16
BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARINI IJODIY-METODIK
KOMPETENTLILIGINI RIVOJLANTIRISH MAZMUNI
Uralova Muxabbat Sanjar qizi
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti
Maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim kafedrasi o‘qituvchisi
e-mail: uralovamuhabbat96@gmail.com
ORCID: 0009-0005-4454-3044
Telefon raqami. +99891-906-14-77
https://doi.org/10.5281/zenodo.15167103
Annotatsiya.
Bo‘lajak
boshlang‘ich
sinf
o‘qituvchilarining
ijodiy-metodik
kompetentligini rivojlantirish mavzusi muhim va keng qamrovli. Ushbu mavzu doirasida
boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ijodiy va metodik ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun bir
nechta asosiy yo‘nalishlar va uslublar mavjud. Quyidagi maqola shu jihatlar yoritilgan.
Kalit so‘zlar
: ijodkorlik, pedagogika, kompetentlik, metodika.
Bo‘lajak o‘qituvchilarni ijodiy metodik kompetentliligini rivojlantirishda integrative
yondashuvni samarali joriy etishning pedagogik shart-sharoitlarini tadqiq etishdan oldin biz
integrativ yondashuvning negiziy asosini tashkil etuvchi pedagogic integratsiyani amalga
oshirishda ustivorlik qiladigan asosiy tamoyillar va ularning alohida dars jarayonidagi
ahamiyati bilan bog‘liq masalalarni ko‘rib chiqishimiz lozim bo‘ladi.
Ijodiy fikrlashni rivojlantirish bu
o‘qituvchilarni ijodiy va tanqidiy fikrlashga o‘rgatish.
Bu nafaqat darslarni samarali o‘tkazish, balki yangi yondashuvlar, metodikalar va o‘quv
materiallarini yaratishda ham muhimdir.
Darslarda o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini
rivojlantirishga qaratilgan mashg‘ulotlar tashkil etish.
Metodik ko‘nikmalarni oshirishda
boshlang‘ich sinf o‘qituvchilariga samarali dars
o‘tkazish metodlarini o‘rgatish, jumladan, o‘quvchilarning yoshi va ehtiyojlariga mos usullarni
tanlash. Interaktiv o‘qitish metodlarini qo‘llash: guruhli ishlar, loyiha asosida o‘qitish, kreativ
o‘quv mashg‘ulotlari. Innovatsion texnologiyalarni o‘qituvchilarga o‘rgatish, masalan, onlayn
platformalar va raqamli resurslardan foydalanish.
O‘qituvchilarning malakasini oshirishda
davomiy ta’lim va malaka oshirish kurslarini
tashkil etish. Bu o‘qituvchilarga yangi metodikalar va pedagogik yondashuvlarni o‘rganishga
yordam beradi. Muntazam seminarlar, master-klasslar va o‘quv mashg‘ulotlari o‘tkazish.
Ijodiy o‘qitish resurslarini yaratish
boshlang‘ich sinf o‘qituvchilariga o‘quv materiallari
yaratish va shu materiallarni ijodiy ravishda modifikatsiya qilish imkoniyatlarini taqdim etish.
O‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlash uchun kreativ dars rejalari va o‘quv dasturlarini
ishlab chiqish.
Shaxsiy va professional rivojlanish
o‘qituvchilarga o‘z shaxsiy va professional
rivojlanishlariga qarshi mas’uliyat hissini oshirish. Ular o‘zlarining kuchli tomonlarini aniqlab,
kamchiliklarini bartaraf etish yo‘llarini topishlari kerak. O‘zgarishlarga ochiq bo‘lish, yangi
pedagogik yondashuvlarga moslashishga tayyor bo‘lish.
Pedagogik
munosabatlar
va
kommunikatsiya
ko‘nikmalarini
rivojlantirish
o‘qituvchilarni o‘quvchilar, ota-onalar va hamkasblar bilan samarali muloqot qilishga
o‘rgatish. Pedagogik motivatsiya, o‘quvchilarning ruhiy va emosional holatini inobatga olish.
17
Pedagogik ijodkorlikni rag‘batlantirish
boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining o‘quvchilarga
nisbatan ijodiy yondashuvlarini qo‘llab-quvvatlash. O‘qituvchilarga o‘z ishlariga ijodiy
yondashish va o‘quvchilarni ilhomlantirishga yordam berish.
