67
SUN’IY INTELLEKTNING ZAMONAVIY JAMIYATGA TA’SIRI
Jurayeva Shalolaxon Xusanboyevna
Farg‘ona davlat universiteti, Chet tillari fakulteti,
Fransuz tili fani o‘qituvchisi
Ismoilova Mohinur Bobir qizi
Farg‘ona davlat universiteti,
Chet tillari fakulteti, 22.120-guruh talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15179358
Annotatsiya.
Ushbu maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining zamonaviy jamiyatga
ta’siri keng qamrovda tahlil etilgan. Maqolada sun’iy intellektning asosiy rivojlanish
bosqichlari, iqtisodiyot, ta’lim, sog‘liqni saqlash sohalaridagi o‘rni, shuningdek u bilan bog‘liq
muammolar – axborot xavfsizligi, ishsizlik, etik va huquqiy masalalar yoritilgan. Tahlil asosida
sun’iy intellektni jamiyatga foydali va xavfsiz tarzda joriy etish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Kalit so’zlar:
sun’iy intellekt, axborot texnologiyalari, ijtimoiy ta’sir, xavfsizlik, ishsizlik,
etik muammolar, taraqqiyot.
Sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining rivojlanishi so‘nggi yillarda nafaqat ilm-fan
sohalarini, balki jamiyatning barcha jabhalarini, iqtisodiyotini, va kunlik hayotni ham tubdan
o‘zgartirmoqda. Bugungi kunda sun’iy intellekt texnologiyalari bir qator sohalarda
ishlatilmoqda va ularning jamiyatga ta’siri tobora kuchaymoqda. Maqolada sun’iy
intellektning jamiyatga bo‘lgan ta’siri va uning ijtimoiy, iqtisodiy va axloqiy jihatlari haqida
tahlillar keltiriladi.
Sun’iy intellekt tarixining boshlanishi 1950-yillarga borib taqaladi. 1956-yilda Alan
Turing va boshqa olimlar sun’iy intellektni yaratish bo‘yicha birinchi qadamlarni qo‘yishdi.
Dastlab, sun’iy intellekt dasturlarining asosiy maqsadi inson aqlini takrorlash va uni ma’lum
bir vazifalarni bajarishga yo‘naltirish edi. 1980-yillarda esa sun’iy intellektning yangi
yo‘nalishlari, masalan, mashina o‘rganish va chuqur o‘rganish texnologiyalari rivojlana
boshladi. Bugungi kunda esa sun’iy intellekt texnologiyalari tibbiyot, avtomobilsozlik,
iqtisodiyot, ta’lim va boshqa sohalarda qo‘llanilmoqda. Sun’iy intellekt texnologiyalari
jamiyatning ijtimoiy tuzilmasiga jiddiy ta’sir o‘tkazmoqda. Birinchi navbatda, bu
texnologiyalar turli ish joylarida avtomatlashtirish jarayonlarini boshlaydi. Natijada, ko‘plab
oddiy ishchilar o‘z ish o‘rinlarini yo‘qotishlari mumkin. Biroq, bu holat yangi kasblarning
paydo bo‘lishiga olib kelmoqda.
Masalan, ma’lumotlar tahlilchilari, sun’iy intellekt tizimlarini yaratish va ularni
boshqarish bo‘yicha mutaxassislar kabi yangi ish o‘rinlari yaratildi.
Bundan tashqari, sun’iy intellekt texnologiyalarining ommalashuvi insonlarning
kundalik hayotini osonlashtirib, vaqtni tejashga yordam beradi. Avtomatlashtirilgan
xizmatlar, masalan, sun’iy intellekt yordamida ishlovchi mijozlarga xizmat ko‘rsatish tizimlari,
onlayn ta’lim platformalari, va o‘z-o‘zini boshqaruvchi transport tizimlari jamiyatda katta
ijtimoiy o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda.
