16
YANGI TUG’ILGAN CHAQALOQLARNING TSITOKINR HOLATINI GESTATSION
YOSHI HAMDA OZIQLANISH TURIGA KO’RA O’Z ARO BOG’LIQLIGINI
TAHLILI
Abdieva Nargiza Rustamovna
Muxamedova Shaxnoza Tolibovna
Аbu Аli ibn Sino nomidagi Buxoro Davlat tibbiyot instituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15342081
Kalit soʼzlar:
yangi tugʼilgan chaqaloqlar, sitokin holati, ichak mikrobiomasi.
Tadqiqotning dolzarbligi
Muddatidan oldin tug’ilgan chaqaloqlarda tug‘ma immunitet faolligining sustligi dendrit
hujayralari va makrofaglarning antigenlarni ushlash va taqdim etish qobiliyatining pasayishi
bilan namoyon bo‘ladi. Shuningdek, ularda yallig‘lanishga qarshi tsitokinlarning ishlab
chiqarilishi ham sust bo‘ladi, bu esa immun javobini zaiflashtirishtiradi. Garchi bu bolalarda T-
hujayralarining soni kattalar bilan solishtirganda ko‘proq bo‘lsa-da, yangi tug‘ilgan
chaqaloqlarda, ayniqsa, erda tug‘ilganlarda, hujayrali immunitet asosan Th2 tizimi orqali
faollashadi, shu bilan birga Th1 reaksiyalari nisbatan zaifligicha qoladi, [1,4]. Gumoral himoya
asosan onaning antitelalari tomonidan ta'minlanadi, ammo ularning ta'siri cheklangan.
Kompleman tizimi va boshqa komponentlar, shuningdek, maxsus va maxsus bo‘lmagan
immunitet tizimlari yetarlicha faoliyat ko‘rsatmaydi.
Tadqiqot materiallari va metodlari.
Tadqiqotda jami 120 yangi tug‘ilgan chaqaloq tekshirildi, ular 4 guruhga bo‘lingan: 1-
nazorat guruhi 20 nafar sog‘lom yangi tug‘ilgan chaqaloqdan iborat bo‘lib, faqat ona suti bilan
oziqlangan, 2-nazorat guruhi 20 nafar sog‘lom yangi tug‘ilgan chaqaloqdan iborat bo‘lib, ular
aralash oziqlanishda bo‘lib, sutni kunlik oziq-ovqat hajmida 30% ona suti va 70% sut o‘rnini
bosuvchi Frisolac Gold-1 (Friesland, Niderlandiya) sut mahsuloti bilan oziqlangan, 1-asosiy
guruhida 40 nafar ekstremal kam tana vaznli (EKTV) yangi tug‘ilgan chaqaloqlardan iborat
bo‘lib, ular parenteral oziqlanishda bo‘lib, minimal miqdordagi sog’ilgan ona suti (SOS) qabul
qilgan, 2-asosiy guruh esa 40 nafar kam tana vaznli yangi tug‘ilgan chaqaloqlardan iborat
bo‘lib, ular parenteral va aralash enteral oziqlanishda bo‘lgan, kunlik oziqlanish hajmida 30%
tabiiy sog’ilgan ona suti va 70% yangi tug‘ilgan chaqaloqlar uchun maxsus mo‘ljallangan
Frisolac Gold Premature (Friesland, Niderlandiya) sut mahsuloti bilan oziqlangan.
Natijalar va ularning muhokamasi
1-asosiy guruhdagi yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning o‘rtacha tana og‘irligi 840,5±20,3 g
bo‘lib, bu 2-asosiy guruhning 1713,7±62,6 g ko‘rsatkichlaridan 2 baravar pastligi ma’lum
bo’lgan. Sog‘lom yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning 1-nazorat guruhidagi tana og‘irligi
3254,2±76,3 g bo‘lib, homiladorlik muddati 38,5±0,8 hafta va bo‘yi 50,7±0,3 sm, sog‘lom yangi
tug‘ilgan chaqaloqlarning 2-nazorat guruhidagi tana og‘irligi 3471,2±65,2 g bo‘lib,
homiladorlik muddati 39,4±0,7 hafta va bo‘yi 51,6±0,3 sm edi. 1-asosiy guruhda yangi
tug‘ilgan chaqaloqlarning bo‘yi 31,8±0,44 sm bo‘lib, homiladorlik muddati 27,5±0,41 hafta, 2-
asosiy guruhda esa yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning bo‘yi 39,9±0,56 sm bo‘lib, homiladorlik
muddati 33,6±0,7 hafta edi.
Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarni jinsiga qarab taqsimlashda 1-guruhdagi muddatidan oldin
tug‘ilgan chaqaloqlar guruhida o‘g‘il bolalar ko‘proq uchradi – 22 nafar (55%), 2-guruhdagi
17
EKTV va HMTKTV chaqaloqlar guruhida ham o‘g‘il bolalar ko‘proq uchradi – 23 nafar
(57,5%), sog‘lom yangi tug‘ilgan chaqaloqlar 1-nazorat guruhida esa qizlar ko‘proq uchradi –
12 nafar (60,0%), 2-nazorat guruhida esa o‘g‘il bolalar ko‘proq edi – 13 nafar (65,0%) (rasm
1).
Muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarning muddatidan oldin tug’ilganlik darajasi va
uning chastotasini baholash uchun yangi tug‘ilgan chaqaloqlar, tana og‘irligidan qat'iy nazar,
homiladorlik muddatiga qarab taqsimlandi. Shunday qilib, 45 (36%) yangi tug‘ilgan chaqaloq
37 haftadan ortiq muddatda tug‘ilgan, 30 (24%) chaqaloq 28 haftadan kam muddatda, 23
(18,4%) chaqaloq 28-32 hafta oralig‘ida tug‘ilgan va 27 nafar (21,6%) yangi tug‘ilgan
chaqaloq 32-37 hafta oralig‘ida tug‘ilgan (rasm 2).
Shuni ta’kidlash kerakki, muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarning yashab qolishi
homiladorlik muddati va tug‘ilishdagi tana og‘irligiga bog‘liq, ammo homiladorlik muddati har
doim ham homila morfofunktsional yetilishiga mos kelavermaydi. Tana va tizimlarning tabiiy
rivojlanish jarayonining uzilishi natijasida homila ko‘plab noxush ta'sirlarga duchor bo‘ladi,
bu ta'sirlarga organizm hali tayyor emas.
Rasm 2. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning gestatsion yoshiga qarab taqsimlanishi
(%)
Muddatiga etmay tug‘ilgan chaqaloqda patologik jarayonlarning shakllanishida eng
muhim omillar nafas olish orqali kislorod olish zaruriyati va gipoksik-ischemik zararlanishlar
yoki nerv tizimining yetarlicha rivojlanmasligi hisoblanadi, bu esa keyinchalik surunkali nafas
va nevrologik kasalliklarning, aqliy va neyrosensor rivojlanishning sekinlashishiga olib keladi.
Sitokin statusini baholash uchun yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning qon plazmasida IL-1β
va IL-10 o‘rganildi (jadval 2).
Jadval 2
Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning tsitokin statusi
Ko’rsatki
chlar
(pg/ml)
1-nazorat guruhi
(sog‘lom, ko‘krak
suti bilan
boqilayotgan)
n=20
2-nazorat guruhi
(sog‘lom, aralash
ovqatlanish bilan
boqilayotgan)
n=20
2-guruh (kam tug‘ilgan
chaqaloqlar, parenteral
ovqatlanish bilan SOS
yordamida)
n=40
3-guruh (muddatiga
yetilmay tug‘ilgan
chaqaloqlar, aralash
enteral ovqatlanish bilan)
n=40
M
m
M
m
M
m
M
m
IL-1β
4,54
0,65
3,48
0,43
7,92**
0,67
5,78*
0,78
IL-10
8,30
1,11
6,25
0,59
11,02**
1,18
10,86**
1,20
Izoh: * - Ko'rsatkichlar nazorat guruhiga nisbatan ishonchli. (*P<0,05; **0,01;*** - 0,001)
24
18,4
21,6
36
28 хафтадан кам
28-32 хафта
32-37 хафта
37 хафтадан юкори
18
Muddatiga yetilmay tug‘ilgan chaqaloqlarda sitokin statusini o‘rganish, 1-guruhda
(7,92±0,67 pg/ml) va 2-guruhda (5,78±0,78 pg/ml) IL-1β miqdorining oshganligini ko‘rsatdi.
Chuqur chala tug‘ilgan chaqaloqlar guruhida (EKTV) yallig‘lanishni qo‘zg‘ovchi sitokin IL-1β
ko‘rsatkichlari sog‘lom yangi tug‘ilgan chaqaloqlar 1-nazorat guruhiga (4,54±0,65 pg/ml)
nisbatan 1,75 baravar yuqori va 2-nazorat guruhiga (3,48±0,43 pg/ml) nisbatan 2,3 baravar
yuqori edi (р<0,05).
