139
ТЎҒРИ ҚОМАТ — СОҒЛОМ ЁШЛИК КАФОЛАТИ!
Д.А. Олимбоева
https://orcid.org/0009-0003-0914-318X
E.mail: olimboevadonohon@gmail.com
Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари Ҳарбий тиббиёт академияси
мустақил изланувчиси, “ALFRAGANUS UNIVERSITY” нодавлат олий таълим
ташкилоти катта ўқитувчиси
https://doi.org/10.5281/zenodo.15208765
Аннотация
Мақолада Тошкент шаҳрининг Шайхонтоҳур ва Миробод туманларида 15–17 ёшли
4019 нафар мактаб ўқувчиси иштирокида ўтказилган тадқиқот натижалари таҳлил
қилинган. Тадқиқотда ўсмирларда қомат бузилишлари тарқалиши, унинг жисмоний
фаоллик даражаси билан боғлиқлиги ва асосий хавф омиллари ўрганилди. Натижаларга
кўра, мунтазам жисмоний машқ билан шуғулланувчи ўсмирларда нормал қомат
даражаси юқори, жисмоний фаоллиги паст бўлганларда эса оғир қомат бузилишлари
кўпроқ учраши аниқланди. Таҳлиллар компьютер ва смартфондан ортиқча
фойдаланиш, жисмоний машқлар етишмовчилиги, нотўғри пойабзал кийиш каби
омиллар қоматга салбий таъсир кўрсатишини кўрсатди.
Калит сўзлар:
қомат бузилиши, ўсмирлар, жисмоний фаоллик, сколиоз,
профилактика, ортопедик муаммолар.
Кириш.
Соғлом ўсмирлик даврида жисмоний ривожланишнинг муҳим
кўрсаткичларидан бири — бу қомат ҳолатидир. Тўғри қомат нафақат ташқи кўриниш,
балки ички органлар фаолияти, нафас олиш, мушак-скелет тизими ва умумий ҳаёт
сифатига бевосита таъсир кўрсатади (Abdulkhayev et al., 2020). Ҳозирги кунда ўсмирлар
орасида жисмоний фаолликнинг камайиши, узоқ вақт компьютер ва смартфон олдида
ўтириш, нотўғри юриш ва ўтириш одатлари қомат бузилишларининг кенг тарқалишига
сабаб бўлмоқда (Rivilis et al., 2017). Бу муаммо нафақат эстетик, балки медицин-клиник
аҳамиятга ҳам эга бўлиб, унинг олдини олиш учун эрта диагностика ва мақсадли
профилактик чоралар талаб этилади. Ушбу мақолада 15–17 ёшли мактаб ўқувчилари
орасида қомат ҳолатининг ҳолати ва унинг жисмоний фаоллик билан боғлиқлиги
ўрганилган.
Тадқиқотнинг мақсади
— Ўсмирлар орасида қомат бузилишлари тарқалишини
аниқлаш, унинг жисмоний фаоллик даражаси ва турли омиллар билан боғлиқлигини
ўрганиш орқали профилактик тавсиялар ишлаб чиқиш.
Тадқиқот усуллари.
Тадқиқот Тошкент шаҳрининг Шайхонтоҳур ва Миробод
туманларида жойлашган мактабларда ўқувчи 4019 нафар 15–17 ёшли ўсмирлар
иштирокида ўтказилди. Қомат ҳолати визуал кўрик, ортопедик баҳолаш ва
стандартлаштирилган қомат текшируви орқали баҳоланди. Жисмоний фаоллик
даражасига кўра 3 гуруҳ шакллантирилди: мунтазам спорт билан шуғулланувчилар (647
нафар), ўртача жисмоний фаол бўлганлар (2405 нафар), ва жисмоний фаоллиги паст
бўлганлар (967 нафар). Шунингдек, ортопедик муаммолар (сколиоз, ясси оёқлик, кўкрак
қафаси деформациялари, оёқлар асимметрияси) ҳам қайд этилди. Омилар таъсирини
баҳолаш учун корреляция таҳлили (Пирсон r) қўлланилди.
140
Тадқиқот натижалари.