Sun’iy intellekt texnologiyalari iqtisodiy o‘sishga katta ta’sir ko‘rsatmoqda. Ularning
qo‘llanilishi ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, xarajatlarni kamaytirish va yangi
mahsulotlarni yaratishda muhim rol o‘ynaydi. Sun’iy intellekt yordamida kompaniyalar ishlab
chiqarish jarayonlarini yanada avtomatlashtirib, mahsulot sifatini oshirishlari mumkin.
Shuningdek, sun’iy intellekt texnologiyalarining rivojlanishi iqtisodiy nohaqliklarni
kamaytirishga, iqtisodiy resurslardan samarali foydalanishga yordam beradi. Biroq, bu
68
texnologiyalarni joriy qilishda ayrim muammolar ham yuzaga kelmoqda, masalan, sun’iy
intellektning ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish sohalarida ishchilarning o‘rnini bosishi.
Sun’iy intellekt texnologiyalarining rivojlanishi bilan birga axloqiy muammolar ham yuzaga
kelmoqda.
Masalan, sun’iy intellekt tizimlarining qarorlar qabul qilishda qanday axloqiy prinsiplar
asosida ishlashini aniqlash zarur. Ba’zi hollarda, sun’iy intellekt texnologiyalari noto‘g‘ri
qarorlar qabul qilishga olib kelishi mumkin. Bu, o‘z navbatida, inson huquqlari va
erkinliklariga tahdid soladi. Shu bilan birga, sun’iy intellektning rivojlanishi axborot xavfsizligi
masalalarini ham keltirib chiqaradi. Sun’iy intellekt tizimlari tomonidan to‘plangan
ma’lumotlar ehtimoliy ravishda xavfli holatlarga olib kelishi mumkin, bu esa shaxsiy
ma’lumotlar xavfsizligiga tahdid soladi.
Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki,
sun’iy intellekt texnologiyalari jamiyatga katta
ta’sir ko‘rsatmoqda. Ular ijtimoiy, iqtisodiy va axloqiy jihatdan o‘zgarishlarni keltirib
chiqarmoqda. Biroq, bu texnologiyalarni joriy qilishda ehtiyotkorlik va me’yoriy nazorat
zarur. Sun’iy intellektning ijobiy ta’sirlarini maksimal darajada oshirish va uning salbiy
ta’sirlarini kamaytirish uchun innovatsiyalarni va axloqiy qadriyatlarni hisobga olish lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Turing, A. Computing Machinery and Intelligence. (1950). Mind, 59 (236), 433-460.
2.
Russell, S., & Norvig, Artificial Intelligence: A Modern Approach (4th ed.) Pearson.
(2020).
3.
Tegmark, M. Life 3.0: Being Human in the Age of Artificial Intelligence. Penguin Books.
(2017).
4.
Masharipova Mashhura Baxtiyor qizi. « 2024-yilda sun’iy intellekt: hozirgi davrda
texnologiyalar rivoji ».
Лучшие интеллектуальные исследования
, 2024, jild 32, №2, betlar
239–243.
5.
Mamatqulov Mirvoxid Mirzoxid oʻgʻli. « Sun’iy intellekt va uning jamiyatga ta’siri. »
Ilmiy
xabarlar
, 2024, jild 2, №8.
6.
Urinova Mukaddas Valisherovna. « Sun’iy intellekt tizimlarining salbiy oqibatlari va uni
oldini olish. »
Образование наука и инновационные идеи в мире
, 2023, jild 22, №8, betlar
157–160.
7.
Usmonbekova E’zoza, D. Mirzaakbarov. « Jamiyatda sun’iy intellektning bugungi kundagi
imkoniyatlari. »
Образование наука и инновационные идеи в мире
, 2023, jild 34, №5, betlar
94–97.
8.
Umarali Qodirov, Jamshid Qarshiyev. « Ta’lim sifatini oshirishda sun’iy intellekt
tizimlaridan foydalanishning o‘ziga xos jihatlari. »
TISU ilmiy tadqiqotlari xabarnomasi
, 2023,
jild 1, №1, betlar 196–201.
