110
SURXONDARYO VILOYATIDA TOG‘-KON SANOATI MAHSULOTLARI TAHLILI
Xayrullayev Ibodullo Sunnatullayevich
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti,
Aniq va tabiiy fanlar kafedrasi o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14929856
Annotatsiya. Annotatsiya.
Mazkur maqolada Surxondaryo viloyati sanoatining hududiy
va tarkibiy salohiyati holati va rivojlanish imkoniyatlari yoritib berilgan, ulardan samarali
foydalanish tahlili olib borilgan.
Kalit so'zlar.
Surxondaryo viloyati, sanoat, sanoat tarmoqlari, tog‘-kon sanoati
mahsulotlari hajmi, tog‘-kon sanoati.
Abstract.
In this article, the situation and development opportunities of the regional and
structural potential of the Surkhandarya region's industry are highlighted, and an analysis of
their effective use is carried out.
Keywords.
Surkhandarya region, industry, industrial sectors, volume of mining industry
products, mining industry.
Аннотация.
В данной статье освещены состояние регионального и структурного
потенциала промышленности Сурхандарьинской области и возможности развития, а
также проведен анализ их эффективного использования.
Ключевые слова.
Сурхандарьинская область, промышленность, отрасли
промышленности,
объем
продукции
горнодобывающей
промышленности,
горнодобывающая промышленность.
Bugungi kunda mamlakatimiz hududlarida iqtisodiyot tarmoqlarini, ayniqsa, sanoat
tarmoqlarini rivojlantirishga katta e’tibor qaratilmoqda. Natijada sanoat korxonalari ko‘payib,
sohada iqtisodiy islohotlar chuqurlashdi. Natijada sanoat sohasini isloh qilish, tarkibiy
o‘zgartirishlar va diversifikatsiya qilish dasturlari amalga oshirilishi, moddiy-texnika
bazasining mustahkamlanishi respublika hududlarida sanoat ishlab chiqarishini rivojlantirish
uchun zamin yaratdi. Xususan, O‘zbekistonda so‘nggi olti yilda aholi soni 13 foizga, sanoat
korxonalari esa ikki barobarga, ya’ni 45 mingdan 100 mingga ko‘paydi [1].
Shuningdek, sanoat sohasi aholi farovonligini oshirishdagi ahamiyati bilan ajralib turadi.
Chunki sanoat sohasining asosini sanoat ishlab chiqarish munosabatlari tashkil etadi. Shu
munosabat bilan mamlakatimiz hududlarida sanoat ishlab chiqarishini samarali rivojlantirish
maqsadida uning faoliyatini baholash masalalariga e’tibor qaratish maqsadga muvofiqdir.
Xususan, sanoat ishlab chiqarishi faoliyatini baholash omillaridan samarali foydalanish tarmoq
rivojlanishini ta’minlash, yangi sanoat korxonalarini tashkil etish masalalarini hal etish, sanoat
ishlab chiqarishining mutanosibligini ta’minlash uchun mavjud imkoniyatlardan foydalanishni
taqozo etadi.
Dastlabki ma'lumotlarga ko'ra, 2020 yil yanvar-mart oylarida viloyat korxonalari 1 trln.
226,6 _ mlrd.so'mlik sanoat mahsuloti ishlab chiqarilgan yilning o'tgan _ davriga tegishli bo'lib
, nisbatan tarmoq ishlarini chiqarish ko'rsatkichi 126,3 foizni tashkil etdi _ Jami sanoat ishlab
chiqarish hajmi o'sishning asosiy omili bo'lishi va ishlab chiqarish (qayta ishlash) sanoati - 30,9
foizga, suv ta'minoti, kanalizatsiya tizimi, chiqindilarni tozalash 25 foizga. gaz, bug' bilan
ta'minlash va konditsionerlash - 2,0% ga o'sish ko'zda tutilgan Tog'-kon sanoati va ochiq konlar
ish ko'rsatkichi (88,8%) yilning o'tgan davrida nisbatan pasaygan davrga to'g'ri keladi.
111
Kon sanoati va ochiq konlar ishlaydi.
2023- yilning yanvar-iyun oylarida ishlab chiqaradigan sanoat korxonalari tomonidan
ishlab chiqarilgan mahsulotlar hajmi 3214,8 mlrd. so‘mni yoki jami sanoat mahsulotlarining
89,6 % ini tashkil etdi.
Tog'-kon sanoati va ochiq konlar ishda yirik sanoat korxonalari sanoat
mahsulotlari ishlab chiqarishning bir turi bo'yicha
1-jadval
Tog' - kon sanoati
va ochiq konlar ish
mahsulotlari
2022 yil yanvar-
mart oylarida ish
chiqarildi
2023 yil yanvar-
mart oylarida ish
chiqarildi
O'sish sur'ati,
%
Ko'mir, ming tonna.
88,2
116,6
28,4
Jami sanoat ish reliz fizik hajmi o'sish asosiy omil bo'lishi va ish
sanoatni berish (qayta ishlash) - 10,3% ga, elektr energiyasi, gaz, bug' ta'minoti va havoni
tozalash - 29,0% va suv bilan ta'minlash; kanalizatsiya tizimi, chiqindilarni yig'ish va yo'q qilish
- 1,2% ga o'sish kuzatildi.
Tog'-kon sanoati va ochiq konlar yirik sanoat korxonalari tomonidan ishlaydi
ayrim turlarini ishlab chiqarish
2-jadval
Sanoat mahsulotlari
2022 yil
Yanvar - iyun
2023 yil
Yanvar - iyun
Farq
+/-
Ko'mir
, ming tonna
124,2
144,8
20,6
Neft
, ming tonna
42,8
38,7
-4,1
Qattiq tuz ( tuzdan
osh qoshiq
dan tashqari), ming
t.
12,4
11,9
-0,5
Qum, ming tonna.
31,6
26,5
-5,1
Chaqiq tosh, ming t.
40,9
2,5
-38,4
Granit, qumtosh va
boshqalar
toshlar, ming t.
1,2
0,4
-0,8
Xulosa shuki, Surxondaryo viloyatining sanoat tarmog‘i xalq xo‘jaligida muhim o‘rin
tutadi va uni rivojlantirish bevosita hududiy va tarmoq tahlillari asosida amalga oshirilishi
maqsadga muvofiqdir. Bu turli yo'nalishlarda amalga oshirilishi va iqtisodiyot tarmoqlari
ichida sanoat sektorini barqaror rivojlantirishga qaratilishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyo y evning 2023 - yil uchun
Murojaatnomasi. 2022-yil 22-dekabr. Manba :
https://review.uz/oz/post/ozbekiston-
respublikasi-prezidenti-shavkat-mirziyoyevning-2023-yil-uchun-murojaatnomasi-toliq-matn
2.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 25 iyuldagi “ Mahallalarda sanoat,
ishlab chiqarish, kasanachilik va chorvachilik mikromarkazlarini tashkil etish chora-
tadbirlari”gi PQ-331-son Qarori. Manba:
112
3.
Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik. – T.: IQTISODIYOT, 2014. - 19 b.
4.
UNIDO. Sanoat taraqqiyoti hisoboti 2016. Inklyuziv va barqaror sanoat rivojlanishida
texnologiya va innovatsiyalarning roli . Vena , Avstriya. 2015.
5.
