli qalqonsimon bez tugunlari
3 – xavflilik darajasi past qalqonsimon bez tugunlari
4 – xavflilik darajasi o’rtacha qalqonsimon bez tugunlari
5 – xavflilik darajasi yuqori qalqonsimon bez tugunlari
References:
1.
Endokrinologiya A.S. Ametov
2.
Williams Textbook of Endocrinology
3.
Вашингтонский справочник Эндокринология – 2024
4.
Болезни органов эндокринной системы – Дедов 2000
5.
Эндокринология - Шагазатова
