112
KORRUPSIYAGA QARSHI KURASHNING LOYIHA BOSHQARUVIDA IJTIMOIY
TA'SIRINI BAHOLASH
Tulyaganov Raimjan Talipovich
Bank-moliya akademiyasi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15245557
Annotatsiya:
Ushbu maqola korrupsiyaga qarshi kurashning loyiha boshqaruvidagi
ijtimoiy ta'sirini baholash masalalari, xususan korrupsiyaning loyihalarga ta'siri, korrupsiyaga
qarshi kurashning ijtimoiy ta'sirini baholashning asosiy ko'rsatkichlari, baholash usullari va
baholashda yuzaga keladigan muammolar tahlil qilinadi.
Kalit so'zlar:
Korrupsiya, loyiha boshqaruvi, ijtimoiy ta'sir, baholash, ko'rsatkichlar,
ijtimoiy adolat, shaffoflik, iqtisodiyot, davlat boshqaruvi.
ОЦЕНКА СОЦИАЛЬНОГО ВОЗДЕЙСТВИЯ ПРОТИВОДЕЙСТВИЯ
КОРРУПЦИИ НА УПРАВЛЕНИЕ ПРОЕКТАМИ
Туляганов Раимжан Талипович
Магистрант Банковско-финансовой академии
Аннотация:
В данной статье анализируются вопросы оценки социального
воздействия противодействия коррупции на управление проектами, в частности
влияние коррупции на проекты, основные показатели оценки социального воздействия
противодействия коррупции, методы оценки и проблемы, возникающие при оценке.
Ключевые слова:
коррупция, управление проектами, социальное воздействие,
оценка, показатели, социальная справедливость, прозрачность, экономика,
государственное управление.
ASSESSMENT OF THE SOCIAL IMPACT OF ANTI-CORRUPTION IN PROJECT
MANAGEMENT
Tulyaganov Raimjan Talipovich
Master student of Academy of Banking and finance
Annotation:
This article analyzes the issues of assessing the social impact of anti-
corruption in project management, in particular the impact of corruption on projects, the main
indicators of assessing the social impact of anti-corruption, methods of assessment and
problems arising in assessment.
Keywords:
corruption, project management, social impact, assessment, indicators, social
justice, transparency, economy, public administration.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi kurashish sohasida muhim
institutsional va huquqiy islohotlar amalga oshirildi. Ushbu o‘zgarishlar O‘zbekistonning
korrupiyaga qarshi siyosatining ajralmas qismi bo‘lgan korrupsiyaga qarshi tadqiqotlar va
ta’limni rivojlantirish orqali qo‘llab-quvvatlanmoqda, bu esa asosli qarorlar qabul qilish va
ko‘rilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini baholash uchun asos bo‘lib xizmat qilmoqda.
Xalqaro ilmiy tadqiqotlar natijalari korrupsiyani murakkab, moslashuvchan tizim,
“jamoaviy harakatlar” muammosi sifatida tushunishga konseptual yondashuvlarning
o‘zgarishini ko‘rsatadi, bu esa korrupsiyaning funksiyalari va dinamikasini kengroq ijtimoiy-
siyosiy kontekstda aniqlashga qaratilgan yanada tizimli va keng tahlilni talab qiladi.
113
Korrupsiya jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga salbiy ta'sir ko'rsatadigan global
muammodir. Korrupsiya loyihalarning samaradorligini pasaytiradi, resurslarni noto'g'ri
taqsimlaydi, ijtimoiy adolatsizlikni kuchaytiradi va davlat boshqaruviga ishonchni kamaytiradi.