Shu tarzda, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ijodiy-metodik kompetentligini
rivojlantirish jarayoni nafaqat o‘qituvchilarni professional ravishda rivojlantirishni, balki
o‘quvchilarning ilg‘or bilim va ko‘nikmalarni egallashlariga ham katta yordam beradi.
Ijodiy va metodik kompetentlik: Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi ijodiy va metodik
kompetentlikka ega bo‘lishi kerak, bu uning o‘quvchilarni faollashtirish, darslarni tashkil etish
va o‘quv jarayonida turli xil metodlarni qo‘llash imkoniyatini beradi.
Ijodiy-metodik kompetentlilikni rivojlantirish – uzluksiz, davomli jarayon. Mazkur
kompetentlilikning komponentlari talabaning OTMdagi tahsili asnosida shakllanib borishi
hamda
barcha
komponentning
o‘rtasida
o‘zaro
aloqadorlik,
to‘ldiruvchanlik,
rivojlantiruvchanlik xususiyatiga ega ekanligidan kelib chiqib, bo‘lajak boshlang‘ich sinf
o‘qituvchilarining ijodiy-metodik kompetentliligini rivojlantirishning har bir bosqichi
tashxislanib, baholanib borishi nazarda tutiladi.
Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ijopdiy-metodik kompetentliligi
rivojlanganlik darajasini belgilash uchun mezon sifatida uning bilim, malaka, ko‘nikma va
mahoratlari qatorida metodik faoliyat funksiyalarini amalga oshirish samaradorligi hamda
mazkur faoliyatning komponentlarini o‘zida to‘liq, yuksak darajada shakllantirganligi kabi
ko‘rsatkichlardan foydalaniladi.
Demak, yuqorida ko‘rsatilgan mutaxassislar va tadqiqotchilarning xulosalariga tayanib,
bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining ijodiy-metodik kompetentlikka asoslangan
faoliyatga zarur darajada tayyorlanganligi uning:
- o‘zida metodistlik xususiyatlarini, binobarin, metodik faoliyatga xos barcha
xususiyatlarni namoyon qilishida;
-ijodiy-kreativlikning barcha komponentlarini shakllantirib, ijodkorlik va kreativlik
potensialiga ega ekanlik alomatlarini namoyon qilganligida;
-metodik faoliyatga ijodiy yondashuvida;
-o‘qitadigan fanining tarixi, metodologiyasi, qadriyatlari va sohaga oid ilm-fanning
zamonaviy holati bo‘yicha yuksak darajada bilimga ega ekanligida;
-ta’lim oluvchilarga o‘z fani doirasidagi bilim, malaka va ko‘nikmalarni mufassal,
mazmunli yetkazishning samarali usul, vosita, metod va shakllarini tanlay olganligida;
- o‘rganilayotgan fan mazmuniga taalluqli muayyan madaniy-ma’rifiy fenomenni ijtimoiy
voqeliklar bilan uyg‘unlashtirgan holda o‘zlashtiraladigan mavzu mundarijasiga “qorishtirib”
yubora olish qobiliyatida;
-integratsiyaning turli darajalarini joriy etish orqali umumta’lim fanlarini, o‘qitish
metod, metodikalari va shakllari o‘rtasida bog‘liqlik va o‘xshashlik topa olishida;
-o‘z-o‘zini rivojlantirishning istiqbolli strategiyasiga ega bo‘lgani holda, ta’lim
oluvchilarning shaxsini takomillashtirishga qaratilgan usullarni ijod eta olishida va boshqa
metodik va ijodiy-kreativ sifatlarida ko‘rinadi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi PF-4947-son “O‘zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar Strategiyasi to‘g‘risida” farmoni //
18
O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami. - T., 2017. 6-son.
2.
Norbo‘tayev X.B. Boshlang‘ich sinflarda integratsiyalashgan ta’lim. Darslik. - Toshkent :
“Innovatsiya-Ziyo”, 2023, 174 b.
3.
Абдуллаева Б.С.Фанлараро алоқадорликнинг методологик-дидактик асослари.
Дисс.пед. фан.док. -Тошкент, 2006. -263 б.
4.
Анисимова Т.С., Назарова Н.В. Условия, механизмы и ресурсы креативной
активности будущего педагога // Научно-методический электронный журнал Концепт.
- 2015. - №. S7. - С. 56-60.