4019 нафар ўсмир текширувдан ўтказилди. Улардан 3241
(80.7%) нафарида нормал қомат, 629 (15.6%) нафарида қисман бузилган қомат, 140
(3.5%) ўсмирда эса оғир қомат бузилишлари (сколиоз, кифоз) қайд этилди. Жисмоний
фаоллик
даражасига
кўра
таҳлил
қилинганда,
мунтазам
спорт
билан
шуғулланувчиларда нормал қомат 92.3% ни, қисман бузилган ҳолатлар 6.7% ни, оғир
бузилишлар эса 1.0% ни ташкил этди. Ўртача фаолликка эга бўлганларда бу
кўрсаткичлар мос равишда 82.1%, 14.8% ва 3.1% ни ташкил қилди. Жисмоний фаоллиги
паст бўлган ўсмирларда эса нормал қомат 68.5%, қисман бузилган ҳолатлар 22.4% ва
оғир бузилишлар 9.1% ни ташкил этди.
Ортопедик муаммолардан сколиоз 124 нафарда (3.1%), ясси оёқлик 153 нафарда
(3.8%), кўкрак қафаси деформацияси 63 нафарда (1.6%) ва оёқлар асимметрияси 102
нафарда (2.5%) аниқланган. Корреляция таҳлилига кўра, компьютер ва смартфондан
узоқ фойдаланиш кўкрак қафаси деформацияси билан r = 0.1551 даражасида мусбат
боғлиқ эканлиги қайд этилди. Жисмоний машқлар етишмовчилиги сколиоз (r = –
0.1154), ясси оёқлик (r = 0.1601) ва оёқлар асимметрияси (r = 0.1286) билан боғлиқ
бўлиб, жисмоний фаоллик етишмовчилиги муаммоларни кучайтиришини кўрсатди.
Генетик омиллар сколиоз (r = 0.1591) ва деформациялар билан боғлиқ бўлган, стресс,
нотўғри пойабзал ва кам ҳаракатли ҳаёт тарзи ҳам заиф мусбат боғлиқлик кўрсатган.
Хулоса.
Тадқиқот натижаларига кўра, ўсмирларда қомат бузилишлари кенг
тарқалган бўлиб, унинг асосий сабабларидан бири жисмоний фаолликнинг
етишмовчилиги ҳисобланади. Мунтазам жисмоний машқ билан шуғулланиш қоматни
тўғри шакллантиришда муҳим омил эканлиги исботланди. Компьютер ва смартфондан
узоқ вақт фойдаланиш, стресс, нотўғри пойабзал, генетик омиллар ва овқатланишдаги
камчиликлар ҳам қоматга салбий таъсир кўрсатади. Шу сабабли, мактабларда жисмоний
тарбия дарсларини такомиллаштириш, спорт тўгаракларини кенгайтириш, эргономик
муҳит яратиш ва профилактик тадбирларни амалга ошириш орқали ўсмирлар
саломатлигини яхшилаш мумкин. Жисмоний фаоллик — соғлом қомат, соғлом
келажакнинг кафолатидир.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Rivilis, I., et al. (2017).
Ergonomics and postural development in school-aged children
.
Applied Ergonomics, 58, 168–174.
https://doi.org/10.1016/j.apergo.2016.06.009
2.
Elble, R. J., Shill, H. A., & Wu, L. J. (2022).
Posture and musculoskeletal health in youth:
Clinical perspective
. Journal of Pediatric Orthopedics, 42(5), 353–359.
3.
World Health Organization (WHO). (2018).
Physical activity and young people
.
https://www.who.int/dietphysicalactivity/factsheet_young_people/en/
4.
Д. Г. Абдуллаева, & Д. А. Олимбоева. (2025). ФАКТОРЫ РИСКА НАРУШЕНИЙ
ОСАНКИ.
European Journal of Interdisciplinary Research and Development
,
36
, 118–
122.Retrieved from
. ejird. journalspark. org/index. php/ ejird/ article/
view/1303
5.
Хусанова М. А., Олимбоева Д. А. МАКТАБ ЁШИДАГИ КЎРИШ БОЛАЛАРДАГИ
АЪЗОЛАРИНИНГ ЎЗАРО ҚОМАТ БУЗИЛИШИ БОҒЛИҚЛИГИ //Central Asian Research
Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS). – 2024. – Т. 2. – №. 1. – С. 44-52.
141
6.
Abdullaeva D. G., Olimboeva D. A. ҲАРБИЙ ТАЙЁРГАРЛИКДА ЖИСМОНИЙ ВА АҚЛИЙ
МУСТАҲКАМЛИКНИ РИВОЖЛАНТИРИШ //Eurasian Journal of Medical and Natural
Sciences. – 2024. – Т. 5. – №. 2. – С. 146-151.