Korrupsiyaga qarshi kurash loyiha boshqaruvining muhim qismi bo'lib, loyihalarning
muvaffaqiyatli amalga oshirilishini ta'minlash va jamiyatga ijobiy ta'sir ko'rsatishga yordam
beradi. Korrupsiyaga qarshi kurashning loyiha boshqaruvidagi ijtimoiy ta'sirini baholash uning
samaradorligini aniqlash va takomillashtirish uchun zarurdir. «Jamiyatimizda korrupsiya
balosi o‘zining turli ko‘rinishlari bilan taraqqiyotimizga g‘ov bo‘layotganligi, bu yovuz illatning
oldini olmasak, jamiyatning birorta tarmog‘i rivojlanmasligi, korrupsiyaga qarshi kurashishda
aholining barcha qatlamlari, eng yaxshi mutaxassislar jalb qilinmas ekan, jamiyatimizning
barcha a’zolari, ta’bir joiz bo‘lsa, «halollik vaksinasi» bilan emlanmas ekan, o‘z oldimizga
qo‘ygan yuksak marralarga erisha olmaymiz»[1]
Tashkiliy, huquqiy va boshqaruv xususiyatlarining xususiyatlari ijtimoiy ta'sir
loyihalariga investitsiyalar natijasi bo'lgan ijtimoiy ta'sirni baholashning uslubiy asoslarini
tanlashga ta'sir qiladi. Ijtimoiy sohadagi davlat siyosatini amalga oshirishning o'ziga xos
xususiyatlarini, transformatsiya mexanizmining imkoniyatlarini va turli xil moliyalashtirish
sxemalarini qo'llashni hisobga olgan holda ijtimoiy ta'sir loyihalari samaradorligini baholashga
uslubiy yondashuvlarni (mezonlarni) asoslash ilmiy qiziqish va amaliy ahamiyatga ega.
Korrupsiya jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga salbiy ta'sir ko'rsatadigan global
muammodir. Korrupsiya loyihalarning samaradorligini pasaytiradi, resurslarni noto'g'ri
taqsimlaydi, ijtimoiy adolatsizlikni kuchaytiradi va davlat boshqaruviga ishonchni kamaytiradi.
Korrupsiyaga qarshi kurash loyiha boshqaruvining muhim qismi bo'lib, loyihalarning
muvaffaqiyatli amalga oshirilishini ta'minlash va jamiyatga ijobiy ta'sir ko'rsatishga yordam
beradi. Korrupsiyaga qarshi kurashning loyiha boshqaruvidagi ijtimoiy ta'sirini baholash uning
samaradorligini aniqlash va takomillashtirish uchun zarurdir[2].
Korrupsiyaga qarshi kurashning ijtimoiy ta'sirini baholash masalalari ko'plab
tadqiqotchilar tomonidan o'rganilgan. Xalqaro tashkilotlar (BMT, Jahon banki, OECD)
korrupsiyaga qarshi kurashning ijtimoiy ta'sirini baholash bo'yicha o'z metodologiyalarini
ishlab chiqqan. Ushbu metodologiyalarda korrupsiyaga qarshi kurashning ijtimoiy ta'sirini
baholash uchun turli ko'rsatkichlar va usullardan foydalaniladi. O'zbekistonlik olimlar ham
korrupsiyaga qarshi kurash, davlat boshqaruvi va ijtimoiy rivojlanish masalalari bo'yicha
tadqiqotlar olib borishgan.
Mezonlarni qo'llash sohasi-ijtimoiy ta'sir loyihalarini amalga oshirish natijalariga ko'ra
ijtimoiy ta'sirga erishishni mustaqil ekspert baholash jarayonlari sifatida korrupsiyaga qarshi
asosiy vosita bo’lib xizmat qiladi. Investitsiyalar manbai davlat byudjetlarining mablag'lari
bo'lib, shunga ko'ra, baholash predmeti ulardan maqsadli foydalanishni o'z ichiga olishi kerak
va baholash mezonlari byudjet mablag'larining iqtisodiy va samarali sarflanishini ta'minlashi
kerak. Ushbu shartlarni ta'minlamasdan, loyihaning natijalari asossiz deb topilishi mumkin.
Birlashgan
Millatlar
Tashkilotining
Korrupsiyaga
qarshi
Konvensiyasining
muqaddimasida «Korrupsiya jamiyat barqarorligi va xavfsizligiga tahdid soladigan, demokratik
institutlar va qadriyatlarga, ahloqiy qadriyatlar hamda adolatga putur yetkazadigan, barqaror
rivojlanish, qonun ustuvorligiga zarar yetkazuvchi muammolar, tahdidlarning jiddiy ko‘rinishi
ekanligi» qayd etilgan[3]. Shuningdek, korrupsiya mahalliy muammo emas, balki, barcha
mamlakatlar jamiyatiga va iqtisodiyotiga ta’sir qiluvchi transmilliy hodisaga aylangan.