IL-10 1-asosiy guruhdagi muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda (11,02±1,18 pg/ml)
va 2-asosiy guruhdagi EKTV/KTV bilan tug’ilgan chaqaloqlarda (10,86±1,20 pg/ml) ham 1,4
baravarga oshganini ko‘rsatdi, bu esa 1-nazorat ko‘rsatkichlariga (8,30±1,11 pg/ml) nisbatan
yuqori, va 2-nazorat guruhiga (6,25±0,59 pg/ml) nisbatan 1,7 baravarga yuqori bo‘ldi
(р<0,05) (rasm 4). IL-10, yallig‘lanishga qarshi tsitokin bo‘lib, homiladorlikda o‘pkaning
rivojlanishida va homilada surfaktant ishlab chiqarilishida ishtirok etadi. Shunday qilib,
respirator disstress sindromni boshdan kechirgan tug‘ilgan chaqaloqlarda yuqori darajadagi
IL-10 ko‘rsatkichlari ijobiy omil bo‘lib, bu chaqaloqlarning ona qornidan tashqaridagi hayotga
samarali moslashganligini ko‘rsatadi. Bizning tadqiqotimizda muddatidan oldin tug‘ilgan
chaqaloqlarda IL-10 ning oshishi holatning barqarorligi va chaqaloqlarning yashab qolish
darajasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri proporsional bo’lib chiqdi.
Xulosa
Shunday qilib, muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda tsitokin statusini o‘rganish,
asosiy guruhlarda IL-1β miqdorining sog‘lom yangi tug‘ilgan chaqaloqlarga nisbatan
oshganini ko‘rsatdi. IL-10 ham nazorat ko‘rsatkichlariga nisbatan 1,4 baravarga oshgan.
Ushbu holat erta tug‘ilish, immun tizimining funksional yetishmovchiligi va kam tug‘ilgan
chaqaloqlarda himoya-moyillik mexanizmlarining giperaaktivatsiyasi bilan tushuntiriladi,
ammo shu bilan birga bu holat tizimli yallig‘lanish javobining diagnostik marker sifatida
chiqadi. IL-1β konsentratsiyasi yuqori bo‘lgan yangi tug‘ilgan chaqaloqlar sepsis xavfi yuqori
guruhiga kiritilib, qo‘shimcha antibakterial terapiya olishdi. Ushbu holat erta tug‘ilish, immun
tizimining funksional yetishmovchiligi va muddatga yetmay tug‘ilgan chaqaloqlarda himoya-
moslashuv mexanizmlarining giperaaktivatsiyasi bilan tushuntiriladi, ammo shu bilan birga
bu holat tizimli yallig‘lanish javobining diagnostik marker sifatida chiqadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Н.Н. Володин, М.В. Дегтярева, Роль про- и противовоспалительных цитокинов в
иммунной
адаптации
новорожденных
детей.
International
Journal
on
Immunorehabilitation, April 2018, Vol 2, N1, pp. 175-185
2.
И.В. Николаева , А.Д. Царегородцев , Г.С. Шайхиева. Формирование кишечной
микробиоты ребенка и факторы, влияющие на этот процесс. РОССИЙСКИЙ ВЕСТНИК
ПЕРИНАТОЛОГИИ И ПЕДИАТРИИ, 2018; 63:(3)
3.
Припутневич Т.В. , Исаева Е.Л.,Муравьева В.В., Месян М.К. , Зубков В.В. , Николаева
А.В. , Бембеева Б.О. , Тимофеева Л.А., Козлова А.А. , Макаров В.В., Юдин С.М. Становление
микробиоты кишечника доношенных и поздних недоношенных детей, рожденных
самопроизвольно и путем операции кесарева сечения. НЕОНАТОЛОГИЯ: новости,
19
мнения, обучение. Том 11, № 1, 2023, с-45
4.
Navruzova Sh.I., Mukhamedova Sh.T. Tsitokin profile of newborns with systemic
inflammatory response syndrome // Journal of theoretical and clinical medicine. –– 2018. -
№4.– P.28-31.
5.
Oradova A.Sh., Ustenova G.O., Stabaeva G.S. Methods of research of cytokines //
Medicine. - 2014. –№4. - P.84-87.
6.
Simbirtsev A.S. Tsitokiny: classification and biological functions. // Cytokines and
inflammation. - 2004. Volume 3. - № 2. - P. 16-23.
7.
Tabolin V.A., Degtyareva M.V., Polyakova O.V. // 9th Congress of Pediatricians of Russia
“Children's Healthcare in Russia: Development Strategies.” - M., 2001. –C. 560.