114
Korrupsiyaga qarshi kurashning loyiha boshqaruvidagi ijtimoiy ta'sirini baholash bilan
bog'liq asosiy muammolar quyidagilardan iborat:
• Ijtimoiy ta'sirni baholashning aniq metodologiyasining yo'qligi: Ijtimoiy ta'sirni
baholash uchun turli ko'rsatkichlar va usullardan foydalaniladi, bu esa baholash natijalarini
qiyoslashni qiyinlashtiradi.
• Ijtimoiy ta'sirni baholash uchun ma'lumotlarning yetarli emasligi: Ijtimoiy ta'sirni
baholash uchun zarur bo'lgan ma'lumotlar yetarli darajada to'liq va ishonchli emas.
• Ijtimoiy ta'sirni baholashda manfaatdor tomonlarning ishtirokining yetarli emasligi:
Ijtimoiy ta'sirni baholashda manfaatdor tomonlarning (aholi, nodavlat tashkilotlar, ommaviy
axborot vositalari) ishtiroki yetarli emas.
• Ijtimoiy ta'sirni baholash natijalaridan foydalanishning cheklanganligi: Ijtimoiy ta'sirni
baholash natijalari loyiha boshqaruvini takomillashtirishda yetarli darajada hisobga olinmaydi.
Korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha turli xil ijtimoiy me’yorlar, rasmiy qonunchilik
hujjatlari mavjud bo‘lsa-da, ulardan chetga chiqish holatining tez-tez uchrab turishi
kuzatilmoqda. Lekin bu borada o‘tkazilgan tadqiqotlar aslida davlat darajasida ham namoyon
bo‘lganligini ko‘rsatadi. Korrupsiya, shuningdek, mamlakatga nisbatan salbiy imidjning
shakllanishga va davlatda investitsiya muhitining yomonlashishiga olib keladi. Bundan
tashqari, korrupsiya mamlakatda jinoyatchilik, terroristik va ekstremistik ko‘rinishlarni
rivojlantirish uchun mustahkam sharoit yaratadi.
Korrupsiyaga qarshi kurashning loyiha boshqaruvidagi ijtimoiy ta'sirini baholashni
takomillashtirish uchun quyidagi takliflarni berish mumkin:
• Ijtimoiy ta'sirni baholashning aniq metodologiyasini ishlab chiqish va amaliyotga joriy
etish.
• Ijtimoiy ta'sirni baholash uchun zarur bo'lgan ma'lumotlarni yig'ishni takomillashtirish
va ularning ishonchliligini oshirish.
• Ijtimoiy ta'sirni baholashda manfaatdor tomonlarning ishtirokini ta'minlash.
• Ijtimoiy ta'sirni baholash natijalaridan loyiha boshqaruvini takomillashtirishda kengroq
foydalanish.
Xulosa qilib aytganda, korrupsiyaga qarshi kurashning loyiha boshqaruvidagi ijtimoiy
ta’sirini baholash loyihalarning samaradorligini oshirish, ijtimoiy adolatni ta’minlash va davlat
boshqaruviga ishonchni mustahkamlash uchun muhim ahamiyatga ega. Yuqoridagi takliflarni
amalga oshirish korrupsiyaga qarshi kurashning loyiha boshqaruvidagi ijtimoiy ta’sirini
baholashni takomillashtirishga va jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga yordam beradi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidenti
Sh.M.Mirziyoyevning
oliy
majlisga
murojaatnomasida belgilangan ustuvor vazifalar to‘g‘risida.
2.
Owusu E. K. et al. Contemporary review of anti-corruption measures in construction
project management //Project Management Journal. – 2019. – Т. 50. – №. 1. – С. 40-56.
3.
Джонстон М. Поиск определений: качество политической жизни и проблема
коррупции // Международный журнал социальных наук. 1997. № 17. – С. 21–39.
115
http://www.dslib.net/sociologia-upravlenia/korrupcija-v
organah-gosudarstvennoj-vlasti-
teorija-praktika-i-mehanizmy.html
